XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐO ĐẠC VÀ BẢN ĐỒ THEO NGHỊ ĐỊNH 228/2026/NĐ-CP: NÂNG CAO KỶ CƯƠNG QUẢN LÝ DỮ LIỆU ĐỊA LÝ – BẢO ĐẢM AN TOÀN THÔNG TIN QUỐC GIA VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Trong thời đại chuyển đổi số, dữ liệu đo đạc và bản đồ không còn đơn thuần phục vụ việc xác định vị trí địa lý mà đã trở thành một trong những nguồn dữ liệu nền tảng của quốc gia. Mọi hoạt động quy hoạch đô thị, quản lý đất đai, xây dựng hạ tầng, phòng chống thiên tai, quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế số hay xây dựng Chính phủ số đều dựa trên tính chính xác của hệ thống dữ liệu này.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, thiết bị bay không người lái (UAV), ảnh viễn thám, hệ thống định vị vệ tinh và các nền tảng bản đồ trực tuyến, các hành vi vi phạm trong lĩnh vực đo đạc và bản đồ cũng ngày càng đa dạng, tinh vi và có khả năng gây ảnh hưởng lớn đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, ngày 25/6/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 228/2026/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung nhiều quy định quan trọng của Nghị định số 18/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đo đạc và bản đồ. Nghị định có hiệu lực từ 15/8/2026, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong cơ chế quản lý nhà nước đối với lĩnh vực dữ liệu không gian địa lý.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Giáo dục – Quản trị, ThS. Nguyễn Hữu Long cho rằng đây không chỉ là văn bản tăng cường chế tài xử phạt mà còn là thông điệp mạnh mẽ về việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, nâng cao trách nhiệm nghề nghiệp và bảo đảm an ninh dữ liệu quốc gia trong thời đại số.

PHẦN I. BỐI CẢNH PHÁP LÝ VÀ THỰC TIỄN BAN HÀNH NGHỊ ĐỊNH SỐ 228/2026/NĐ-CP

Trong tiến trình xây dựng Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số, dữ liệu đo đạc và bản đồ đã trở thành một trong những nguồn dữ liệu nền tảng phục vụ quản lý nhà nước, phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền quốc gia. Chất lượng của hệ thống dữ liệu địa lý ảnh hưởng trực tiếp đến quy hoạch phát triển, quản lý đất đai, xây dựng kết cấu hạ tầng, quản lý tài nguyên, ứng phó thiên tai cũng như nhiều lĩnh vực khác.

Để đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh chuyển đổi số, ngày 25/6/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 228/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 18/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đo đạc và bản đồ (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 04/2022/NĐ-CP). Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 15/8/2026, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong cơ chế xử lý vi phạm hành chính đối với lĩnh vực đo đạc và bản đồ, phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước trong thời kỳ chuyển đổi số.

Đáng chú ý, Điều 1 Nghị định số 228/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung nhiều quy định của Nghị định số 18/2020/NĐ-CP, tập trung vào các nội dung như: bổ sung hành vi vi phạm; hoàn thiện hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả; sửa đổi quy định về kiểm định, hiệu chuẩn phương tiện đo; bổ sung thẩm quyền xử phạt của một số chủ thể; đồng thời bổ sung quy định về xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử.

Những sửa đổi này được xây dựng trên cơ sở bảo đảm sự thống nhất với các quy định của Luật Đo đạc và Bản đồ năm 2018 (đặc biệt Chương II, Chương III, Chương IV và Chương VI); Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020), nhất là các quy định tại Chương I, Chương II, Chương III và Chương IV; Luật Đo lường năm 2011 (Chương III, Chương IV); Luật Đất đai năm 2024; Luật Giao dịch điện tử năm 2023; Luật An ninh mạng năm 2018; Luật Bảo vệ bí mật nhà nước năm 2018; Luật Dữ liệu năm 2025; cùng các quy định của Nghị định số 18/2020/NĐ-CP, Nghị định số 04/2022/NĐ-CP và Nghị định số 228/2026/NĐ-CP.

