Pháp luật về khoa học giáo dục
TÌNH HUỐNG 525: BỆNH VIỆN ĐA KHOA TƯ THỤC LÉN LÚT THU GOM, MUA BÁN NHAU THAI SẢN NHI CHO CƠ SỞ CHẾ BIẾN MỸ PHẨM LẬU: CHẾ TÀI XỬ LÝ VI PHẠM?
Th9
BỆNH VIỆN ĐA KHOA TƯ THỤC LÉN LÚT THU GOM, MUA BÁN NHAU THAI SẢN NHI CHO CƠ SỞ CHẾ BIẾN MỸ PHẨM LẬU: CHẾ TÀI XỬ LÝ VI PHẠM?
Góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị
- BỐI CẢNH THỰC TẾ: KHI CHẤT THẢI, MÔ VÀ SẢN PHẨM SAU SINH TRỞ THÀNH “NGUYÊN LIỆU” NGOÀI KIỂM SOÁT
Hãy hình dung một tình huống: tại một bệnh viện đa khoa tư nhân, sau mỗi ca sinh, nhau thai và các sản phẩm mô sau sinh được thu gom thay vì được xử lý theo quy trình chuyên môn. Một số người trong bệnh viện bí mật chuyển chúng cho một cơ sở bên ngoài để tiếp tục chế biến thành nguyên liệu làm mỹ phẩm không rõ nguồn gốc.
Vấn đề ở đây không đơn thuần là chuyện một cơ sở y tế “bán thêm một loại sản phẩm”. Điều đáng lo hơn nằm ở nguồn gốc, mục đích sử dụng, điều kiện bảo quản, vận chuyển và xử lý đối với vật liệu có nguồn gốc từ cơ thể người.
Đặc biệt, nếu người bệnh không được thông tin, không đồng ý theo quy định hoặc việc thu gom, chuyển giao được thực hiện ngoài quy trình chuyên môn thì nguy cơ xâm phạm quyền nhân thân, quyền được tôn trọng và bảo vệ sức khỏe của người bệnh có thể phát sinh. Khi các sản phẩm này tiếp tục được đưa vào một dây chuyền mỹ phẩm không bảo đảm điều kiện vệ sinh, nguy cơ đối với người tiêu dùng càng khó kiểm soát.
Ở góc độ cộng đồng, điều đáng sợ không chỉ là một lọ kem trộn không đạt chất lượng. Đó còn là sự đứt gãy của cả một chuỗi kiểm soát: cơ sở khám chữa bệnh → thu gom → bảo quản → vận chuyển → chế biến → đưa sản phẩm ra thị trường.
Theo tôi, một cơ sở y tế có thể hoạt động bằng nguồn lực tư nhân, nhưng trách nhiệm bảo đảm an toàn người bệnh thì không thể được nhìn nhận như một hoạt động kinh doanh thông thường.
- GÓC NHÌN PHÁP LÝ: KHÔNG THỂ BIẾN CƠ SỞ Y TẾ THÀNH “ĐIỂM TRUNG CHUYỂN” VẬT LIỆU KHÔNG ĐƯỢC KIỂM SOÁT
- Trách nhiệm của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh
Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 đặt ra yêu cầu đối với cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trong việc bảo đảm điều kiện hoạt động, chất lượng chuyên môn, an toàn người bệnh và tuân thủ các quy định có liên quan trong quá trình cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh.
Vì vậy, nếu bệnh viện tự ý thu gom, bảo quản hoặc chuyển giao các sản phẩm từ cơ thể người cho mục đích thương mại mà không có căn cứ pháp luật và quy trình phù hợp, hành vi đó cần được kiểm tra trên nhiều phương diện: chuyên môn y tế, quyền của người bệnh, kiểm soát nhiễm khuẩn, quản lý chất thải y tế và trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở.
Không nên mặc nhiên kết luận rằng cứ có việc mua bán là đương nhiên cấu thành tội phạm. Cơ quan có thẩm quyền phải xác định rõ hành vi, đối tượng, mục đích, hậu quả và các yếu tố cấu thành vi phạm cụ thể.
