TUYÊN TRUYỀN, GIÁO DỤC PHỔ BIẾN PHÁP LUẬT: LUẬT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC SỐ 89/2025/QH15

TUYÊN TRUYỀN, GIÁO DỤC PHỔ BIẾN PHÁP LUẬT: LUẬT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC SỐ 89/2025/QH15

Luật số 89/2025/QH15 là Luật Ngân sách nhà nước do Quốc hội Việt Nam ban hành. 

Thông tin cơ bản

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ – NHỮNG “ĐIỂM NGHỄN” KINH ĐIỂN TRONG QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CÔNG

Thực tế cho thấy, trong nhiều năm qua, không ít cơ quan, tổ chức, chính quyền địa phương và doanh nghiệp từng rơi vào những hoàn cảnh dở khóc dở cười vì các rào cản trong cơ chế quản lý ngân sách cũ:

 Câu chuyện giải ngân vốn đầu tư công: Một dự án hạ tầng giao thông trọng điểm tại địa phương bị chậm tiến độ cả năm trời chỉ vì quy trình điều chỉnh, bổ sung dự toán ngân sách qua quá nhiều tầng nấc phê duyệt. Cán bộ quản lý dự án thì e ngại rủi ro pháp lý, còn người dân thì mòn mỏi chờ đường mới để buôn bán, đi lại.

 Câu chuyện phân bổ ngân sách địa phương: Nhiều trường học, cơ sở y tế tuyến cơ sở gặp khó khăn trong việc chủ động mua sắm thiết bị, sửa chữa nhỏ do cơ chế phân cấp ngân sách trước đây còn thiếu tính linh hoạt, phụ thuộc nặng nề vào việc “xin – cho” dự toán từ cấp trên.

Tâm lý chung của cán bộ công chức khi quản lý tài chính公 và của người dân khi theo dõi dòng tiền ngân sách là lo lắng về tính minh bạch, sợ sai phạm, và thụ động trước các thủ tục phân bổ, quyết toán phức tạp. Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15 (do Quốc hội ban hành ngày 25/06/2025, có hiệu lực từ 01/01/2026 và áp dụng cho năm ngân sách 2026) ra đời chính là “chìa khóa” tháo gỡ hoàn toàn các điểm nghẽn này.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VƯNGCHẮC” TỪ LUẬT SỐ 89/2025/QH15

Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15 đặt ra hành lang pháp lý toàn diện, hiện đại nhằm quản lý chặt chẽ và tối ưu hóa nguồn lực tài chính quốc gia. Dưới đây là các điểm cốt lõi cộng đồng và các cơ quan cần nắm vững:

1. Phạm vi điều chỉnh và nguyên tắc quản lý đồng bộ

Luật quy định toàn diện quy trình tài chính công từ lập, chấp hành, kiểm toán đến quyết toán ngân sách nhà nước; đồng thời quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân liên quan. Nguyên tắc cốt lõi là đảm bảo tính thống nhất của hệ thống tài chính quốc gia, tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình.

2. Cải cách quy trình lập và phân bổ dự toán

Luật số 89/2025/QH15 đổi mới mạnh mẽ quy trình lập dự toán ngân sách theo hướng kế hoạch tài chính – ngân sách trung hạn (3 – 5 năm) tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế:

 Rút ngắn thời gian thẩm định, phê duyệt dự toán.

 Tăng quyền chủ động cho chính quyền địa phương và các đơn vị sử dụng ngân sách trong việc sắp xếp thứ tự ưu tiên chi đầu tư và chi thường xuyên.

3. Đột phá về công khai, minh bạch và chuyển đổi số tài chính

Luật đẩy mạnh tối đa chuyển đổi số trong quản lý ngân sách:

 Công khai tài chính: Tất cả các cấp ngân sách, các đơn vị thụ hưởng bắt buộc phải công khai dự toán, tiến độ giải ngân và báo cáo quyết toán trên Cổng thông tin điện tử công khai ngân sách.

