Pháp luật về khoa học giáo dục
TÌNH HUỐNG 526: NHÀ THUỐC BỆNH VIỆN BÁN THUỐC ĐẶC TRỊ UNG THƯ CAO HƠN GIÁ KÊ KHAI, NIÊM YẾT VÀ “LÁCH” DƯỚI DANH MỤC PHÍ TƯ VẤN: XỬ PHẠT THẾ NÀO?
Th9
NHÀ THUỐC BỆNH VIỆN BÁN THUỐC ĐẶC TRỊ UNG THƯ CAO HƠN GIÁ KÊ KHAI, NIÊM YẾT VÀ “LÁCH” DƯỚI DANH MỤC PHÍ TƯ VẤN: XỬ PHẠT THẾ NÀO?
Góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị
- BỐI CẢNH THỰC TẾ: KHI “PHÍ TƯ VẤN” CÓ THỂ TRỞ THÀNH VẤN ĐỀ PHÁP LÝ
Hãy hình dung một tình huống: một bệnh nhân đang điều trị ung thư cần mua một loại thuốc đặc trị tại nhà thuốc của bệnh viện. Giá thuốc được niêm yết hoặc kê khai ở một mức nhất định. Tuy nhiên, khi thanh toán, người bệnh được yêu cầu trả thêm một khoản tiền với tên gọi “phí tư vấn sử dụng thuốc”, “phí hỗ trợ chuyên môn” hoặc một tên gọi tương tự.
Nếu khoản tiền này thực chất là khoản thu bắt buộc để người bệnh được mua thuốc, hoặc được thiết kế nhằm làm tăng tổng số tiền người bệnh phải trả nhưng không phản ánh đúng bản chất giao dịch, thì vấn đề pháp lý không thể được giải quyết chỉ bằng cách nhìn vào tên gọi trên hóa đơn.
Tên gọi của khoản thu không quyết định bản chất pháp lý của khoản thu.
Ví dụ, thuốc có giá bán 10 triệu đồng. Nhà thuốc yêu cầu người bệnh trả thêm 3 triệu đồng “phí tư vấn bắt buộc” để được mua thuốc, trong khi người bệnh không có lựa chọn thực tế nào khác và khoản tư vấn này không được cung cấp như một dịch vụ độc lập, minh bạch. Khi đó, cơ quan chức năng cần kiểm tra toàn bộ cơ chế hình thành giá, chứng từ, cách niêm yết, cách thu tiền và mối liên hệ giữa khoản “phí” với việc bán thuốc.
Đây là điểm rất quan trọng.
Không thể chỉ vì khoản tiền được gọi là “phí tư vấn” mà mặc nhiên xem đó là một giao dịch dịch vụ độc lập hợp pháp.
- GÓC NHÌN PHÁP LÝ: KHÔNG PHẢI CỨ BÁN CAO HƠN 30% LÀ ĐƯƠNG NHIÊN VI PHẠM “GIÁ TRẦN”
- Cần xác định đúng cơ chế quản lý giá thuốc
Luật Giá số 16/2023/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2024. Luật này quy định các cơ chế quản lý giá, trong đó có kê khai giá, niêm yết giá và các biện pháp quản lý giá theo từng nhóm hàng hóa, dịch vụ.
Đối với thuốc, việc xác định một hành vi có vi phạm về giá hay không phải đặt trong mối quan hệ với Luật Dược, pháp luật về giá và các văn bản hướng dẫn đang có hiệu lực tại thời điểm xảy ra hành vi. Luật Dược đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 44/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025; hiện đã có Văn bản hợp nhất số 76/VBHN-VPQH năm 2026.
Do đó, cụm từ “giá trần của Bộ Y tế” trong tình huống này cần được hiểu thận trọng. Không phải mọi loại thuốc đều có một mức giá trần chung do Bộ Y tế ấn định.
Cơ quan có thẩm quyền sẽ phải xác định loại thuốc, cơ chế quản lý giá áp dụng, giá đã kê khai hoặc niêm yết, thặng số bán lẻ nếu thuộc trường hợp áp dụng, giá thực tế thu của người bệnh và các khoản thu kèm theo.
