TÌNH HUỐNG SỐ 191 : STARTUP KÝ KẾT HỢP ĐỒNG GIAO KHOÁN NHƯNG THỰC TẾ LÀ QUAN HỆ LAO ĐỘNG ĐỂ TRÁNH ĐÓNG BẢO HIỂM XÃ HỘI THÌ XỬ LÝ THẾ NÀO?

Trong nỗ lực cắt giảm tối đa chi phí vận hành ở giai đoạn đầu, nhiều công ty khởi nghiệp (startup) thường tìm cách “lách luật” bằng cách ký kết hợp đồng dịch vụ, hợp đồng giao khoán công việc thay vì hợp đồng lao động chính thức với nhân sự làm việc toàn thời gian. Chiêu trò này nhằm né tránh nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc, bảo hiểm y tế và các phúc lợi khác. Tuy nhiên, việc “đầu Ngô mình Sở” về mặt pháp lý này chẳng khác nào ôm một “quả bom nổ chậm” có thể phát nổ bất cứ lúc nào khi xảy ra tranh chấp hoặc khi cơ quan chức năng thanh tra.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Năm 2025, Công ty Cổ phần Giải pháp Số K (tại thành phố H) tuyển dụng 15 nhân viên làm việc ở bộ phận chăm sóc khách hàng và lập trình. Để tối ưu hóa chi phí nhân sự và trốn tránh nghĩa vụ đóng BHXH bắt buộc, Giám đốc công ty yêu cầu bộ phận nhân sự không ký hợp đồng lao động, mà thay vào đó lập ra các “Hợp đồng giao khoán công việc” hoặc “Hợp đồng dịch vụ tư vấn” thời hạn 1 năm.

Trong thực tế vận hành, 15 nhân sự này buộc phải đến văn phòng công ty làm việc từ 8h sáng đến 17h chiều từ thứ Hai đến thứ Sáu, tuân thủ nghiêm ngặt nội quy công ty, chịu sự quản lý, điều hành trực tiếp của trưởng phòng, nhận mức lương cố định hàng tháng và được cấp trang thiết bị, máy tính làm việc tại chỗ giống hệt nhân viên chính thức.

Đến giữa năm 2026, do bất đồng về việc công ty tự ý cắt giảm phụ cấp và không chịu giải quyết chế độ ốm đau, thai sản cho nhân viên, một nhóm nhân sự đã bức xúc làm đơn khiếu nại tập thể lên Thanh tra Sở Lao động – Thương binh và Xã hội, đồng thời tố cáo hành vi “trốn đóng BHXH” tinh vi của công ty. Ban Giám đốc rơi vào thế hoảng loạn, đối mặt với nguy cơ bị phạt hành chính nặng và truy thu hàng trăm triệu đồng tiền BHXH.

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét về mặt luật pháp, trò “bình mới rượu cũ” lấy hợp đồng giao khoán để ngụy trang cho quan hệ lao động của Công ty K là vi phạm pháp luật rõ ràng và không thể che đậy. Quyền lợi và rủi ro pháp lý được phân định qua các căn cứ sau:

1. Bản chất pháp lý phân định giữa Hợp đồng lao động và Hợp đồng giao khoán:

Theo khoản 1 Điều 13 Bộ luật Lao động năm 2019, hợp đồng lao động là sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động về việc làm có trả lương, tiền thưởng, điều kiện làm việc, sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên.

• Ngược lại, hợp đồng giao khoán (hoặc hợp đồng dịch vụ theo Bộ luật Dân sự) mang tính chất độc lập về thời gian, tự chủ về phương pháp thực hiện công việc, giao kết quả cuối cùng chứ không chịu sự quản lý, phân công hay kỷ luật lao động hằng ngày của bên thuê khoán.
• Áp dụng vào tình huống: Dù mang tên là “Hợp đồng giao khoán”, nhưng trên thực tế 15 nhân sự phải chấm công giờ hành chính, ngồi tại chỗ công ty, chịu sự quản lý trực tiếp và nhận lương định kỳ. Bản chất cốt lõi của quan hệ này chính là quan hệ lao động.

1. Chế tài xử phạt hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc:

Theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội và Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động (Nghị định số 12/2022/NĐ-CP):

Cơ quan chức năng có quyền ra quyết định buộc công ty truy đóng toàn bộ số tiền BHXH, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp chưa đóng cho người lao động, tính kèm tiền lãi chậm đóng theo quy định.

