TÌNH HUỐNG SỐ 453: ĐỐI TÁC NƯỚC NGOÀI CHẬM TRỄ THANH TOÁN?

Trong thương mại quốc tế, doanh nghiệp có thể hoàn thành việc sản xuất, giao hàng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo hợp đồng nhưng vẫn rơi vào tình trạng “khủng hoảng vốn” chỉ vì đối tác nước ngoài chậm thanh toán.

Đây là tình huống đặc biệt nguy hiểm đối với doanh nghiệp xuất khẩu, bởi một khoản công nợ lớn bị “đóng băng” có thể khiến doanh nghiệp không đủ tiền trả lương, thanh toán nguyên liệu, trả ngân hàng hoặc tiếp tục thực hiện các đơn hàng mới.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Một doanh nghiệp Việt Nam ký hợp đồng xuất khẩu hàng hóa với một đối tác nước ngoài, thỏa thuận thanh toán trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày nhận hàng. Doanh nghiệp Việt Nam đã sản xuất, giao hàng và hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ theo hợp đồng. Tuy nhiên, khi đến hạn, đối tác chỉ thanh toán một phần và liên tục xin gia hạn phần còn lại với lý do gặp khó khăn về dòng tiền.

Doanh nghiệp nhiều lần yêu cầu thanh toán nhưng đối tác vẫn chậm trả. Trong khi đó, doanh nghiệp Việt Nam đang phải thanh toán tiền nguyên liệu, tiền lương, chi phí vận chuyển và các khoản vay ngân hàng.

Khoản công nợ nước ngoài ngày càng lớn khiến doanh nghiệp đứng trước nguy cơ “khủng hoảng vốn”, mặc dù hoạt động kinh doanh vẫn có đơn hàng.

Vấn đề đặt ra là: Doanh nghiệp Việt Nam có quyền yêu cầu đối tác thanh toán và trả lãi chậm trả như thế nào? Có nên tiếp tục giao hàng hay tạm dừng thực hiện hợp đồng? Và cần xử lý hợp đồng ra sao để bảo vệ dòng tiền?

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

Trong thương mại quốc tế, khi đối tác nước ngoài chậm thanh toán, hợp đồng là căn cứ pháp lý đầu tiên doanh nghiệp phải rà soát. Doanh nghiệp cần xác định rõ thời hạn thanh toán, phương thức thanh toán, đồng tiền thanh toán, điều khoản lãi chậm trả, phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại, quyền tạm ngừng giao hàng, luật áp dụng và cơ chế giải quyết tranh chấp.

Theo Điều 50 Luật Thương mại 2005, bên mua có nghĩa vụ thanh toán tiền mua hàng và nhận hàng theo thỏa thuận; đồng thời phải tuân thủ phương thức, trình tự và thủ tục thanh toán đã cam kết. Đối với hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế thuộc phạm vi áp dụng của CISG, Điều 53 cũng xác định nghĩa vụ cơ bản của người mua là thanh toán tiền hàng và nhận hàng theo hợp đồng và Công ước.

Nếu thời hạn thanh toán đã đến nhưng đối tác không thực hiện hoặc chỉ thanh toán một phần mà không có thỏa thuận gia hạn hợp lệ, doanh nghiệp có cơ sở xác định đối tác đã vi phạm nghĩa vụ thanh toán. Khi đó, theo Điều 306 Luật Thương mại 2005, bên bị vi phạm có quyền yêu cầu tiền lãi trên khoản tiền chậm trả theo mức lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường tại thời điểm thanh toán, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác. Nếu CISG áp dụng, Điều 78 CISG cũng ghi nhận quyền yêu cầu lãi đối với khoản tiền đã đến hạn nhưng chưa được thanh toán.

Đáng chú ý, việc đối tác chậm thanh toán còn có thể gây ra thiệt hại tài chính trực tiếp cho doanh nghiệp Việt Nam, chẳng hạn phải vay ngân hàng để bù đắp vốn lưu động hoặc phát sinh chi phí tài chính. Trong trường hợp có căn cứ chứng minh, doanh nghiệp có thể xem xét yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật áp dụng; tuy nhiên phải chứng minh được thiệt hại thực tế, quan hệ nhân quả và thực hiện nghĩa vụ hạn chế tổn thất.

Áp dụng vào tình huống

Trong tình huống này, nếu hợp đồng đã quy định rõ thời hạn thanh toán và đối tác đã nhận hàng nhưng quá hạn vẫn chưa thanh toán thì doanh nghiệp Việt Nam có quyền yêu cầu thanh toán khoản nợ, tiền lãi chậm trả và các khoản thiệt hại có căn cứ theo hợp đồng và pháp luật áp dụng. Doanh nghiệp cần lập tức gửi văn bản yêu cầu thanh toán, xác nhận công nợ và ấn định thời hạn khắc phục. Nếu đối tác tiếp tục vi phạm, doanh nghiệp cần căn cứ điều khoản hợp đồng để tạm ngừng giao hàng, áp dụng chế tài hoặc khởi kiện/trọng tài khi đủ điều kiện.

