TÌNH HUỐNG SỐ 953: CÔNG TY MÔI TRƯỜNG ĐÔ THỊ THU GOM RÁC RÁC RƯỞI TỰ Ý LẬP BÃI TẬP KẾT LỘ THIÊN RÁC THỐI SÁT TƯỜNG RÀO MÔI TRƯỜNG SƯ PHẠM TRƯỜNG THPT?

TÌNH HUỐNG SỐ 953: CÔNG TY MÔI TRƯỜNG ĐÔ THỊ THU GOM RÁC RÁC RƯỞI TỰ Ý LẬP BÃI TẬP KẾT LỘ THIÊN RÁC THỐI SÁT TƯỜNG RÀO MÔI TRƯỜNG SƯ PHẠM TRƯỜNG THPT?

Trường học là nơi cần sự yên tĩnh, trong lành và sạch sẽ nhất. Thế nhưng không ít nơi, bãi rác tạm lại mọc lên ngay sát tường rào lớp học, mùi hôi thối theo gió len vào từng phòng học khiến thầy trò khổ sở. Điều đáng nói, người gây ra phiền toái nhiều khi lại chính là đơn vị có nhiệm vụ giữ gìn vệ sinh môi trường.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Từ đầu tháng 9/2026, Công ty Cổ phần Môi trường đô thị Z (gọi tắt là Công ty Z), đơn vị thu gom rác của phường X, tỉnh Y, tự ý tập kết rác sinh hoạt tại một khu đất trống nằm sát tường rào Trường THPT T. Rác được đổ lộ thiên, không che chắn, không phủ bạt, có ngày tồn đọng hơn một tuần mới vận chuyển đi.

Trời nắng nóng, rác thối rữa bốc mùi nồng nặc, nước rỉ chảy ra rãnh sát tường rào, ruồi nhặng bay vào lớp học. Nhiều học sinh buồn nôn, đau đầu, giáo viên phải đóng kín cửa sổ giữa mùa nóng. Ông Nguyễn Văn A, Hiệu trưởng nhà trường, đã hai lần gửi công văn nhưng Công ty Z không phản hồi. Bà Trần Thị B, đại diện Ban đại diện cha mẹ học sinh, nhiều lần phản ánh cũng không được giải quyết.

Phía Công ty Z cho rằng đây chỉ là điểm “tạm thời”, trên khu đất trống không ai quản lý, nên không cần xin phép ai. Nhà trường và phụ huynh bất bình nhưng không biết phải bắt đầu từ đâu.

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét về mặt luật pháp, lập luận “chỉ tạm thời, đất trống nên muốn đổ ở đâu cũng được” của Công ty Z là hoàn toàn không đúng. Căn cứ Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Luật Giáo dục 2019 (Luật Bảo vệ môi trường đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 146/2025/QH15, hiệu lực từ 01/01/2026), quyền lợi của nhà trường và học sinh được bảo vệ như sau:

1. Việc đổ, tập kết chất thải rắn phải đúng quy định:

Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường 2020 nghiêm cấm hành vi vận chuyển, chôn, lấp, đổ, thải chất thải rắn không đúng quy trình kỹ thuật, không đúng quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường. Điểm tập kết, trung chuyển rác thải sinh hoạt phải theo quy hoạch và bảo đảm yêu cầu về bảo vệ môi trường; đơn vị thu gom không được tự ý chọn bất kỳ khu đất trống nào để đổ rác, nhất là sát khu dân cư và trường học.

2. Nhà trường có quyền được bảo vệ môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh:

Luật Giáo dục 2019 xác định giáo dục là sự nghiệp của Nhà nước và của toàn dân. Theo Điều 93, cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm góp phần xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, an toàn; theo Điều 89, nhà trường chủ động phối hợp với gia đình và xã hội để thực hiện nhiệm vụ giáo dục. Một bãi rác thối ngay sát lớp học trái với trách nhiệm chung này, đồng thời xâm phạm quyền được học tập trong môi trường an toàn của học sinh.

3. Trách nhiệm bồi thường và chế tài xử lý:

Khoản 2 Điều 130 Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định bên gây thiệt hại về môi trường phải bồi thường toàn bộ thiệt hại. Theo Điều 133, việc chứng minh quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại thuộc trách nhiệm của bên gây ô nhiễm. Ngoài ra, Công ty Z có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 45/2022/NĐ-CP, bị buộc di dời, dọn dẹp, khử trùng, khắc phục ô nhiễm.