• Doanh nghiệp sẽ bị phạt tiền nặng đối với hành vi vi phạm quy định về giao kết hợp đồng lao động không đúng loại và hành vi trốn đóng BHXH bắt buộc.
• Trường hợp trốn đóng với số tiền lớn hoặc quy mô lớn, hành vi này còn có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự năm 2015 về tội “Trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động”.

Kết luận pháp lý: Công ty K hoàn toàn ở thế yếu và sai phạm hoàn toàn về mặt pháp luật. Việc cố tình ngụy trang hợp đồng lao động bằng hợp đồng giao khoán không giúp công ty lách luật mà chỉ đẩy doanh nghiệp vào nguy cơ tài chính khổng lồ khi bị truy thu và xử phạt.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn” (The Human & Management)

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Lòng tham ngắn hạn và sự thiếu tôn trọng người lao động)

Sai lầm của Ban Giám đốc Công ty K xuất phát từ tư duy “khôn lỏi”, muốn tối ưu hóa lợi nhuận bằng cách bớt xén các quyền lợi an sinh xã hội tối thiểu của người lao động. Sự lừa dối này tạo ra một tâm lý bất mãn ngầm, xói mòn lòng tin và biến môi trường làm việc thành một nơi đầy rẫy sự đề phòng, bất công. Trong giáo dục quản trị nhân sự, một tổ chức muốn phát triển bền vững không thể xây dựng trên nền tảng của sự bóc lột và lách luật, bởi con người chính là tài sản quý giá nhất.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro doanh nghiệp (Startup)

Bài học quản trị đắt giá ở đây là sự đánh đổi sai lầm giữa khoản tiết kiệm ngắn hạn (tiền đóng BHXH) với rủi ro sụp đổ dài hạn (tiền phạt, tiền truy thu và uy tín thương hiệu). Đối với một startup, việc bị vướng vào các vụ kiện tụng lao động tập thể và bị cơ quan thanh tra nhà nước sờ gáy là “cửa tử” nhanh nhất làm sụp đổ hình ảnh thương hiệu tuyển dụng trên thị trường.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để dập tắt ngọn lửa tranh chấp tập thể, khắc phục hậu quả pháp lý và tái thiết lập kỷ luật nhân sự một cách nhân văn, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

Bước 1 – Đối thoại cởi mở và Thừa nhận sai sót thiện chí (Gỡ nút thắt tâm lý tập thể): Ban Giám đốc cần lập tức tổ chức một buổi đối thoại trực tiếp với toàn bộ 15 nhân sự. Đại diện công ty cần dũng cảm thừa nhận sự thiếu sót trong việc áp dụng loại hình hợp đồng chưa phù hợp với thực tế công việc, lắng nghe những bức xúc, thiệt thòi của nhân sự để xoa dịu tình hình, ngăn chặn việc đẩy sự việc đi quá xa trước các cơ quan chức năng.

Bước 2 – Ký kết lại Hợp đồng lao động chính thức và Lộ trình khắc phục chế độ (Giải pháp pháp lý thực tiễn):

• Tiến hành thanh lý các “Hợp đồng giao khoán” trá hình và ký kết ngay Hợp đồng lao động chính thức cho nhân sự theo đúng quy định của Bộ luật Lao động (xác định rõ chế độ lương, thưởng, thời gian làm việc).
• Thương lượng với người lao động về lộ trình hợp lý để đăng ký và đóng bù bảo hiểm xã hội, hoặc tìm phương án hỗ trợ một khoản tương đương theo thỏa thuận song phương đối với giai đoạn quá khứ, kết hợp cam kết thực hiện đầy đủ 100% chế độ BHXH từ thời điểm hiện tại trở đi.

Bước 3 – Xây dựng chiến lược tài chính nhân sự minh bạch (Giải pháp phòng ngừa dài hạn): Tái cấu trúc lại mô hình tài chính của startup. Thay vì tìm cách lách luật bằng những hợp đồng vô giá trị, hãy tính toán chi phí nhân sự, lương, thưởng và bảo hiểm vào giá thành dịch vụ/sản phẩm ngay từ đầu để đảm bảo tính tuân thủ pháp luật, biến phúc lợi nhân sự thành động lực giữ chân nhân tài thay vì là gánh nặng trốn tránh.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA: Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Если bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về pháp luật lao động, tranh chấp hợp đồng giao khoán hay nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.

Từ khoá: Tư vấn; Luật lao động; Hợp đồng giao khoán; Bảo hiểm xã hội; Tranh chấp lao động; Startup.