Trong các thương vụ M&A, áp lực về thời gian có thể khiến bên mua và bên bán muốn nhanh chóng ký kết và hoàn tất giao dịch. Tuy nhiên, nếu bỏ qua bước thẩm định pháp lý, doanh nghiệp có thể phát hiện quá muộn các vấn đề về quyền sở hữu tài sản, nợ, thuế, hợp đồng, lao động, tranh chấp hoặc sở hữu trí tuệ.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

I. Tóm tắt tình huống thực tế

Công ty A đang hoạt động trong lĩnh vực công nghệ và được Công ty B đề nghị mua 80% cổ phần.

Do lo ngại kéo dài quá trình đàm phán sẽ làm mất cơ hội đầu tư, hai bên thống nhất rút ngắn thời gian thực hiện giao dịch.

Công ty B không thực hiện đầy đủ quá trình thẩm định pháp lý mà chủ yếu dựa vào hồ sơ do Công ty A cung cấp.

Sau khi hoàn tất việc chuyển nhượng cổ phần, Công ty B phát hiện Công ty A đang có một số khoản nợ chưa được công bố, một hợp đồng đang phát sinh tranh chấp và một số tài sản trí tuệ chưa xác định rõ quyền sở hữu.

Bên mua cho rằng nếu biết các vấn đề này trước khi giao dịch thì họ đã không mua cổ phần với mức giá đã thỏa thuận.

Bên bán cho rằng bên mua đã có cơ hội kiểm tra hồ sơ và tự nguyện ký hợp đồng.

Vấn đề đặt ra là: Việc M&A được thực hiện quá nhanh và không có tư vấn pháp luật chuyên nghiệp có làm giao dịch vi phạm pháp luật hay không?

II. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định của pháp luật

Pháp luật không quy định mọi thương vụ M&A bắt buộc phải thuê luật sư hoặc tổ chức hành nghề luật sư.

Do đó, việc các bên không thuê luật sư không phải tự thân là căn cứ làm giao dịch M&A vô hiệu.

Theo Điều 385 Bộ luật Dân sự năm 2015, hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự.

Theo khoản 1 Điều 398 Bộ luật Dân sự năm 2015, các bên có thể thỏa thuận về nội dung hợp đồng.

Đối với công ty cổ phần, theo khoản 1 Điều 111 Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, công ty cổ phần có vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần; cổ đông có các quyền, nghĩa vụ theo quy định của pháp luật và Điều lệ công ty.

Theo khoản 1 Điều 153 Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, Hội đồng quản trị là cơ quan quản lý công ty, có toàn quyền nhân danh công ty để quyết định, thực hiện quyền và nghĩa vụ của công ty, trừ các quyền thuộc thẩm quyền của Đại hội đồng cổ đông.

Đối với những thông tin được cung cấp trong quá trình giao kết hợp đồng, khoản 1 Điều 387 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định trường hợp một bên có thông tin ảnh hưởng đến việc chấp nhận giao kết hợp đồng của bên kia thì phải thông báo cho bên kia biết.

Theo khoản 3 Điều 387 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên vi phạm nghĩa vụ quy định tại khoản 1 Điều này mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.

Ngoài ra, theo khoản 1 Điều 351 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên có nghĩa vụ mà vi phạm nghĩa vụ thì phải chịu trách nhiệm dân sự đối với bên có quyền.

Theo Điều 360 Bộ luật Dân sự năm 2015, trường hợp có thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ gây ra thì bên có nghĩa vụ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.

2. Áp dụng vào tình huống

Trong tình huống trên, việc Công ty B không thuê luật sư không đồng nghĩa với việc Công ty B vi phạm pháp luật.

Tương tự, việc giao dịch được thực hiện nhanh cũng không tự động làm giao dịch vô hiệu.

Tuy nhiên, rủi ro pháp lý sẽ phát sinh nếu trong quá trình giao kết, Công ty A có nghĩa vụ cung cấp thông tin nhưng lại cố ý che giấu hoặc không thông báo những thông tin quan trọng có khả năng ảnh hưởng đến quyết định mua cổ phần của Công ty B.

Ví dụ, Công ty A biết mình đang có một khoản nợ lớn hoặc đang tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ nhưng không thông báo cho bên mua trong khi thông tin đó ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định giao kết hợp đồng.