Quan trọng hơn, doanh nghiệp không nên tiếp tục giao hàng theo phương thức trả chậm chỉ để duy trì quan hệ khi khoản nợ cũ chưa được giải quyết. Bảo vệ quyền thanh toán trong hợp đồng chính là bảo vệ dòng tiền và ngăn một khoản công nợ thương mại biến thành “khủng hoảng vốn” của doanh nghiệp.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Đằng sau một khoản công nợ thương mại quốc tế không chỉ là những con số trên bảng cân đối kế toán. Đó có thể là tiền lương của người lao động, tiền nguyên liệu của nhà cung cấp, khoản vay ngân hàng và sự tồn tại của cả doanh nghiệp.

1. Đừng để “giữ quan hệ” biến thành “hy sinh dòng tiền”

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam có tâm lý e ngại khi yêu cầu đối tác nước ngoài thanh toán đúng hạn vì sợ ảnh hưởng đến quan hệ hợp tác. Nhưng trong kinh doanh quốc tế, quan hệ tốt không đồng nghĩa với việc chấp nhận bị chiếm dụng vốn vô thời hạn. Một yêu cầu thanh toán chuyên nghiệp, rõ ràng và đúng hợp đồng không phải là hành động thiếu thiện chí. Ngược lại, đó chính là cách bảo vệ sự bền vững của quan hệ thương mại.

2. Khủng hoảng vốn thường bắt đầu từ một khoản công nợ

Doanh nghiệp có thể vẫn có doanh thu, vẫn có đơn hàng nhưng vẫn rơi vào khủng hoảng nếu tiền chưa thu được. Vì vậy, nhà quản trị phải theo dõi đồng thời: Doanh thu → Công nợ phải thu → Thời gian thu tiền → Dòng tiền thực tế. Không thể lấy doanh thu trên giấy để thanh toán những khoản chi phí phải trả bằng tiền thật.

3. Bộ phận pháp lý và tài chính phải làm việc cùng nhau

Pháp lý không nên chỉ xuất hiện khi doanh nghiệp đã mất khả năng thu hồi công nợ. Ngay từ khi ký hợp đồng, bộ phận pháp lý và tài chính cần cùng đánh giá: Đối tác là ai? → Khả năng thanh toán thế nào? → Phương thức thanh toán nào an toàn? → Có cần đặt cọc/L/C/bảo lãnh không? → Nếu chậm trả thì xử lý ra sao?

Đó mới là quản trị rủi ro hợp đồng chủ động.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

1. Rà soát ngay hợp đồng

Doanh nghiệp cần kiểm tra toàn bộ điều khoản về thời hạn thanh toán, lãi chậm trả, phạt vi phạm, bồi thường, tạm ngừng thực hiện, chấm dứt hợp đồng, luật áp dụng và cơ chế giải quyết tranh chấp.

2. Gửi thông báo yêu cầu thanh toán chính thức

Không nên chỉ trao đổi qua điện thoại hoặc tin nhắn. Doanh nghiệp cần gửi văn bản yêu cầu thanh toán, xác định rõ:

• Số tiền còn nợ;
• Ngày đến hạn;
• Thời gian đã chậm trả;
• Lãi chậm trả;
• Thời hạn cuối cùng yêu cầu thanh toán;
• Hậu quả pháp lý nếu tiếp tục không thanh toán.

3. Đàm phán nhưng phải có giới hạn

Nếu đối tác thực sự gặp khó khăn tạm thời, doanh nghiệp có thể cân nhắc: trả một phần → lập lịch thanh toán mới → yêu cầu xác nhận công nợ → yêu cầu bảo đảm bổ sung. Không nên chấp nhận một lời hứa chung chung như: “Chúng tôi sẽ thanh toán sớm nhất có thể.”

Mọi thỏa thuận mới cần được thể hiện bằng văn bản.

4. Tạm dừng gia tăng khoản phải thu

Trong thời gian đối tác chưa giải quyết công nợ, doanh nghiệp cần cân nhắc tạm dừng giao thêm hàng hoặc chuyển sang phương thức thanh toán an toàn hơn, tùy thuộc hợp đồng và pháp luật áp dụng.

Mục tiêu là không để khoản nợ cũ tiếp tục biến thành khoản nợ mới.

5. Xây dựng cơ chế bảo vệ dòng tiền cho các hợp đồng sau

Doanh nghiệp có thể cân nhắc:

• Thanh toán trước một phần;
• Đặt cọc;
• Thư tín dụng (L/C);
• Nhờ thu có điều kiện;
• Bảo lãnh thanh toán;
• Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu;
• Chia nhỏ các đợt giao hàng và thanh toán;
• Điều khoản lãi chậm trả;
• Điều khoản tạm ngừng giao hàng khi quá hạn thanh toán.

Việc lựa chọn phương thức nào phải căn cứ vào tính chất giao dịch, mức độ tín nhiệm của đối tác và chi phí của từng biện pháp.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.