- Nhà thuốc không thể dùng cách đặt tên khoản thu để làm thay đổi bản chất giao dịch
Pháp luật về giá yêu cầu tổ chức, cá nhân kinh doanh thực hiện các nghĩa vụ về kê khai, niêm yết và bán theo giá trong những trường hợp pháp luật quy định.
Đặc biệt, pháp luật về quản lý giá thuốc từng quy định rõ các hành vi liên quan đến niêm yết giá thuốc, bán cao hơn giá niêm yết và bán cao hơn thặng số bán lẻ tối đa trong trường hợp áp dụng. Các quy định xử phạt hiện hành cần được đối chiếu theo văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm phát hiện vi phạm.
Vì vậy, nếu nhà thuốc ghi:
Giá thuốc: 10 triệu đồng
Phí tư vấn bắt buộc: 3 triệu đồng
thì câu hỏi pháp lý không chỉ là “phí tư vấn có được phép thu hay không?”, mà phải hỏi tiếp:
Người bệnh có thực sự được cung cấp một dịch vụ tư vấn độc lập không? Khoản tiền này có bắt buộc để mua thuốc không? Khoản thu có được công khai trước không? Có chứng từ hợp pháp không? Tổng số tiền thực tế người bệnh phải trả có làm phát sinh hành vi vi phạm quy định về giá thuốc hay quy định khác không?
Đó mới là cách tiếp cận đúng.
- Chế tài xử phạt không thể xác định chỉ bằng tỷ lệ 30%
Nghị định 87/2024/NĐ-CP là văn bản quy định xử phạt vi phạm hành chính trong quản lý giá và đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 114/2026/NĐ-CP.
Vì vậy, khi thanh tra phát hiện nhà thuốc có dấu hiệu thu tiền trái quy định, cơ quan chức năng sẽ phải xác định hành vi cụ thể trước khi xác định mức phạt.
Có thể phát sinh xử phạt đối với hành vi vi phạm quy định về giá, đồng thời xem xét các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định. Nếu vụ việc còn có dấu hiệu vi phạm pháp luật về kinh doanh dược, hồ sơ, chứng từ, nguồn gốc thuốc hoặc các hành vi khác thì có thể bị xử lý theo những quy định tương ứng.
Nói cách khác, không có một công thức pháp lý đơn giản kiểu “cao hơn 30% = phạt kịch khung”.
Mức phạt phải dựa trên điều khoản xử phạt tương ứng, tính chất, mức độ, số lần vi phạm, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và chủ thể vi phạm.
III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: ĐỪNG ĐỂ NỖI SỢ BỆNH TẬT TRỞ THÀNH ĐIỂM YẾU ĐỂ TRỤC LỢI
Người bệnh ung thư không mua thuốc giống như một khách hàng thông thường mua một sản phẩm tiêu dùng.
Họ thường đứng trước một lựa chọn đầy áp lực: mua thuốc hôm nay hay trì hoãn điều trị? Có đủ tiền cho đợt điều trị tiếp theo không? Loại thuốc này có thực sự cần thiết không?
Trong hoàn cảnh ấy, chỉ một câu nói như “nếu không đóng thêm phí thì không được cấp thuốc” cũng có thể khiến người bệnh gần như không dám đặt câu hỏi.
Theo tôi, đây chính là điểm mà đạo đức kinh doanh và quản trị y tế phải gặp nhau.
Một cơ sở y tế có quyền tổ chức hoạt động kinh doanh theo pháp luật. Nhưng quyền kinh doanh không đồng nghĩa với quyền tận dụng sự tuyệt vọng của người bệnh để tạo ra những khoản thu thiếu minh bạch.
Nếu thực sự có dịch vụ tư vấn sử dụng thuốc, dịch vụ đó cần có nội dung, người thực hiện, mức phí, phương thức cung cấp và chứng từ rõ ràng. Người bệnh phải biết mình đang trả tiền cho cái gì.
