TÌNH HUỐNG SỐ 954: NGƯỜI DÂN TỰ Ý SỬ DỤNG XUNG ĐIỆN KÍCH CÁ CÁ DÒNG ĐIỆN LỚN ẮC QUY TỰ CHẾ THẢ SÔNG CÀN QUÉT TẬN DIỆT TÔM CÁ CÁ TỰ NHIÊN生態?

TÌNH HUỐNG SỐ 954: NGƯỜI DÂN TỰ Ý SỬ DỤNG XUNG ĐIỆN KÍCH CÁ CÁ DÒNG ĐIỆN LỚN ẮC QUY TỰ CHẾ THẢ SÔNG CÀN QUÉT TẬN DIỆT TÔM CÁ CÁ TỰ NHIÊN生態?

Trên nhiều dòng sông, kênh rạch, cảnh những chiếc ghe lặng lẽ về đêm với bộ kích điện tự chế đang trở nên quen thuộc. Chỉ một lần quét điện, tôm cá lớn nhỏ nổi trắng mặt nước, kể cả cá con và cá bố mẹ đang sinh sản. Cái lợi trước mắt chỉ là vài ký cá, nhưng cái hại là nguồn lợi sông nước bị tận diệt, nhiều năm sau mới có thể hồi phục.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Tại xã X, tỉnh Y, dòng sông chảy qua địa phương từ lâu là nguồn sinh kế của nhiều hộ dân. Từ đầu năm 2026, nhóm 5 người do ông Nguyễn Văn A cầm đầu tự chế bộ kích điện gồm ắc quy dung lượng lớn nối với bộ biến áp, đêm đêm lái ghe thả điện cực xuống sông. Mỗi đêm, họ vớt được hàng chục ký tôm cá, trong đó có rất nhiều cá con, mang bán lấy tiền.

Vài tháng sau, bà con ven sông thấy sản lượng tôm cá suy giảm rõ rệt, nhiều loại cá bản địa gần như biến mất. Ông Trần Văn B, Trưởng thôn, nhiều lần nhắc nhở, đồng thời lo ngại cho tính mạng người dân vì từng có người suýt bị điện giật khi lội xuống sông.

Ông A cho rằng: “Sông là của chung, cá không ai nuôi, ai bắt được là của người đó; tôi nghèo, chỉ bắt cá kiếm sống chứ không hại ai”, thậm chí còn thách thức “ai làm gì được”. Bà con vô cùng bức xúc, nhưng không biết xử lý thế nào.

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét về mặt luật pháp, lập luận “sông của chung nên muốn bắt thế nào cũng được” của ông A là hoàn toàn sai. Căn cứ Luật Thủy sản 2017 và Luật Bảo vệ môi trường 2020 (cả hai luật đều đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 146/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/01/2026), hành vi này vi phạm nghiêm trọng pháp luật:

1. Sử dụng xung điện để khai thác thủy sản là hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối:

Khoản 7 Điều 7 Luật Thủy sản 2017 nghiêm cấm:

“Sử dụng chất, hóa chất cấm, chất độc, chất nổ, xung điện, dòng điện, phương pháp, phương tiện, ngư cụ khai thác có tính hủy diệt, tận diệt để khai thác nguồn lợi thủy sản.”

Đồng thời, khoản 1 Điều 7 cấm hành vi hủy hoại nguồn lợi thủy sản, hệ sinh thái thủy sinh, khu vực tập trung sinh sản và nơi cư trú của các loài thủy sản. Pháp luật không phân biệt người giàu hay nghèo; hoàn cảnh khó khăn không phải là lý do để được phép tận diệt nguồn lợi chung.

2. Trách nhiệm đối với môi trường và hệ sinh thái:

Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định tổ chức, cá nhân gây thiệt hại về môi trường phải bồi thường toàn bộ thiệt hại (khoản 2 Điều 130). Thiệt hại bao gồm chi phí do suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường (Điều 134) và việc chứng minh quan hệ nhân quả thuộc trách nhiệm của bên gây ra thiệt hại (Điều 133). Việc tận diệt tôm cá tự nhiên làm suy giảm đa dạng sinh học dòng sông thuộc phạm vi này.

3. Chế tài xử lý:

Về hành chính, theo Điều 28 Nghị định 38/2024/NĐ-CP, cá nhân sử dụng điện khai thác thủy sản bị phạt từ 3 triệu đến 40 triệu đồng tùy phương tiện và quy mô (tổ chức bị phạt gấp đôi), kèm tịch thu công cụ kích điện, máy phát điện và ngư cụ. Về hình sự, hành vi có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm về tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản theo Điều 242 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) nếu gây hậu quả nghiêm trọng hoặc tái phạm.