Những căn cứ pháp lý này tạo thành hệ thống pháp luật thống nhất nhằm kiểm soát toàn diện các hoạt động đo đạc, thành lập bản đồ, quản lý cơ sở dữ liệu địa lý, đồng thời bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân.

1. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Căn cứ: Điều 1 Nghị định số 228/2026/NĐ-CP; Điều 1, Điều 2 Nghị định số 18/2020/NĐ-CP; Điều 2 và Chương II Luật Đo đạc và Bản đồ năm 2018.

Một điểm cần được nhận thức đầy đủ là Nghị định số 228/2026/NĐ-CP không ban hành mới toàn bộ cơ chế xử phạt mà sửa đổi, bổ sung nhiều điều của Nghị định số 18/2020/NĐ-CP nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới.

Theo Điều 1 Nghị định số 228/2026/NĐ-CP, nội dung sửa đổi tập trung vào việc hoàn thiện các quy định liên quan đến hành vi vi phạm, hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả, quy định về kiểm định, hiệu chuẩn phương tiện đo, thẩm quyền xử phạt và xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử.

Đối tượng áp dụng bao gồm:

• cá nhân hoạt động trong lĩnh vực đo đạc và bản đồ;
• doanh nghiệp cung cấp dịch vụ đo đạc;
• tổ chức tư vấn lập quy hoạch;
• đơn vị quản lý dữ liệu địa lý;
• người hành nghề có chứng chỉ;
• chủ đầu tư dự án;
• các cơ quan, tổ chức có liên quan đến hoạt động đo đạc và bản đồ.

Việc mở rộng và làm rõ đối tượng áp dụng giúp tăng tính minh bạch trong áp dụng pháp luật, hạn chế khoảng trống pháp lý và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

2. Dữ liệu đo đạc và bản đồ đang trở thành “hạ tầng số” của quốc gia

Căn cứ: Chương III, Chương IV và Chương V Luật Đo đạc và Bản đồ năm 2018; Luật Dữ liệu năm 2025; Luật Đất đai năm 2024; Luật Giao dịch điện tử năm 2023.

Nhiều người vẫn cho rằng đo đạc và bản đồ chỉ phục vụ ngành địa chính hoặc xây dựng. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số, dữ liệu địa lý đã trở thành hạ tầng số phục vụ hầu hết các lĩnh vực quản lý.

Một bản đồ không chính xác có thể dẫn đến:

• sai quy hoạch đô thị;
• xác định sai ranh giới đất;
• phát sinh tranh chấp kéo dài;
• thất thoát tài nguyên;
• ảnh hưởng đầu tư công;
• làm giảm hiệu quả phòng, chống thiên tai;
• tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng quốc phòng và an ninh.

Do đó, bảo đảm tính chính xác của dữ liệu đo đạc không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là yêu cầu pháp lý và yêu cầu bảo vệ lợi ích quốc gia.

3. Thực tiễn xuất hiện nhiều hành vi vi phạm mới

Căn cứ: Điều 1 Nghị định số 228/2026/NĐ-CP sửa đổi các điều quy định về hành vi vi phạm của Nghị định số 18/2020/NĐ-CP; Chương II và Chương VI Luật Đo đạc và Bản đồ năm 2018; Chương III Luật Đo lường năm 2011; Luật Giao dịch điện tử năm 2023; Luật An ninh mạng năm 2018; Luật Dữ liệu năm 2025.

Sự phát triển của công nghệ UAV, ảnh viễn thám, vệ tinh định vị toàn cầu và các nền tảng bản đồ trực tuyến đã làm phát sinh nhiều hành vi vi phạm mới như:

• sử dụng dữ liệu chưa được kiểm định;
• không hiệu chuẩn thiết bị đo;
• sử dụng giấy phép hết hiệu lực;
• không tuân thủ quy trình kỹ thuật;
• làm sai lệch cơ sở dữ liệu địa lý;
• tiêu hủy hoặc làm mất dữ liệu;
• phát tán dữ liệu trái phép;
• vi phạm trên môi trường điện tử.

