THÔNG TƯ 70/2026/TT-BTC: MINH BẠCH HÓA QUẢN LÝ, TÍNH HAO MÒN TÀI SẢN HẠ TẦNG ĐƯỜNG BỘ – NỀN TẢNG QUẢN TRỊ TÀI SẢN CÔNG VÌ AN TOÀN GIAO THÔNG CỦA CỘNG ĐỒNG

THÔNG TƯ 70/2026/TT-BTC: MINH BẠCH HÓA QUẢN LÝ, TÍNH HAO MÒN TÀI SẢN HẠ TẦNG ĐƯỜNG BỘ – NỀN TẢNG QUẢN TRỊ TÀI SẢN CÔNG VÌ AN TOÀN GIAO THÔNG CỦA CỘNG ĐỒNG

Ngày 23/6/2026, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 70/2026/TT-BTC quy định chế độ quản lý, tính hao mòn tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ và hướng dẫn việc kê khai, báo cáo về tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ (có hiệu lực thi hành kể từ ngày 23/6/2026, áp dụng từ năm tài chính 2026, thay thế Thông tư số 74/2024/TT-BTC). Đây là văn bản mang tính kỹ thuật – tài chính công, nhưng tác động của nó lại rất gần gũi với đời sống: toàn bộ hệ thống đường, cầu, hầm, bến xe, trạm dừng nghỉ… mà người dân sử dụng hằng ngày đều là những “tài sản công” cần được quản lý minh bạch, đúng giá trị để có kế hoạch bảo trì, nâng cấp kịp thời.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, bài viết sẽ giải mã những nội dung cốt lõi nhất của Thông tư 70/2026/TT-BTC và mang đến những khuyến nghị thiết thực cho các cơ quan quản lý tài sản công và cộng đồng.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ – “TÀI SẢN NGÀN TỶ” CẦN MỘT HỆ QUY CHIẾU MINH BẠCH

Hệ thống kết cấu hạ tầng đường bộ Việt Nam – từ những tuyến quốc lộ huyết mạch đến cây cầu nhỏ ở vùng nông thôn – là khối tài sản công có giá trị đặc biệt lớn, gắn liền trực tiếp với an toàn giao thông và chất lượng sống của người dân. Tuy nhiên, thực tế quản lý loại tài sản này từng đặt ra không ít băn khoăn:

• Câu chuyện của cán bộ quản lý tài sản công: Anh Hải, kế toán một đơn vị quản lý đường bộ cấp tỉnh, chia sẻ rằng trước đây việc xác định nguyên giá, tính hao mòn cho nhiều loại tài sản như bến phà, trạm thu phí, trung tâm điều hành giao thông thông minh (ITS) còn thiếu quy định chi tiết, dễ dẫn đến số liệu trên sổ sách kế toán không phản ánh đúng giá trị thực tế, gây khó khăn khi tổng hợp báo cáo tài sản công của địa phương.
• Câu chuyện của người dân đi đường: Nhiều người dân từng phản ánh tình trạng một số tuyến đường, cây cầu xuống cấp nhưng chậm được duy tu, sửa chữa. Một trong những nguyên nhân sâu xa là việc thiếu dữ liệu chính xác, cập nhật về giá trị còn lại và mức độ hao mòn thực tế của tài sản để làm căn cứ lập kế hoạch bảo trì, đầu tư kịp thời.

Việc thiếu một “thước đo” thống nhất, minh bạch trong quản lý tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ không chỉ gây khó khăn cho công tác kế toán, kiểm toán tài sản công mà còn ảnh hưởng gián tiếp đến chất lượng hạ tầng giao thông – thứ mà mọi người dân đều thụ hưởng hằng ngày. Thông tư 70/2026/TT-BTC ra đời chính là công cụ pháp lý quan trọng để chuẩn hóa toàn diện vấn đề này.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “THƯỚC ĐO” MINH BẠCH TỪ THÔNG TƯ 70/2026/TT-BTC

1. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Theo Điều 1, Điều 2 Thông tư 70/2026/TT-BTC, Thông tư quy định chế độ quản lý, tính hao mòn đối với tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ là tài sản cố định do Nhà nước đầu tư, quản lý và hướng dẫn việc kê khai, báo cáo về loại tài sản này. Đối tượng áp dụng gồm: cơ quan quản lý nhà nước về đường bộ (Bộ Xây dựng, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh); cơ quan quản lý đường bộ các cấp (trung ương, tỉnh, xã); cơ quan, đơn vị được giao quản lý tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ và các tổ chức, cá nhân có liên quan.