Áp dụng vào tình huống:

• Về hành vi: Nhóm ông A dùng ắc quy tự chế tạo xung điện thả xuống sông là hành vi bị nghiêm cấm tại khoản 7 Điều 7 Luật Thủy sản, bất kể quy mô nhỏ hay lớn.
• Về hậu quả: Nguồn lợi tôm cá tự nhiên suy giảm rõ rệt, kể cả cá con và cá bản địa; đồng thời đe dọa an toàn tính mạng của người dân xuống sông.
• Về lập luận “nghèo, không hại ai”: Không có giá trị miễn trách. Nhóm ông A có thể bị xử phạt, tịch thu thiết bị và phải chịu trách nhiệm khắc phục hậu quả.

Kết luận pháp lý: Hành vi của ông A và nhóm là vi phạm pháp luật rõ ràng. Chính quyền xã X, lực lượng công an và thanh tra chuyên ngành có quyền lập biên bản, xử phạt, tịch thu thiết bị; nếu tái phạm hoặc gây hậu quả nghiêm trọng có thể bị xử lý hình sự.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn” (The Human & Management)

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Đằng sau hành vi của ông A là tâm lý “của chung thì mình lấy trước, không lấy người khác lấy mất”, một dạng tâm lý khai thác cạn kiệt nguồn tài nguyên chung rất phổ biến. Áp lực mưu sinh khiến nhiều người bất chấp pháp luật, bất chấp cả an toàn của bản thân. Nhưng nếu ai cũng tận diệt, sông sẽ cạn kiệt và chính họ cũng mất kế sinh nhai.

Trẻ em trong làng nhìn thấy người lớn dùng điện bắt cá sẽ học theo, hình thành quan niệm sai lệch rằng vi phạm pháp luật mà không bị xử lý là bình thường. Giáo dục ý thức bảo vệ nguồn lợi cho cả cộng đồng, bắt đầu từ chính gia đình và thôn xóm, là điều hết sức cần thiết.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro

Điều 10 Luật Thủy sản 2017 có quy định về đồng quản lý, cho phép cộng đồng cùng tham gia bảo vệ nguồn lợi. Địa phương nên xây dựng tổ tự quản bảo vệ nguồn lợi, quy ước thôn về khai thác, và hỗ trợ chuyển đổi sinh kế như nuôi cá lồng, nuôi trồng kết hợp để người dân không còn phải dựa vào khai thác tận diệt.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết thấu tình đạt lý, vừa bảo vệ nguồn lợi dòng sông vừa giúp người dân có lối thoát về sinh kế, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

Bước 1 – Cảnh báo pháp lý và vận động tự nguyện: Trưởng thôn, đại diện Hội Nông dân và công an xã gặp ông A cùng nhóm, giải thích khoản 7 Điều 7 Luật Thủy sản, mức phạt theo Điều 28 Nghị định 38/2024/NĐ-CP và nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Vận động tự nguyện giao nộp thiết bị kích điện và ký cam kết không tái phạm. Người dân phát hiện vi phạm nên báo ngay công an xã, không tự ý xử lý để tránh xung đột.

Bước 2 – Khắc phục hậu quả và hỗ trợ sinh kế (Hòa giải nhân văn): Nhóm ông A tham gia thả cá giống tái tạo nguồn lợi, tuần tra bảo vệ sông cùng thôn như một hình thức khắc phục hậu quả. Địa phương hỗ trợ tập huấn, giới thiệu mô hình nuôi trồng thủy sản hợp pháp, vay vốn ưu đãi để người dân có thu nhập ổn định, không quay lại nghề tận diệt.

Bước 3 – Xử lý nghiêm khi tái phạm (Giải pháp cuối cùng): Nếu ông A và nhóm vẫn tiếp tục hoặc có hành vi chống đối, cơ quan có thẩm quyền lập biên bản, xử phạt theo Điều 28 Nghị định 38/2024/NĐ-CP, tịch thu thiết bị và chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra khi có dấu hiệu tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản theo Điều 242 Bộ luật Hình sự. Cơ quan có thẩm quyền cũng có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại về môi trường theo Điều 130, Điều 133 Luật Bảo vệ môi trường.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.