Ngược lại, nếu “phí tư vấn” chỉ là một chiếc nhãn được đặt lên một phần giá thuốc để tránh sự kiểm soát về giá, đó là dấu hiệu quản trị rất đáng lưu ý và cần được cơ quan chức năng kiểm tra.
Khủng hoảng không chỉ nằm ở số tiền
Một bệnh nhân phải trả thêm 3 triệu đồng có thể chưa phải là thiệt hại lớn nhất.
Điều nguy hiểm hơn là khi người bệnh phát hiện mình không được thông tin minh bạch. Khi đó, họ có thể mất niềm tin không chỉ vào nhà thuốc mà còn vào cả bệnh viện.
Một bệnh viện có hệ thống quản trị tốt phải kiểm soát được từ khâu nhập thuốc, định giá, niêm yết, bán thuốc, xuất hóa đơn đến việc thu các khoản dịch vụ liên quan.
Không để nhân viên tự đặt tên khoản thu. Không để người bệnh chỉ biết giá cuối cùng sau khi đã thanh toán.
Đó không chỉ là yêu cầu pháp luật. Nó còn là nguyên tắc quản trị rủi ro rất cơ bản.
- KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG
Từ góc nhìn pháp lý và quản trị, tôi cho rằng khi người bệnh nghi ngờ nhà thuốc bệnh viện thu tiền bất thường, việc đầu tiên không phải là tranh cãi tại quầy.
Hãy giữ lại hóa đơn, phiếu thu, đơn thuốc, bảng giá, ảnh chụp niêm yết giá, tin nhắn hoặc thông tin nhân viên cung cấp. Nếu có khoản “phí tư vấn”, cần yêu cầu giải thích rõ nội dung dịch vụ và căn cứ thu.
Một khoản tiền càng lớn thì yêu cầu minh bạch càng phải rõ.
Nếu không được giải thích thỏa đáng, người bệnh có thể phản ánh đến bộ phận tiếp nhận khiếu nại của bệnh viện hoặc cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền về y tế, giá, dược tùy theo nội dung vụ việc.
Khi cơ quan chức năng tiếp nhận phản ánh, quy trình kiểm tra có thể tập trung vào hệ thống chứng từ và dòng tiền: giá nhập, giá kê khai, giá niêm yết, giá bán thực tế, hóa đơn, các khoản phí bổ sung và người phê duyệt cơ chế thu.
Nếu phát hiện sai phạm, cơ quan có thẩm quyền sẽ xử lý theo đúng hành vi được xác định; có thể bao gồm xử phạt vi phạm hành chính và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả, trong trường hợp đủ căn cứ.
Đối với cơ sở kinh doanh dược, việc rà soát nội bộ cũng nên được thực hiện thường xuyên. Đừng chờ đến khi có người bệnh phản ánh mới kiểm tra.
Một nguyên tắc tôi muốn nhấn mạnh
Thu đúng không chỉ là thu đúng số tiền. Thu đúng còn là thu đúng căn cứ, đúng bản chất dịch vụ và minh bạch với người trả tiền.
Đặc biệt trong lĩnh vực thuốc điều trị bệnh hiểm nghèo, minh bạch giá phải được xem là một phần của trách nhiệm xã hội của cơ sở y tế.
THÔNG ĐIỆP
Người bệnh có quyền được biết mình đang trả tiền cho thuốc gì, dịch vụ gì và căn cứ của từng khoản thu là gì.
Một khoản “phí tư vấn” có tên gọi hợp pháp không đồng nghĩa với việc mọi cách thu tiền dưới tên gọi đó đều hợp pháp.
Khi có nghi ngờ về giá thuốc hoặc các khoản thu tại nhà thuốc bệnh viện, hãy giữ chứng từ, yêu cầu giải thích rõ ràng và phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền. Đừng im lặng vì nghĩ rằng “bệnh nhân thì phải chịu”.
Minh bạch giá thuốc không chỉ bảo vệ túi tiền của người bệnh. Đó còn là cách bảo vệ niềm tin đối với hệ thống y tế.
THÔNG TIN LIÊN HỆ
Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại:
Hotline: 0898.627.762