Phổ biến chính sách pháp luật (Chính phủ), Tin tức

THÔNG TƯ 94/2026/TT-BTC: NGƯỜI NỘP THUẾ SẼ ĐƯỢC “CHẤM ĐIỂM” TUÂN THỦ VÀ RỦI RO – DOANH NGHIỆP, CÁ NHÂN CẦN CHUẨN BỊ GÌ?

Đăng vào bởi Lê Thị Thu Hiền
12
Th8

THÔNG TƯ 94/2026/TT-BTC: NGƯỜI NỘP THUẾ SẼ ĐƯỢC “CHẤM ĐIỂM” TUÂN THỦ VÀ RỦI RO – DOANH NGHIỆP, CÁ NHÂN CẦN CHUẨN BỊ GÌ?

Từ ngày 01/7/2026, Bộ Tài chính chính thức áp dụng Thông tư số 94/2026/TT-BTC quy định về quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro trong quản lý thuế, thay thế Thông tư số 31/2021/TT-BTC. Đây là văn bản có tác động sâu rộng tới mọi người nộp thuế – từ doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh đến người lao động có thu nhập chịu thuế – bởi lần đầu tiên cơ chế “chấm điểm” tuân thủ và phân loại rủi ro bằng dữ liệu lớn, học máy được quy định thống nhất, làm căn cứ cho hàng loạt biện pháp quản lý thuế.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị của ThS. Nguyễn Hữu Long, Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, bài viết phổ biến pháp luật này sẽ phân tích những nội dung cốt lõi của Thông tư 94/2026/TT-BTC và đưa ra khuyến nghị hành động thiết thực cho cộng đồng người nộp thuế.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ – TỪ TÂM LÝ “MAY RỦI” ĐẾN CƠ CHẾ MINH BẠCH DỰA TRÊN DỮ LIỆU

Trong thực tiễn tư vấn pháp luật, không ít người nộp thuế từng băn khoăn về sự công bằng trong công tác thanh tra, kiểm tra thuế:

  • Câu chuyện doanh nghiệp nhỏ: Chị Ngọc Hà, chủ một công ty thương mại tại miền Trung, nhiều năm liền lo lắng không biết doanh nghiệp mình có nằm trong “tầm ngắm” kiểm tra thuế của năm sau hay không, vì không rõ tiêu chí lựa chọn đối tượng kiểm tra dựa trên căn cứ nào.
  • Câu chuyện hộ kinh doanh: Anh Đình Phúc, chủ một hộ kinh doanh online, từng bị chậm hoàn thuế nhiều tháng mà không hiểu vì sao hồ sơ của mình lại phải “kiểm tra trước, hoàn thuế sau” trong khi hồ sơ của người quen kinh doanh cùng ngành lại được hoàn ngay.

Tâm lý phổ biến của người nộp thuế trước đây là cảm giác thiếu minh bạch, không rõ vì sao mình thuộc diện bị kiểm tra chặt hay được ưu tiên. Thông tư 94/2026/TT-BTC ra đời chính là bước chuyển quan trọng: mọi quyết định quản lý thuế đều dựa trên bộ tiêu chí, chỉ số và kết quả phân loại rõ ràng, được lượng hóa bằng dữ liệu.

II.GÓC NHÌN PHÁP LÝ – NỘI DUNG CỐT LÕI CỦA THÔNG TƯ 94/2026/TT-BTC

  1. Cơ sở ban hành và phạm vi điều chỉnh

Thông tư do Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn ký ban hành ngày 01/7/2026, dựa trên Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15; Nghị định số 252/2026/NĐ-CP và Nghị định số 254/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế; Nghị định số 29/2025/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định số 166/2025/NĐ-CP) quy định chức năng, nhiệm vụ của Bộ Tài chính. Thông tư quy định việc thu thập, xử lý thông tin người nộp thuế; tiêu chí đánh giá, phân loại mức độ tuân thủ và mức độ rủi ro; áp dụng cho người nộp thuế, cơ quan thuế, công chức thuế và các tổ chức, cá nhân liên quan.