Để khắc phục những bất cập này, Điều 1 Nghị định số 228/2026/NĐ-CP đã sửa đổi nhiều quy định về các nhóm hành vi vi phạm trong lĩnh vực đo đạc và bản đồ, đồng thời bổ sung chế tài đối với các hành vi mới phát sinh trong quá trình chuyển đổi số và quản lý dữ liệu địa lý điện tử.

4. Nguyên tắc xử phạt theo Nghị định số 228/2026/NĐ-CP

Căn cứ: Chương I và Chương II Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, được sửa đổi, bổ sung năm 2020; Điều 1 Nghị định số 228/2026/NĐ-CP; Nghị định số 18/2020/NĐ-CP.

Nghị định tiếp tục kế thừa các nguyên tắc của Luật Xử lý vi phạm hành chính, bảo đảm:

• mọi vi phạm phải được phát hiện và xử lý kịp thời;
• mỗi hành vi chỉ bị xử phạt một lần;
• xử phạt đúng người, đúng hành vi, đúng thẩm quyền;
• khách quan, công bằng, minh bạch;
• xử phạt đi đôi với khắc phục hậu quả;
• phân định rõ trách nhiệm giữa cá nhân và tổ chức.

Đồng thời, thông qua việc sửa đổi các quy định về hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả và thẩm quyền xử phạt, Nghị định số 228/2026/NĐ-CP hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả phòng ngừa vi phạm, tăng cường tính răn đe nhưng vẫn bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật.

I. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – NHỮNG ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG CỦA NGHỊ ĐỊNH SỐ 228/2026/NĐ-CP

Theo Điều 1 Nghị định số 228/2026/NĐ-CP, Chính phủ đã sửa đổi, bổ sung nhiều điều của Nghị định số 18/2020/NĐ-CP nhằm hoàn thiện cơ chế xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đo đạc và bản đồ. Các nội dung sửa đổi không chỉ tập trung vào việc tăng cường chế tài mà còn hướng tới hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước, bảo đảm đồng bộ với Luật Đo đạc và Bản đồ năm 2018, Luật Xử lý vi phạm hành chính và các quy định pháp luật mới về chuyển đổi số, dữ liệu và giao dịch điện tử.

Dưới góc độ pháp lý, Nghị định số 228/2026/NĐ-CP không đơn thuần là văn bản tăng mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm mà còn thể hiện tư duy quản lý mới của Nhà nước: chuyển từ quản lý chủ yếu bằng hồ sơ, thủ tục hành chính sang quản lý dựa trên chất lượng dữ liệu, công nghệ số, trách nhiệm của chủ thể và khả năng kiểm soát toàn bộ vòng đời của dữ liệu đo đạc và bản đồ. Đây là bước hoàn thiện quan trọng nhằm xây dựng hệ thống quản lý hiện đại, minh bạch và thích ứng với yêu cầu phát triển Chính phủ số.

1. Bổ sung nhiều nhóm hành vi vi phạm

Căn cứ: Điều 1 Nghị định số 228/2026/NĐ-CP sửa đổi các điều quy định về hành vi vi phạm trong Nghị định số 18/2020/NĐ-CP; Chương II và Chương VI Luật Đo đạc và Bản đồ năm 2018.

Nghị định bổ sung và hoàn thiện các nhóm hành vi vi phạm liên quan đến:

• điều kiện hoạt động đo đạc và bản đồ;
• giấy phép hoạt động;
• chứng chỉ hành nghề;
• tiêu chuẩn kỹ thuật;
• kiểm định, hiệu chuẩn phương tiện đo;
• quản lý cơ sở dữ liệu địa lý;
• quản lý mốc tọa độ quốc gia;
• sản phẩm bản đồ;
• khai thác và sử dụng dữ liệu địa lý;
• vi phạm trên môi trường điện tử.

Đây là những nội dung được sửa đổi trực tiếp tại Điều 1 Nghị định số 228/2026/NĐ-CP nhằm bảo đảm pháp luật theo kịp sự phát triển của công nghệ đo đạc hiện đại, dữ liệu số và hệ thống thông tin địa lý.