- Góc độ phòng, chống bệnh truyền nhiễm và kiểm soát nguy cơ sinh học
Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm đặt ra cơ chế phòng ngừa, giám sát và kiểm soát các yếu tố có khả năng làm phát sinh, lây lan bệnh truyền nhiễm.
Trong môi trường bệnh viện, việc quản lý các vật liệu có nguy cơ sinh học phải được thực hiện thận trọng. Nếu sản phẩm sau sinh bị thu gom không đúng quy trình, bảo quản ở điều kiện không phù hợp rồi vận chuyển sang cơ sở chế biến mỹ phẩm, nguy cơ mất kiểm soát vệ sinh và an toàn sinh học là vấn đề cần được đánh giá bằng chuyên môn chứ không thể chỉ dựa vào cam kết của người bán.
Chẳng hạn, nếu cơ sở chế biến nói rằng “đã rửa sạch” thì điều đó chưa đủ để chứng minh sản phẩm an toàn. Cần xác định được xử lý như thế nào, ở đâu, bởi ai, theo tiêu chuẩn nào và có hồ sơ kiểm soát hay không.
- Trách nhiệm hình sự chỉ đặt ra khi đủ căn cứ
Nếu hành vi có dấu hiệu tội phạm, tùy tính chất và kết quả xác minh, người thực hiện có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo các quy định tương ứng của Bộ luật Hình sự.
Các tội danh có thể được đặt ra phải căn cứ vào hành vi thực tế. Chẳng hạn, nếu có hành vi vi phạm các quy định về vệ sinh an toàn, quản lý chất thải, làm lây lan dịch bệnh hoặc các hành vi khác gây hậu quả cho xã hội thì cơ quan tiến hành tố tụng sẽ xác định tội danh phù hợp.
Điểm cần nhấn mạnh là: không nên gọi ngay một vụ việc là “tội phạm” khi chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền. Tuyên truyền pháp luật phải giúp người dân hiểu đúng quy trình pháp lý, chứ không biến nghi vấn thành bản án trên mạng xã hội.
III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: ĐÂY TRƯỚC HẾT LÀ CÂU CHUYỆN VỀ NIỀM TIN
Một người mẹ vừa trải qua cuộc sinh nở thường đặt niềm tin rất lớn vào bệnh viện. Họ giao sức khỏe của mình, của con và những thông tin riêng tư nhất cho nhân viên y tế.
Nếu sau đó phát hiện những thứ liên quan đến cơ thể mình bị thu gom, mua bán hoặc đưa ra ngoài mà bản thân không được thông tin phù hợp, cảm giác bị xâm phạm có thể rất mạnh. Có người sẽ tức giận. Có người mất niềm tin. Cũng có người ám ảnh trong thời gian dài.
Đó là lý do quản trị bệnh viện không thể chỉ tập trung vào bác sĩ và điều dưỡng. Quản trị còn phải bao gồm quản lý vật tư, chất thải, mẫu bệnh phẩm, hồ sơ, dữ liệu và mọi vật liệu phát sinh trong quá trình khám chữa bệnh.
Tôi cho rằng một trong những sai lầm quản trị đáng lưu ý là tư duy “đó chỉ là thứ bỏ đi”. Khi một vật liệu phát sinh từ hoạt động y tế được đưa ra khỏi bệnh viện, trách nhiệm kiểm soát không vì thế mà mặc nhiên biến mất.
Một quy trình tốt phải trả lời được những câu hỏi rất cụ thể: ai tiếp nhận, ai phân loại, ai bàn giao, bàn giao cho ai, căn cứ nào cho phép bàn giao, điều kiện bảo quản ra sao và hồ sơ nào chứng minh quá trình đó?
Chỉ cần một mắt xích không được kiểm soát, rủi ro có thể chuyển từ nội bộ bệnh viện sang người dân.
Về giáo dục, cần tránh hai thái cực. Một bên là xem nhẹ vì nghĩ “đó chỉ là nguyên liệu”. Bên kia là tạo tâm lý hoảng loạn rằng mọi sản phẩm có nguồn gốc sinh học đều chắc chắn gây bệnh. Cả hai đều không có lợi.