  1. Bốn mức tuân thủ và ba mức rủi ro (Điều 10, Điều 13)

Người nộp thuế được phân loại theo 4 mức tuân thủ pháp luật thuế: Tuân thủ tốt, Tuân thủ trung bình, Tuân thủ thấp, Không tuân thủ; đồng thời được phân loại theo 3 mức rủi ro trong từng nghiệp vụ quản lý thuế: rủi ro cao, rủi ro trung bình, rủi ro thấp. Việc phân loại dựa trên hệ thống tiêu chí chi tiết tại các Phụ lục I, II, III kèm theo Thông tư, bao gồm hàng trăm chỉ số như: tình hình kê khai, nộp thuế, nợ thuế, sử dụng hóa đơn, vi phạm hành chính, kết quả kiểm tra trước đó, thông tin người đại diện pháp luật…

  1. Phương pháp đánh giá và Phân hệ quản lý tuân thủ, rủi ro thuế (Điều 5, 7)

Việc đánh giá được thực hiện tự động, định kỳ theo một hoặc kết hợp các phương pháp: chấm điểm và phân loại theo điểm, học máy (machine learning), xếp hạng theo danh mục. Toàn bộ quá trình vận hành trên Phân hệ quản lý tuân thủ và rủi ro thuế – hệ thống ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo để thu thập, phân tích, cảnh báo, đề xuất biện pháp quản lý thuế. Đáng chú ý, Thông tư quy định rõ: kết quả của Phân hệ chỉ là căn cứ hỗ trợ, không thay thế trách nhiệm quyết định của cơ quan thuế, công chức thuế có thẩm quyền.

  1. Áp dụng cụ thể theo từng mức rủi ro trong các nghiệp vụ quản lý thuế
  • Kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế (Điều 17): Không dưới 90% số trường hợp trong kế hoạch kiểm tra hằng năm được lựa chọn dựa trên kết quả phân loại rủi ro; tối đa 10% được lựa chọn ngẫu nhiên.
  • Hoàn thuế (Điều 16): Hồ sơ rủi ro cao áp dụng “kiểm tra trước, hoàn thuế sau”; hồ sơ rủi ro trung bình, thấp áp dụng “hoàn thuế trước, kiểm tra sau”, đồng thời quy định thời hạn kiểm tra sau hoàn thuế từ 01 đến 05 năm tùy mức rủi ro.
  • Quản lý nợ thuế, cưỡng chế (Điều 18): Người nộp thuế rủi ro cao bị tăng tần suất theo dõi, áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh và các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định hành chính thuế; người nộp thuế rủi ro thấp có thể được xem xét chưa áp dụng các biện pháp này.
  • Quản lý hóa đơn, chứng từ (Điều 20): Người nộp thuế rủi ro cao có thể bị không chấp nhận đăng ký sử dụng hoặc bị ngừng sử dụng hóa đơn điện tử.

Bên cạnh đó, Điều 9 quy định các trường hợp bị đưa vào diện giám sát trọng điểm, như có giao dịch ngân hàng đáng ngờ liên quan trốn thuế, người đại diện pháp luật bị khởi tố về hành vi vi phạm thuế, hóa đơn, hoặc không giải trình đầy đủ theo yêu cầu của cơ quan thuế.

  1. Cơ chế khuyến khích tuân thủ tốt (Điều 11)

Người nộp thuế tuân thủ tốt được xem xét tuyên dương, khen thưởng và được áp dụng chế độ ưu tiên trong quản lý thuế khi đáp ứng đủ điều kiện theo Nghị định số 252/2026/NĐ-CP – đây là điểm tích cực khuyến khích người nộp thuế chủ động tuân thủ tốt hơn.