Phân tích pháp lý

Điểm đáng chú ý là phạm vi điều chỉnh của Nghị định đã được mở rộng từ việc xử lý các hành vi vi phạm mang tính truyền thống sang kiểm soát toàn diện các hành vi phát sinh trong môi trường số. Nếu trước đây các vi phạm chủ yếu liên quan đến hoạt động khảo sát, đo đạc, thành lập bản đồ hoặc sử dụng giấy phép thì nay pháp luật đã quan tâm nhiều hơn đến việc quản lý dữ liệu số, cơ sở dữ liệu địa lý và hoạt động khai thác thông tin trên nền tảng điện tử.

Việc bổ sung các nhóm hành vi mới phản ánh thực tế rằng dữ liệu đo đạc hiện nay không còn chỉ là kết quả của hoạt động chuyên môn mà đã trở thành một loại tài sản dữ liệu có giá trị kinh tế, kỹ thuật và chiến lược. Chỉ cần một hành vi làm sai lệch, làm mất hoặc phát tán trái phép dữ liệu địa lý cũng có thể ảnh hưởng đến quy hoạch, đầu tư, quản lý đất đai, xây dựng hạ tầng, quốc phòng, an ninh và nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước khác.

Ở góc độ phòng ngừa vi phạm, việc quy định rõ các nhóm hành vi giúp tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân dễ dàng nhận diện ranh giới giữa hoạt động hợp pháp và hành vi vi phạm. Đồng thời, cơ quan có thẩm quyền cũng có cơ sở pháp lý đầy đủ hơn để áp dụng chế tài, tránh tình trạng bỏ lọt hoặc xử lý thiếu thống nhất.

Đây cũng là bước tiến quan trọng trong việc cụ thể hóa nguyên tắc “quản lý nhà nước phải theo kịp sự phát triển của khoa học, công nghệ”, góp phần bảo đảm tính dự báo và tính ổn định của hệ thống pháp luật trong lĩnh vực đo đạc và bản đồ.

2. Hoàn thiện các hình thức xử phạt

Căn cứ: Điều 1 Nghị định số 228/2026/NĐ-CP sửa đổi các điều về hình thức xử phạt; Chương II Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020.

Một trong những điểm mới quan trọng là việc sửa đổi quy định về hình thức xử phạt.

Theo quy định được sửa đổi, ngoài hình thức cảnh cáo và phạt tiền, người vi phạm còn có thể bị:

• tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động đo đạc và bản đồ;
• tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề từ 03 tháng đến 09 tháng;
• tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm;
• áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.

Việc bổ sung các hình thức xử phạt này góp phần nâng cao tính răn đe, đồng thời bảo đảm việc xử lý phù hợp với tính chất và mức độ của từng hành vi vi phạm.

Phân tích pháp lý

Nếu chỉ áp dụng hình thức phạt tiền thì nhiều trường hợp sẽ chưa đủ sức ngăn chặn các vi phạm có tính chuyên nghiệp hoặc được thực hiện vì mục đích thu lợi lớn. Chính vì vậy, Nghị định đã tăng cường sử dụng các chế tài hạn chế quyền hành nghề và quyền hoạt động của tổ chức, cá nhân vi phạm.

Việc tước quyền sử dụng giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề mang ý nghĩa pháp lý sâu sắc hơn so với phạt tiền bởi nó tác động trực tiếp đến điều kiện hoạt động của chủ thể vi phạm. Đối với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ đo đạc hoặc cá nhân hành nghề, đây là chế tài có tính răn đe rất cao vì ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín nghề nghiệp, khả năng ký kết hợp đồng và duy trì hoạt động kinh doanh.

Bên cạnh đó, việc kết hợp nhiều hình thức xử phạt khác nhau cũng thể hiện nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm pháp lý trong xử lý vi phạm hành chính. Cơ quan có thẩm quyền có thể lựa chọn hoặc kết hợp các hình thức xử phạt phù hợp với tính chất, mức độ, hậu quả của từng hành vi, qua đó bảo đảm sự công bằng và hiệu quả trong áp dụng pháp luật.

