Khi thành tích thi đua của nhà trường bị đặt cao hơn tương lai của một học sinh, ranh giới giữa tư vấn hướng nghiệp và gây áp lực tước đoạt cơ hội học tập nằm ở đâu?

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ – THE CASE

Cuối năm học, một trường THCS yêu cầu giáo viên vận động những học sinh lớp 9 có học lực trung bình hoặc được dự đoán khó đạt điểm cao không tham gia kỳ thi vào lớp 10 công lập nhằm duy trì tỷ lệ đỗ và thành tích thi đua của nhà trường. Một học sinh vẫn có nguyện vọng dự thi nhưng bị giáo viên nhiều lần gọi ở lại, phân tích rằng nếu không đỗ sẽ ảnh hưởng đến thành tích của lớp và trường, đồng thời yêu cầu em ký cam kết không thi vào lớp 10 công lập. Khi học sinh từ chối, giáo viên tiếp tục gây áp lực và đề nghị phụ huynh phối hợp thuyết phục em từ bỏ nguyện vọng. Gia đình cho rằng việc này đã đặt thành tích thi đua của nhà trường lên trên quyền và nguyện vọng học tập chính đáng của học sinh. Vấn đề đặt ra là giáo viên có được ép học sinh ký cam kết không thi vào lớp 10 công lập để bảo vệ thành tích của trường hay không?

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Quy định về quyền được giáo dục, học tập và phát triển năng khiếu của trẻ em

Đây là một trong những quyền cơ bản của trẻ em. Quyền này không chỉ được hiểu đơn giản là trẻ được “đi học”, mà còn bao hàm yêu cầu tạo điều kiện để trẻ được học tập và phát triển phù hợp với năng lực, tiềm năng của mình.

Đối với học sinh lớp 9, việc lựa chọn tiếp tục học THPT, lựa chọn trường phù hợp với năng lực và tham gia các kỳ tuyển sinh theo quy định là những vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đối với quá trình học tập và phát triển của học sinh.

Vì vậy, nhà trường và giáo viên có trách nhiệm hướng dẫn, tư vấn để học sinh có quyết định phù hợp; không nên biến kết quả thi tuyển hoặc tỷ lệ đỗ của nhà trường thành lý do để gây sức ép khiến học sinh từ bỏ nguyện vọng học tập chính đáng.

2. Nguyên tắc tôn trọng lợi ích và sự phát triển của người học

Theo khoản 1 Điều 16 Luật Trẻ em 2016:

“ 1. Trẻ em có quyền được giáo dục, học tập để phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng của bản thân.”

Áp dụng vào tình huống

Trong tình huống này, cần làm rõ mục đích thực sự của việc yêu cầu học sinh ký cam kết.

Nếu nhà trường chỉ tổ chức tư vấn hướng nghiệp, phân tích khả năng thi đỗ và đề nghị học sinh cân nhắc nhiều phương án giáo dục khác nhau thì chưa thể coi đó là hành vi vi phạm chỉ vì giáo viên đưa ra lời khuyên.

Điểm đáng chú ý là thành tích thi đua của nhà trường không phải là quyền lợi cá nhân của giáo viên và cũng không thể trở thành căn cứ để giáo viên quyết định thay tương lai học tập của học sinh.

Kết luận pháp lý

Do đó, nếu xác minh được giáo viên chủ nhiệm đã ép buộc hoặc gây áp lực để học sinh lớp 9 phải từ bỏ nguyện vọng thi vào lớp 10 công lập chỉ nhằm bảo vệ thành tích thi đua của nhà trường, thì hành vi này có dấu hiệu không phù hợp với nguyên tắc bảo đảm quyền học tập và phát triển của trẻ em.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa tư vấn lựa chọn con đường học tập và ép buộc từ bỏ quyền lựa chọn. Không phải mọi lời khuyên “không nên thi” đều là vi phạm pháp luật; yếu tố quan trọng là phương thức, mục đích và mức độ can thiệp của giáo viên vào quyền lựa chọn của học sinh.

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Đối với học sinh lớp 9, kỳ thi vào lớp 10 có thể được nhìn nhận như một bước ngoặt quan trọng. Đây là thời điểm các em bắt đầu hình thành nhận thức rõ hơn về năng lực, sở thích và định hướng tương lai của mình. Khi giáo viên nói với học sinh rằng em không nên thi vì có thể “làm tụt thành tích của trường”, trẻ có thể tiếp nhận một thông điệp rất tiêu cực: “Giá trị của việc em học tập được đo bằng việc em có làm đẹp thành tích của trường hay không.”

Về khía cạnh quản trị rủi ro

Khi chỉ tiêu thi đua được đặt quá cao và tỷ lệ học sinh đỗ được sử dụng như một tiêu chí đánh giá giáo viên hoặc nhà trường, có thể phát sinh nguy cơ người quản lý hoặc giáo viên tìm cách tác động đến nhóm học sinh được dự đoán có kết quả thấp.

Đối với việc cảnh cáo Hiệu trưởng hoặc giáo viên, không thể mặc nhiên áp dụng hình thức cảnh cáo chỉ từ một phản ánh. Hình thức kỷ luật phải căn cứ vào tính chất, mức độ vi phạm, hậu quả, lỗi của cá nhân, chức vụ và quy trình xử lý kỷ luật áp dụng đối với viên chức/người quản lý. Nếu đủ căn cứ và đến mức phải xử lý kỷ luật thì cơ quan có thẩm quyền mới quyết định hình thức kỷ luật tương ứng.

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để giải quyết tình huống theo hướng bảo vệ học sinh nhưng vẫn giữ được sự công bằng đối với giáo viên, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất 03 bước:

Bước 1 – Hủy bỏ áp lực “cam kết không thi”

Nếu việc ký cam kết chỉ nhằm ngăn học sinh tham gia kỳ thi để bảo vệ thành tích nhà trường, cần chấm dứt ngay yêu cầu này.

Học sinh cần được giải thích rằng kết quả thi là kết quả của chính quá trình học tập và lựa chọn của em; một kết quả không như kỳ vọng không thể bị biến thành lý do để em cảm thấy mình có lỗi với nhà trường.

Bước 2 – Chuyển từ “ngăn cản” sang “tư vấn có trách nhiệm”

Mục tiêu không phải là làm cho học sinh “đỗ để trường đẹp thành tích”, mà là giúp học sinh hiểu mình, lựa chọn đúng và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Bước 3 – Thiết lập cơ chế kiểm soát áp lực thành tích

Nhà trường cần rà soát cách thức đánh giá thi đua để bảo đảm giáo viên không có động cơ gây sức ép đối với học sinh có nguy cơ đạt kết quả thấp.

Mọi hoạt động hướng nghiệp, tư vấn tuyển sinh đối với học sinh lớp 9 cần được thực hiện theo nguyên tắc minh bạch, tôn trọng học sinh và dựa trên lợi ích của người học.

Nếu phát hiện giáo viên hoặc cán bộ quản lý cố tình sử dụng quyền hạn để hạn chế cơ hội học tập của học sinh vì lợi ích thành tích, nhà trường phải xử lý trách nhiệm phù hợp, đồng thời báo cáo cơ quan quản lý có thẩm quyền khi vụ việc vượt quá phạm vi giải quyết của nhà trường.

Thông điệp: “Thành tích của một ngôi trường không thể được xây dựng bằng cách hy sinh cơ hội của một đứa trẻ. Người thầy giỏi không phải là người khiến học sinh thi để làm đẹp thành tích, mà là người giúp học sinh đủ hiểu biết và tự tin để lựa chọn con đường phù hợp nhất với tương lai của mình.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.