Trường hợp này cần xem xét khoản 1 và khoản 3 Điều 387 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Nếu hành vi vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin gây thiệt hại cho Công ty B thì có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường.

Ngược lại, nếu Công ty A đã cung cấp đầy đủ thông tin theo nghĩa vụ của mình, Công ty B có quyền kiểm tra hồ sơ nhưng tự quyết định rút ngắn quá trình thẩm định thì việc sau M&A phát hiện thêm rủi ro không mặc nhiên đồng nghĩa Công ty A vi phạm pháp luật.

Khi đó phải tiếp tục xem xét nội dung hợp đồng M&A, các cam kết của bên bán và phạm vi trách nhiệm mà hai bên đã thỏa thuận.

Trường hợp người ký không đúng thẩm quyền

Việc M&A được thực hiện quá nhanh còn có thể dẫn đến sai sót về thẩm quyền quyết định và ký kết.

Nếu giao dịch thuộc thẩm quyền của Đại hội đồng cổ đông hoặc Hội đồng quản trị thì phải được thực hiện theo đúng quy định của Luật Doanh nghiệp, Điều lệ công ty và nghị quyết, quyết định có thẩm quyền.

Do đó, trước khi ký hợp đồng, bên mua cần kiểm tra ai là người có quyền đại diện và ký kết giao dịch, cũng như các nghị quyết, quyết định nội bộ cần thiết.

3. Kết luận pháp lý

M&A quá vội vàng và không thuê luật sư không phải là hành vi vi phạm pháp luật.

Tuy nhiên, việc bỏ qua thẩm định pháp lý có thể khiến bên mua không phát hiện được các rủi ro trước khi giao dịch hoàn tất.

Nếu bên bán vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin, che giấu thông tin quan trọng hoặc vi phạm các cam kết đã xác lập thì có thể phải chịu trách nhiệm theo khoản 3 Điều 387, khoản 1 Điều 351 và Điều 360 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Ngược lại, nếu bên bán đã cung cấp thông tin theo đúng nghĩa vụ và bên mua tự quyết định không tiến hành thẩm định đầy đủ thì không thể chỉ căn cứ vào việc “không thuê luật sư” để yêu cầu bên bán chịu trách nhiệm.

III. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn pháp lý

Không thuê luật sư không làm thương vụ M&A tự động vô hiệu. Điều quan trọng là các bên có tuân thủ pháp luật và thực hiện đúng những nghĩa vụ đã cam kết hay không.

Góc nhìn tâm lý – giáo dục

Tâm lý muốn hoàn tất thương vụ thật nhanh có thể khiến nhà đầu tư bỏ qua những dấu hiệu rủi ro mà đáng lẽ phải được kiểm tra trước khi ký.

Góc nhìn quản trị

Thẩm định pháp lý không chỉ nhằm phát hiện vi phạm mà còn giúp nhà đầu tư xác định đúng giá trị doanh nghiệp và đưa các rủi ro đã phát hiện vào điều khoản của hợp đồng M&A.

IV. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Bước 1 Kiểm tra pháp lý doanh nghiệp, tài sản, hợp đồng, công nợ, thuế, lao động, sở hữu trí tuệ và tranh chấp trước khi hoàn tất M&A

Bước 2 Đưa vào hợp đồng các cam kết của bên bán về tính trung thực, đầy đủ của thông tin và trách nhiệm đối với các nghĩa vụ hoặc rủi ro chưa được công bố

Bước 3 Kiểm tra thẩm quyền của người ký, nghị quyết và quyết định nội bộ cần thiết trước khi ký kết và hoàn tất giao dịch

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long cho rằng, trong M&A, tốc độ có thể tạo ra lợi thế nhưng thẩm định pháp lý mới giúp kiểm soát rủi ro.

Không phải thương vụ nào cũng bắt buộc phải thuê luật sư. Nhưng đối với những giao dịch có giá trị lớn, việc bỏ qua thẩm định pháp lý có thể khiến bên mua phải trả giá bằng những khoản chi phí lớn hơn rất nhiều sau khi thương vụ hoàn tất.

THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN GIA

Một thương vụ M&A có thể được ký trong vài ngày, nhưng hậu quả của một sai sót pháp lý có thể kéo dài nhiều năm. Đừng để áp lực hoàn tất giao dịch nhanh khiến doanh nghiệp bỏ qua những câu hỏi pháp lý cần được trả lời trước khi đặt bút ký.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.