Có thể thấy, chính sách xử phạt mới không chỉ hướng tới việc xử lý hậu quả của hành vi vi phạm mà còn tạo áp lực buộc các tổ chức, doanh nghiệp phải chủ động xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ, tuân thủ quy trình kỹ thuật và quản trị rủi ro trong hoạt động đo đạc và bản đồ.

3. Tăng cường quản lý chất lượng thiết bị đo

Căn cứ: Điều 1 Nghị định số 228/2026/NĐ-CP; Chương III và Chương IV Luật Đo lường năm 2011; Luật Đo đạc và Bản đồ năm 2018.

Nghị định bổ sung quy định xử phạt đối với các hành vi:

• không thực hiện kiểm định phương tiện đo;
• không hiệu chuẩn phương tiện đo;
• không thử nghiệm phương tiện đo theo quy định của pháp luật về đo lường và pháp luật về đo đạc, bản đồ.

Đây là điểm mới quan trọng nhằm bảo đảm chất lượng dữ liệu đo đạc ngay từ khâu đầu vào, bởi chỉ một sai số nhỏ trong thiết bị đo cũng có thể dẫn đến sai lệch lớn trong hệ thống dữ liệu địa lý quốc gia.

Trong lĩnh vực đo đạc và bản đồ, thiết bị đo chính là nền tảng tạo ra dữ liệu. Nếu thiết bị không bảo đảm độ chính xác thì mọi sản phẩm được tạo ra từ thiết bị đó đều có nguy cơ không bảo đảm giá trị pháp lý và giá trị sử dụng.

Việc Nghị định bổ sung chế tài đối với hành vi không kiểm định, hiệu chuẩn hoặc thử nghiệm phương tiện đo cho thấy quan điểm quản lý đã chuyển từ “xử lý kết quả sai” sang “kiểm soát nguyên nhân tạo ra sai sót”. Đây là cách tiếp cận mang tính phòng ngừa, góp phần hạn chế rủi ro ngay từ giai đoạn đầu của quá trình đo đạc.

Ở góc độ thực tiễn, việc sử dụng các thiết bị hiện đại như máy định vị vệ tinh GNSS, UAV, LiDAR hay các hệ thống đo tự động ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, nếu các thiết bị này không được kiểm định định kỳ hoặc hiệu chuẩn đúng quy định thì sai số có thể tích lũy và ảnh hưởng đến toàn bộ cơ sở dữ liệu địa lý. Vì vậy, việc siết chặt quản lý chất lượng thiết bị không chỉ bảo vệ lợi ích của Nhà nước mà còn bảo đảm quyền lợi của các tổ chức, cá nhân sử dụng kết quả đo đạc.

Đây cũng là cơ sở quan trọng để nâng cao chất lượng sản phẩm đo đạc của Việt Nam, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và xây dựng cơ sở dữ liệu số thống nhất trên phạm vi cả nước.

4. Bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả

Nghị định số 228/2026/NĐ-CP tiếp tục hoàn thiện các biện pháp khắc phục hậu quả theo hướng tăng cường trách nhiệm của tổ chức, cá nhân vi phạm. Tại  Điều 1 khoản 2 (bổ sung điểm k, điểm l khoản 3 Điều 3); Điều 4 khoản 3 (bổ sung điểm d khoản 5 Điều 7); Điều 6 (bổ sung điểm c khoản 4 Điều 13) Nghị định số 228/2026/NĐ-CP; Điều 28 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020). 

Theo quy định được sửa đổi, người vi phạm có thể bị áp dụng các biện pháp như:

• buộc hủy bỏ dữ liệu, sản phẩm đo đạc và bản đồ không bảo đảm chất lượng;
• buộc thu hồi sản phẩm vi phạm;
• buộc nộp lại khoản lợi bất hợp pháp;
• buộc nộp số tiền tương ứng với giá trị tang vật, phương tiện vi phạm đã bị tiêu thụ, tẩu tán hoặc tiêu hủy trái quy định.