 Tích hợp dữ liệu số: Xây dựng Hệ thống thông tin quản lý Ngân sách và Kho bạc tích hợp dữ liệu realtime (thời gian thực), cho phép giám sát dòng tiền public 24/7, giúp giảm thiểu rủi ro thất thoát, lãng phí.

4. Nâng cao vai trò kiểm toán và giám sát cộng đồng

Luật quy định rõ cơ chế Kiểm toán Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc các cấp tham gia giám sát dòng ngân sách. Người dân có quyền truy cập thông tin và phản ánh các sai phạm trong việc sử dụng tiền thuế của dân một cách dễ dàng thông qua các nền tảng số.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Dưới góc độ tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15 không chỉ là một văn bản pháp lý thuần túy về tiền tệ, mà còn mang hàm lượng tri thức quản trị công và tâm lý xã hội sâu sắc:

1. Phân tích góc nhìn Tâm lý xã hội: Giải tỏa áp lực “sợ sai” và củng cố niềm tin

Cơ chế quản lý ngân sách minh bạch, rõ ràng giúp cán bộ, công chức giải tỏa tâm lý lo sợ, e ngại trách nhiệm khi thực hiện nhiệm vụ thu – chi ngân sách. Ngược lại, việc công khai dòng tiền giúp người dân cảm thấy tiền thuế của mình được trân trọng, từ đó tạo dựng niềm tin vững chắc vào sự liêm chính của chính quyền.

2. Phân tích góc nhìn Quản trị công & Giáo dục tinh thần tuân thủ

 Về quản trị công: Luật số 89/2025/QH15 thể hiện tư duy quản trị hiện đại – chuyển từ “quản lý hành chính đầu vào” sang “quản lý kết quả đầu ra”. Ngân sách được giao kèm theo chỉ số đánh giá hiệu quả (KPIs), buộc các cơ quan phải tối ưu hóa từng đồng vốn công.

 Về giáo dục tính tuân thủ: Luật khẳng định trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu cơ quan, đơn vị trong việc quản lý, sử dụng ngân sách. Điều này giáo dục ý thức thượng tôn pháp luật, văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí trong toàn bộ hệ thống công quyền và toàn xã hội.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15 đi vào cuộc sống một cách hiệu quả nhất từ năm ngân sách 2026, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 4 lời khuyên hành động:

1. Chủ động cập nhật và tập huấn quy định mới: Các đơn vị thụ hưởng ngân sách, cán bộ làm công tác tài chính – kế toán cần chủ động tham gia các khóa tập huấn về quy trình lập, chấp hành và quyết toán ngân sách theo Luật mới ngay trong năm 2025.

2. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin: Chuẩn hóa hạ tầng dữ liệu tài chính tại cơ quan, đơn vị để kết nối thông suốt với Hệ thống thông tin quản lý ngân sách số của Nhà nước, đảm bảo việc giao dịch, giải ngân diễn ra nhanh chóng, chính xác.

3. Tăng cường công khai, tự kiểm tra nội bộ: Các cơ quan, tổ chức cần xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ rõ ràng, chủ động thực hiện công khai tài chính đúng thời hạn và thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh, đóng góp ý kiến của cán bộ, nhân viên và nhân dân.

4. Nâng cao vai trò giám sát của cộng đồng: Người dân và các tổ chức xã hội cần tích cực phát huy quyền giám sát thông qua Cổng công khai ngân sách, mạnh dạn góp ý để công tác quản lý tài chính công ngày càng hiệu quả, phục vụ đúng lợi ích nhân dân.

Thông điệp nhân văn: “Ngân sách nhà nước thực chất là nguồn lực của nhân dân đóng góp để phụng sự lại nhân dân. Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15 không chỉ tạo ra một kỷ nguyên mới về quản trị tài chính công minh bạch, hiệu quả mà còn là nền tảng để xây dựng một xã hội niềm tin, nơi mọi nguồn lực đều được tối ưu hóa vì sự phát triển bền vững của đất nước.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn, cơ quan hoặc doanh nghiệp của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý liên quan đến lĩnh vực quản lý tài chính, ngân sách, hoặc các thủ tục hành chính công, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hệ thống websitetuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.