2. Tiêu chuẩn xác định tài sản cố định

Điều 4 quy định tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ được xác định là tài sản cố định khi thỏa mãn đồng thời 2 điều kiện: có thời gian sử dụng để tính hao mòn từ 01 năm trở lên và có nguyên giá từ 30.000.000 đồng (ba mươi triệu đồng) trở lên. Mỗi tài sản có kết cấu độc lập, hoặc mỗi hệ thống gồm nhiều bộ phận liên kết cùng thực hiện một chức năng, được xác định là một đối tượng ghi sổ kế toán riêng biệt – bảo đảm quản lý chặt chẽ đến từng hạng mục cụ thể.

3. Nguyên tắc xác định nguyên giá, hao mòn và giá trị còn lại

Thông tư quy định chi tiết cách xác định nguyên giá cho từng trường hợp hình thành tài sản: mua sắm, đầu tư xây dựng mới, tiếp nhận điều chuyển, chuyển giao, kiểm kê phát hiện thừa, hoặc tiếp nhận lại sau thời gian chuyển nhượng quyền khai thác, sau khi kết thúc dự án đối tác công tư (PPP) (Điều 6, 7, 8). Việc tính hao mòn được thực hiện mỗi năm một lần vào ngày 31/12, theo công thức nguyên giá nhân tỷ lệ hao mòn hằng năm (Điều 9, 11), từ đó xác định giá trị còn lại của tài sản để phản ánh trung thực trên sổ kế toán (Điều 12).

4. Danh mục tài sản, thời gian sử dụng và tỷ lệ hao mòn cụ thể

Điều 10 quy định chi tiết khung thời gian sử dụng và tỷ lệ hao mòn cho từng loại tài sản, trong đó đáng chú ý:

• Đường, cầu đường bộ, hầm đường bộ và các công trình phụ trợ gắn liền: thời gian sử dụng 40 năm, tỷ lệ hao mòn 2,5%/năm – đây là nhóm tài sản có giá trị và tuổi thọ lớn nhất, chiếm phần lớn hạ tầng giao thông hằng ngày người dân sử dụng;
• Bến phà, cầu phao, công trình kiểm soát tải trọng xe, trạm thu phí, kho bảo quản vật tư dự phòng: thời gian sử dụng 20 năm, tỷ lệ hao mòn 5%/năm;
• Bến xe, bãi đỗ xe, nhà hạt quản lý đường bộ, trạm dừng nghỉ: thời gian sử dụng 25 năm, tỷ lệ hao mòn 4%/năm;
• Công trình nhà điều hành (bến phà, trạm thu phí, trung tâm ITS…) được phân theo cấp nhà (I, II, III, IV) với thời gian sử dụng từ 15 đến 80 năm tương ứng tỷ lệ hao mòn từ 1,25% đến 6,67%/năm;
• Riêng phần đất hành lang an toàn đường bộ đã được bồi thường, giải phóng mặt bằng: chỉ theo dõi về hiện vật, không xác định nguyên giá, không tính hao mòn.

5. Kê khai, báo cáo theo bộ biểu mẫu thống nhất

Điều 13, 14 quy định 6 mẫu báo cáo thống nhất trên cả nước: Mẫu 01A (kê khai lần đầu), Mẫu 01B (kê khai bổ sung thông tin), Mẫu 01C (kê khai tăng, giảm tài sản), Mẫu 01D (báo cáo tình hình khai thác theo từng phương thức), Mẫu 02A và 02B (báo cáo tổng hợp tình hình quản lý, sử dụng và khai thác tài sản). Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ đồng bộ, chính xác trên phạm vi toàn quốc.

6. Điều khoản chuyển tiếp và hiệu lực thi hành

Điều 15 hướng dẫn cụ thể cách xử lý đối với tài sản hiện có trước đây (đã hoặc chưa xác định giá trị để ghi sổ kế toán, có thay đổi về thời gian/tỷ lệ hao mòn so với Thông tư cũ) nhằm bảo đảm chuyển tiếp liền mạch, không gây xáo trộn số liệu tài sản công. Thông tư có hiệu lực thi hành kể từ ngày 23/6/2026, áp dụng từ năm tài chính 2026 và thay thế Thông tư số 74/2024/TT-BTC (Điều 16).