Các biện pháp này thể hiện quan điểm của Nhà nước là xử phạt không chỉ để răn đe mà còn nhằm khôi phục trật tự quản lý nhà nước, bảo đảm tính chính xác, thống nhất và an toàn của hệ thống dữ liệu địa lý quốc gia.

Phân tích pháp lý

Một trong những điểm tiến bộ của Nghị định số 228/2026/NĐ-CP là không dừng lại ở việc xử phạt bằng tiền mà chú trọng khắc phục triệt để hậu quả của hành vi vi phạm. Trong nhiều trường hợp, nếu chỉ xử phạt mà vẫn để dữ liệu sai lệch hoặc sản phẩm bản đồ không đạt chất lượng tiếp tục được sử dụng thì hậu quả đối với xã hội có thể kéo dài và khó khắc phục.

Các biện pháp buộc thu hồi, hủy bỏ hoặc loại bỏ dữ liệu không bảo đảm chất lượng giúp ngăn chặn nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch vào hệ thống dữ liệu quốc gia. Đồng thời, việc buộc nộp lại khoản lợi bất hợp pháp thể hiện nguyên tắc không để người vi phạm hưởng lợi từ hành vi trái pháp luật, qua đó nâng cao tính công bằng và hiệu quả của pháp luật xử lý vi phạm hành chính.

Dưới góc độ quản trị nhà nước, các biện pháp khắc phục hậu quả còn góp phần bảo đảm tính toàn vẹn của cơ sở dữ liệu địa lý quốc gia – một nguồn tài nguyên số có ý nghĩa đặc biệt trong phát triển kinh tế số, Chính phủ số và xã hội số. Đây cũng là xu hướng lập pháp hiện đại, đặt trọng tâm vào việc phục hồi trật tự quản lý và phòng ngừa tái phạm thay vì chỉ xử lý hậu quả trước mắt.

Đánh giá chung, những điểm mới của Nghị định số 228/2026/NĐ-CP cho thấy chính sách pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực đo đạc và bản đồ đã chuyển sang giai đoạn hoàn thiện hơn, lấy chất lượng dữ liệu, trách nhiệm của chủ thể, ứng dụng công nghệ số và hiệu quả quản lý nhà nước làm trung tâm. Không chỉ tăng cường tính răn đe, các quy định mới còn tạo hành lang pháp lý minh bạch, thúc đẩy các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, góp phần xây dựng hệ thống dữ liệu địa lý quốc gia chính xác, đồng bộ và an toàn, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong thời kỳ chuyển đổi

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: XÂY DỰNG VĂN HÓA TUÂN THỦ PHÁP LUẬT TRONG KỶ NGUYÊN DỮ LIỆU SỐ

Dưới góc nhìn tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Nghị định số 228/2026/NĐ-CP không chỉ đơn thuần là một văn bản quy định về xử phạt vi phạm hành chính. Xa hơn, đây còn là công cụ định hướng nhận thức xã hội, góp phần hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật, nâng cao đạo đức nghề nghiệp và xây dựng nền quản trị dữ liệu hiện đại, minh bạch, có trách nhiệm.

1. Góc nhìn tâm lý xã hội: Khi chế tài nghiêm minh tạo dựng niềm tin và ý thức trách nhiệm

Trong lĩnh vực đo đạc và bản đồ, người dân thường ít nhận thấy tác động trực tiếp của các quy định pháp luật. Tuy nhiên, mỗi sai số trong dữ liệu địa lý đều có thể kéo theo những hậu quả rất lớn đối với cộng đồng.

Một mốc tọa độ sai có thể dẫn đến tranh chấp đất đai kéo dài.

Một bản đồ quy hoạch không chính xác có thể làm ảnh hưởng đến quyền lợi của hàng trăm hộ dân.

Một dữ liệu khảo sát thiếu kiểm chứng có thể khiến cả một dự án đầu tư phải điều chỉnh hoặc đình trệ.