Áp dụng vào tình huống:

• Về hành vi: Công ty Z tự ý lập bãi tập kết rác lộ thiên, không che chắn, gây mùi hôi và nước rỉ là dấu hiệu đổ, tập kết chất thải rắn không đúng quy định.
• Về đối tượng bị ảnh hưởng: Hàng nghìn học sinh và giáo viên phải học tập, giảng dạy trong môi trường ô nhiễm; đây là nhóm cần được bảo vệ đặc biệt.
• Về trách nhiệm: Khi có thiệt hại như chi phí vệ sinh, khử trùng, khám sức khỏe, Công ty Z phải chứng minh mình không gây ra, chứ nhà trường không phải tự chứng minh toàn bộ.

Kết luận pháp lý: Nhà trường có quyền yêu cầu Công ty Z chấm dứt hành vi, di dời bãi tập kết và khắc phục hậu quả; đồng thời kiến nghị Ủy ban nhân dân phường X và cơ quan quản lý môi trường kiểm tra, xử lý vi phạm.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn” (The Human & Management)

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Điều trớ trêu là đơn vị làm nhiệm vụ “giữ sạch môi trường” lại tạo ra ô nhiễm ngay cạnh nơi dạy người. Tâm lý “làm tạm cho nhanh, đỡ tốn chi phí vận chuyển” là nguyên nhân phổ biến. Học sinh nhìn thấy, ngửi thấy và học theo cách ứng xử của người lớn; nếu người lớn làm ngơ, bài học về trách nhiệm cộng đồng trên bục giảng sẽ mất sức thuyết phục.

Về phía nhà trường và phụ huynh, nên giữ thái độ bình tĩnh, ứng xử văn hóa. Hãy dùng đối thoại và chứng cứ thay cho những phản ứng gay gắt trước mặt học sinh, bởi chính cách giải quyết này cũng là một bài học giáo dục.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro

Với doanh nghiệp môi trường, việc quy hoạch điểm tập kết đúng chỗ, có mái che, phủ bạt, thu gom nước rỉ và tăng tần suất vận chuyển rẻ hơn rất nhiều so với chi phí bị xử phạt, bồi thường và mất uy tín. Với nhà trường, cần lập hồ sơ theo dõi ảnh hưởng, lưu các công văn đã gửi và chủ động phối hợp chính quyền địa phương từ sớm.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết thấu tình đạt lý, bảo vệ môi trường học tập của học sinh mà vẫn giữ được sự hợp tác lâu dài với đơn vị thu gom rác, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

Bước 1 – Bảo toàn chứng cứ và lập biên bản: Ông A cùng nhà trường chụp ảnh, quay video bãi rác, ghi nhận thời gian mùi hôi ảnh hưởng đến giờ học và số lượng học sinh, giáo viên bị ảnh hưởng. Mời Ủy ban nhân dân phường X cùng cán bộ môi trường lập biên bản, đề nghị lấy mẫu quan trắc. Lưu giữ các công văn đã gửi cho Công ty Z.

Bước 2 – Đối thoại và yêu cầu khắc phục thiện chí: Hiệu trưởng cùng bà B (đại diện phụ huynh) và chính quyền phường mời đại diện Công ty Z làm việc, đề nghị dọn dẹp ngay, che phủ, phun khử mùi, thời hạn di dời cụ thể đến khu tập kết đúng quy hoạch và thay đổi lịch vận chuyển, tránh giờ học. Cam kết bằng văn bản có sự chứng kiến của chính quyền để tránh “hứa suông”.

Bước 3 – Kiến nghị xử lý và khởi kiện (Giải pháp cuối cùng): Nếu Công ty Z vẫn không thực hiện, nhà trường gửi văn bản kiến nghị đến Ủy ban nhân dân phường X, Sở Giáo dục và Đào tạo và cơ quan quản lý môi trường đề nghị kiểm tra, xử phạt, buộc di dời. Trường hợp có thiệt hại cụ thể, nhà trường và phụ huynh có thể khởi kiện yêu cầu bồi thường theo Điều 130, Điều 133 Luật Bảo vệ môi trường tại Tòa án nhân dân khu vực.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.