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA” MINH BẠCH VÌ AN TOÀN GIAO THÔNG CỘNG ĐỒNG

1. Góc nhìn tâm lý: Giảm áp lực cho cán bộ quản lý tài sản công

Khi có bộ quy tắc chi tiết, thống nhất về nguyên giá, hao mòn cho từng loại tài sản cụ thể (kể cả những loại đặc thù như bến phà, trung tâm ITS, trung tâm cứu hộ giao thông), cán bộ kế toán, quản lý tài sản công sẽ không còn tâm lý lúng túng, e ngại khi xử lý các tình huống phát sinh (tiếp nhận điều chuyển, kiểm kê phát hiện thừa, tài sản hư hỏng do thiên tai…). Sự rõ ràng này giúp giảm thiểu rủi ro sai sót, tạo tâm lý an tâm, chủ động cho đội ngũ thực thi.

2. Góc nhìn quản trị công: Nền tảng dữ liệu để lập kế hoạch bảo trì, đầu tư kịp thời

Việc tính đúng, tính đủ giá trị còn lại và mức độ hao mòn của từng tuyến đường, cây cầu chính là cơ sở khoa học để cơ quan quản lý nhà nước xây dựng kế hoạch duy tu, bảo trì, đầu tư nâng cấp hạ tầng giao thông một cách chủ động, có trọng tâm, trọng điểm – thay vì chỉ xử lý khi sự cố đã xảy ra. Đây là bước tiến trong tư duy quản trị tài sản công hiện đại, hướng đến phòng ngừa hơn là khắc phục hậu quả, qua đó bảo đảm tốt hơn an toàn giao thông cho người dân.

3. Góc nhìn giáo dục trách nhiệm giải trình với tài sản công

Nguyên tắc “mỗi tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ là một đối tượng ghi sổ kế toán” và yêu cầu số liệu trên sổ kế toán phải khớp đúng với Cơ sở dữ liệu quốc gia mang giá trị giáo dục sâu sắc về tinh thần trách nhiệm, minh bạch và giải trình của các cơ quan quản lý tài sản công trước Nhà nước và trước nhân dân – những người đóng thuế, đóng phí duy trì hệ thống hạ tầng giao thông mà mình đang sử dụng mỗi ngày.

IV. KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để các cơ quan, đơn vị quản lý tài sản và cộng đồng thụ hưởng hiệu quả Thông tư 70/2026/TT-BTC, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra một số khuyến nghị thiết thực:

• Rà soát, chuẩn hóa dữ liệu tài sản hiện có: Các cơ quan, đơn vị quản lý tài sản cần khẩn trương rà soát toàn bộ tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ đang quản lý, áp dụng đúng nguyên tắc chuyển tiếp tại Điều 15 để xác định lại nguyên giá, tính hao mòn phù hợp ngay từ năm tài chính 2026, tránh chậm trễ ảnh hưởng đến báo cáo tài chính, báo cáo tài sản công.
• Cập nhật đồng bộ vào Cơ sở dữ liệu quốc gia: Việc kê khai theo các Mẫu 01A đến 02B cần được thực hiện kịp thời, chính xác, bảo đảm số liệu trên sổ kế toán khớp đúng với Cơ sở dữ liệu về tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ – tránh tình trạng “mỗi nơi một số liệu” gây khó khăn cho công tác tổng hợp, giám sát ở cấp Trung ương.
• Chủ động với các trường hợp đặc biệt: Đối với tài sản đang trong thời gian chuyển nhượng quyền thu phí, cho thuê quyền khai thác, hoặc tham gia dự án đối tác công tư (PPP/BOT), cơ quan, đơn vị quản lý tài sản cần nắm rõ nghĩa vụ theo dõi, kiểm tra, giám sát theo đúng quy định để bảo vệ quyền lợi tài sản công khi tiếp nhận lại.
• Với cộng đồng, người dân: Chủ động phản ánh với cơ quan quản lý đường bộ tại địa phương (qua các kênh chính thức) khi phát hiện tuyến đường, cây cầu, trạm dừng nghỉ xuống cấp, hư hỏng – góp phần cùng cơ quan nhà nước giám sát, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng tài sản công phục vụ chính lợi ích đi lại an toàn của mình.

Thông điệp nhân văn: “Mỗi con đường, cây cầu không chỉ là khối bê tông, cốt thép mà còn là huyết mạch kết nối cuộc sống, sinh kế của hàng triệu người dân. Quản lý minh bạch, tính đúng, tính đủ giá trị tài sản công không đơn thuần là công việc của sổ sách kế toán, mà chính là trách nhiệm bảo vệ an toàn, bảo vệ niềm tin của nhân dân vào sự phục vụ tận tâm của bộ máy nhà nước.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc đơn vị của bạn đang gặp vướng mắc pháp lý liên quan đến quản lý tài sản công, hạ tầng giao thông đường bộ hay các lĩnh vực pháp luật khác, hãy liên hệ qua hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.