Từ góc độ tâm lý học xã hội, khi những sai phạm như vậy không được xử lý nghiêm minh sẽ tạo nên hiệu ứng “coi nhẹ pháp luật”, khiến người thực hiện công việc hình thành tâm lý chủ quan, làm việc theo kinh nghiệm thay vì tuân thủ quy trình chuyên môn.

Ngược lại, khi pháp luật quy định rõ ràng các hành vi vi phạm, chế tài xử phạt tương xứng và trách nhiệm của từng chủ thể, sẽ tạo ra ba giá trị tâm lý tích cực:

• Hình thành ý thức tự giác trong quá trình hành nghề.
• Nâng cao tinh thần trách nhiệm đối với sản phẩm chuyên môn.
• Gia tăng niềm tin của xã hội đối với hệ thống quản lý nhà nước.

Có thể nói, một xã hội thượng tôn pháp luật không chỉ được xây dựng bằng những mức phạt cao, mà quan trọng hơn là bằng nhận thức đúng đắn của mỗi cá nhân về hậu quả của hành vi vi phạm.

2. Góc nhìn giáo dục pháp luật: Xử phạt để phòng ngừa chứ không phải để trừng phạt

Một trong những giá trị tiến bộ của Nghị định 228/2026/NĐ-CP là việc kết hợp giữa hình thức xử phạt và các biện pháp khắc phục hậu quả như:

• buộc hủy bỏ dữ liệu, sản phẩm đo đạc không bảo đảm chất lượng;
• buộc nộp lại khoản lợi bất hợp pháp;
• tăng cường trách nhiệm của tổ chức, cá nhân đối với chất lượng sản phẩm chuyên môn.

Điều này thể hiện quan điểm rất hiện đại của pháp luật hành chính:

Mục tiêu cuối cùng không phải là xử phạt thật nhiều mà là ngăn ngừa vi phạm, khôi phục trật tự quản lý nhà nước và bảo vệ lợi ích công cộng.

Dưới góc độ giáo dục, mỗi quyết định xử phạt còn mang ý nghĩa như một “bài học pháp lý” giúp:

• cá nhân nâng cao ý thức nghề nghiệp;
• doanh nghiệp hoàn thiện quy trình quản lý chất lượng;
• cơ quan nhà nước tăng cường kiểm tra, giám sát;
• toàn xã hội hiểu rõ giá trị của việc tuân thủ pháp luật.

Chính vì vậy, phổ biến pháp luật không nên chỉ dừng ở việc giới thiệu quy định mới mà cần giúp người dân hiểu “vì sao phải tuân thủ” và “tuân thủ để bảo vệ chính mình”.

3. Góc nhìn quản trị công hiện đại: Chuyển từ quản lý thủ công sang quản trị số

Một điểm đáng chú ý của Nghị định là việc bổ sung quy định về xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử, phù hợp với xu hướng chuyển đổi số trong quản lý nhà nước.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, đây là bước chuyển từ tư duy “quản lý bằng hồ sơ giấy” sang “quản trị bằng dữ liệu số”, mang lại nhiều lợi ích:

• giảm thời gian xử lý hồ sơ;
• tăng khả năng giám sát;
• hạn chế tiêu cực trong quá trình xử lý vi phạm;
• bảo đảm tính công khai, minh bạch;
• tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Đồng thời, việc mở rộng thẩm quyền xử phạt cho nhiều lực lượng như Công an, Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển, Hải quan, Quản lý thị trường và Cảng vụ thể hiện tư duy quản trị liên ngành, giúp nâng cao hiệu quả phát hiện và xử lý vi phạm.

4. Đạo đức nghề nghiệp trong lĩnh vực đo đạc và bản đồ cần được đặt lên hàng đầu

Trong bất kỳ ngành nghề nào, trình độ chuyên môn luôn phải song hành với đạo đức nghề nghiệp.

Đối với lĩnh vực đo đạc và bản đồ, điều này càng trở nên quan trọng bởi sản phẩm của người hành nghề không chỉ phục vụ một khách hàng mà còn là dữ liệu phục vụ lợi ích chung của Nhà nước và xã hội.