Điều cộng đồng cần là kiến thức đúng, thông tin có kiểm chứng và khả năng nhận diện dấu hiệu bất thường.
- KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG
Từ góc nhìn pháp lý kết hợp tâm lý, giáo dục và quản trị, tôi cho rằng khi phát hiện dấu hiệu bất thường, điều quan trọng nhất là bảo toàn chứng cứ và kích hoạt đúng cơ chế kiểm tra, thay vì tranh cãi hoặc lan truyền thông tin chưa được xác minh.
Nếu người dân nghi ngờ cơ sở y tế thu gom, mua bán hoặc chuyển giao trái quy định, cần lưu giữ những tài liệu có thể chứng minh sự việc như hợp đồng, hóa đơn, tin nhắn, hình ảnh, video, thông tin quảng cáo, thông tin về đơn vị nhận chuyển giao và các tài liệu liên quan khác. Không nên tự ý xâm nhập, lấy tang vật hoặc đối đầu với người bị nghi ngờ.
Đối với bệnh viện, khi xuất hiện dấu hiệu vi phạm, cần nhanh chóng tạm dừng hoạt động có liên quan để kiểm tra, bảo toàn hồ sơ và dữ liệu, xác định trách nhiệm của từng cá nhân, đồng thời báo cáo cơ quan quản lý có thẩm quyền nếu vụ việc có dấu hiệu vượt quá phạm vi xử lý nội bộ.
Nếu cơ quan chức năng xác định có vi phạm, tùy tính chất và mức độ, có thể áp dụng các biện pháp xử lý hành chính, yêu cầu khắc phục hậu quả, thu hồi hoặc xử lý sản phẩm vi phạm, đình chỉ hoạt động trong phạm vi pháp luật cho phép; trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì có thể chuyển sang xử lý hình sự.
Không có cơ sở để khẳng định một bệnh viện sẽ bị “tước giấy phép vĩnh viễn” chỉ từ một hành vi được phản ánh. Chế tài cụ thể phải căn cứ vào quy định pháp luật, tính chất vi phạm, hậu quả và kết luận của cơ quan có thẩm quyền.
Một bài học quản trị đáng lưu ý
Bệnh viện nên xây dựng cơ chế truy xuất đối với những vật liệu phát sinh trong quá trình khám chữa bệnh. Không phải để biến bệnh viện thành một hệ thống giấy tờ nặng nề, mà để khi có sự cố, chỉ cần kiểm tra hồ sơ là biết vật liệu đi đâu, qua tay ai và được xử lý bằng quy trình nào.
Đối với người dân, đừng ngại hỏi. Nếu một cơ sở đề nghị giữ lại, thu gom hoặc sử dụng bất kỳ vật liệu nào liên quan trực tiếp đến cơ thể người bệnh ngoài quy trình thông thường, người bệnh có quyền yêu cầu được giải thích rõ về mục đích và căn cứ thực hiện.
Một câu hỏi đúng đôi khi ngăn được một rủi ro lớn.
THÔNG ĐIỆP
Cơ sở y tế không chỉ có trách nhiệm chữa bệnh. Cơ sở y tế còn phải bảo vệ sự an toàn, quyền nhân thân và niềm tin của người bệnh.
Mọi hoạt động thu gom, bảo quản, chuyển giao vật liệu phát sinh trong môi trường y tế cần được thực hiện theo đúng quy định pháp luật và quy trình chuyên môn. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, hãy bình tĩnh thu thập thông tin, bảo vệ chứng cứ và tìm đến cơ quan có thẩm quyền hoặc đơn vị tư vấn pháp lý phù hợp.
Pháp luật không nhằm tạo ra nỗi sợ. Pháp luật giúp cộng đồng biết đâu là giới hạn cần được tôn trọng và biết phải làm gì khi giới hạn ấy có dấu hiệu bị xâm phạm.
THÔNG TIN LIÊN HỆ
Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại:
Hotline: 0898.627.762