  1. Hiệu lực thi hành

Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2026 và thay thế Thông tư số 31/2021/TT-BTC ngày 17/5/2021 của Bộ Tài chính.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “MINH BẠCH HÓA NIỀM TIN THUẾ”

Dưới góc độ tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Thông tư 94/2026/TT-BTC không đơn thuần là công cụ kỹ thuật quản lý thuế, mà còn phản ánh sự chuyển dịch sâu sắc về tâm lý, quản trị và giáo dục ý thức công dân số:

  1. Góc nhìn tâm lý: Từ lo lắng mơ hồ đến an tâm có căn cứ

Khi biết rõ mình được đánh giá dựa trên các tiêu chí cụ thể, đo lường được (kê khai đúng hạn, nộp thuế đầy đủ, không nợ thuế kéo dài…), người nộp thuế sẽ giảm hẳn cảm giác bất an, nghi ngờ về sự công bằng. Đồng thời, cơ chế phân loại minh bạch cũng tạo động lực tự thân để mỗi người chủ động cải thiện hành vi tuân thủ của chính mình, thay vì phó mặc cho may rủi.

  1. Góc nhìn quản trị công: Quản lý dựa trên dữ liệu, con người vẫn giữ vai trò quyết định

Việc ứng dụng học máy, trí tuệ nhân tạo trong Phân hệ quản lý tuân thủ và rủi ro thuế thể hiện xu thế quản trị công hiện đại, nhưng Thông tư vẫn giữ nguyên tắc quan trọng: kết quả phân tích của hệ thống chỉ hỗ trợ, không thay thế trách nhiệm quyết định của công chức thuế có thẩm quyền. Đây là sự cân bằng cần thiết giữa tự động hóa và trách nhiệm giải trình của con người trong bộ máy công quyền.

  1. Góc nhìn giáo dục ý thức tuân thủ chủ động

Thông tư đặc biệt ghi nhận tiêu chí “người nộp thuế tự nguyện đăng ký tuân thủ pháp luật thuế, sẵn sàng kết nối, chia sẻ dữ liệu điện tử” là một yếu tố cải thiện mức xếp hạng. Điều này giáo dục một tư duy mới: minh bạch, chủ động chia sẻ thông tin không phải là rủi ro mà chính là con đường ngắn nhất để được tin tưởng, giảm bớt sự giám sát chặt chẽ từ cơ quan quản lý.

  1. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để người nộp thuế thích ứng tốt với cơ chế quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro mới theo Thông tư 94/2026/TT-BTC, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 5 khuyến nghị hành động:

  1. Kê khai, nộp thuế đúng hạn và đầy đủ: Đây là nhóm tiêu chí có trọng số quan trọng trong cả đánh giá tuân thủ và đánh giá rủi ro; hạn chế điều chỉnh, bổ sung hồ sơ khai thuế nhiều lần.
  2. Chủ động đăng ký tuân thủ tự nguyện, kết nối dữ liệu điện tử: Doanh nghiệp, hộ kinh doanh nên sẵn sàng chia sẻ dữ liệu sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ với cơ quan thuế để được ghi nhận là yếu tố cải thiện điểm tuân thủ.
  3. Quản lý dòng tiền, tránh phát sinh và kéo dài nợ thuế: Người nộp thuế có nợ thuế rủi ro cao có thể bị áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh và cưỡng chế; nên chủ động liên hệ cơ quan thuế khi gặp khó khăn tài chính để được hướng dẫn, hỗ trợ kịp thời.
  4. Sử dụng hóa đơn điện tử đúng quy định: Tránh xuất hóa đơn vượt ngưỡng an toàn, giao dịch với người nộp thuế có dấu hiệu ngừng hoạt động hoặc không hợp pháp, vì đây là nhóm tiêu chí ảnh hưởng trực tiếp đến việc bị ngừng sử dụng hóa đơn điện tử.
  5. Phản hồi đầy đủ, đúng hạn khi cơ quan thuế yêu cầu giải trình: Việc không giải trình hoặc giải trình không đầy đủ là một trong các dấu hiệu khiến người nộp thuế bị đưa vào diện giám sát trọng điểm theo Điều 9 Thông tư.

Thông điệp nhân văn: “Khi pháp luật thuế minh bạch hóa cách đánh giá bằng dữ liệu, người nộp thuế không còn phải lo sợ trước những quyết định mơ hồ, mà được trao cơ hội tự mình xây dựng uy tín tuân thủ. Tuân thủ tốt không chỉ là nghĩa vụ, mà còn là tài sản vô hình giúp doanh nghiệp và cá nhân được tin tưởng, đồng hành lâu dài cùng Nhà nước.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.

Để lại một bình luận