Mỗi kỹ sư đo đạc, mỗi đơn vị tư vấn, mỗi doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này cần nhận thức rằng:

• Một số liệu thiếu chính xác có thể làm sai cả một công trình.
• Một bản đồ không đạt chuẩn có thể ảnh hưởng đến quyền sử dụng đất của người dân.
• Một quy trình kỹ thuật bị bỏ qua có thể gây thiệt hại rất lớn về kinh tế và xã hội.

Do đó, tuân thủ pháp luật không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là chuẩn mực đạo đức của người hành nghề.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để Nghị định số 228/2026/NĐ-CP thực sự phát huy hiệu quả trong thực tiễn, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất một số khuyến nghị dành cho người dân, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý như sau:

1. Đối với doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực đo đạc và bản đồ

Doanh nghiệp cần chủ động rà soát toàn bộ quy trình kỹ thuật, hồ sơ pháp lý, thiết bị đo và đội ngũ nhân sự nhằm bảo đảm đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của pháp luật.

Đặc biệt cần:

• kiểm định, hiệu chuẩn thiết bị đúng thời hạn;
• sử dụng người có chứng chỉ hành nghề hợp pháp;
• kiểm soát chất lượng dữ liệu trước khi bàn giao;
• lưu trữ hồ sơ đầy đủ để phục vụ công tác kiểm tra.

Việc đầu tư cho chất lượng ngay từ đầu luôn có chi phí thấp hơn rất nhiều so với việc khắc phục hậu quả hoặc bị xử phạt sau này.

2. Đối với người hành nghề

Mỗi cá nhân cần thường xuyên cập nhật các quy định pháp luật mới, nâng cao trình độ chuyên môn và tuyệt đối không vì lợi ích trước mắt mà bỏ qua các yêu cầu kỹ thuật.

Uy tín nghề nghiệp được xây dựng từ sự trung thực, cẩn trọng và tinh thần trách nhiệm.

Một bản đồ chính xác hôm nay có thể mang lại giá trị cho nhiều thế hệ mai sau.

3. Đối với các cơ quan quản lý nhà nước

Bên cạnh việc tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, cần đẩy mạnh công tác phổ biến pháp luật thông qua:

• các lớp tập huấn chuyên đề;
• hội nghị tuyên truyền;
• cổng thông tin điện tử;
• nền tảng số;
• mạng xã hội chính thống.

Đồng thời, cần ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số trong quản lý dữ liệu, kết nối thông tin giữa các cơ quan để nâng cao hiệu quả giám sát và xử lý vi phạm.

4. Đối với người dân

Người dân khi sử dụng dịch vụ đo đạc, lập bản đồ hoặc các sản phẩm địa lý cần lựa chọn các đơn vị có đủ điều kiện hoạt động theo quy định của pháp luật.

Khi phát hiện các hành vi sử dụng dữ liệu sai sự thật, bản đồ không đúng quy chuẩn hoặc hoạt động đo đạc trái phép, cần kịp thời phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình cũng như góp phần giữ gìn trật tự quản lý nhà nước.

THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN

“Một quốc gia phát triển bền vững luôn bắt đầu từ những dữ liệu chính xác và một nền quản trị minh bạch. Nghị định số 228/2026/NĐ-CP không chỉ tăng cường chế tài xử lý vi phạm trong lĩnh vực đo đạc và bản đồ mà còn lan tỏa thông điệp về trách nhiệm, trung thực và thượng tôn pháp luật. Mỗi cá nhân, tổ chức khi tôn trọng quy trình kỹ thuật và tuân thủ pháp luật chính là đang góp phần bảo vệ tài nguyên quốc gia, bảo đảm an toàn thông tin, xây dựng nền hành chính hiện đại và vun đắp niềm tin của xã hội vào Nhà nước pháp quyền Việt Nam. Pháp luật chỉ thực sự phát huy giá trị khi trở thành ý thức tự giác của mỗi công dân; và chính từ ý thức ấy, chúng ta cùng kiến tạo một đất nước phát triển, văn minh, an toàn và hội nhập.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ: 

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.