THÔNG TƯ 27/2026/TT-NHNN: TĂNG CƯỜNG KIỂM SOÁT KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP – NÂNG CAO MINH BẠCH, AN TOÀN HỆ THỐNG TÍN DỤNG

THÔNG TƯ 27/2026/TT-NHNN: TĂNG CƯỜNG KIỂM SOÁT KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP – NÂNG CAO MINH BẠCH, AN TOÀN HỆ THỐNG TÍN DỤNG

I. VÌ SAO THÔNG TƯ 27/2026/TT-NHNN ĐÁNG ĐƯỢC QUAN TÂM?

Trong hoạt động ngân hàng, kiểm toán độc lập không chỉ là một thủ tục tài chính mà còn là một cơ chế quan trọng để kiểm soát rủi ro, bảo đảm tính minh bạch và củng cố niềm tin của thị trường. Khi kết quả kiểm toán được phân tích, giám sát và xử lý kịp thời, những dấu hiệu bất thường trong hoạt động của tổ chức tín dụng có thể được nhận diện sớm, qua đó góp phần bảo vệ an toàn hệ thống.

Ngày 26/6/2026, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành Thông tư số 27/2026/TT-NHNN, sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 51/2024/TT-NHNN về kiểm toán độc lập đối với ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng phi ngân hàng, tổ chức tài chính vi mô và chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

Thông tư có hiệu lực từ ngày 10/8/2026 và đặt ra những yêu cầu đáng chú ý hơn về thời hạn báo cáo, trách nhiệm giám sát, thanh tra và xử lý vi phạm trong hoạt động kiểm toán độc lập.

Điểm đáng chú ý của Thông tư số 27/2026/TT-NHNN không nằm ở việc tạo thêm một thủ tục hành chính đơn thuần, mà ở việc làm rõ hơn trách nhiệm của từng chủ thể trong toàn bộ chu trình kiểm toán độc lập: từ lựa chọn tổ chức kiểm toán, gửi kết quả kiểm toán đến phân tích, giám sát, thanh tra và xử lý khi phát hiện vi phạm.

Nói cách khác, pháp luật đang chuyển mạnh từ tư duy “kiểm toán để hoàn tất hồ sơ” sang tư duy “kiểm toán để nhận diện và kiểm soát rủi ro”.

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với ngân hàng và các tổ chức tín dụng, bởi chất lượng thông tin tài chính và tính trung thực của hoạt động kiểm toán có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đánh giá mức độ an toàn của tổ chức tín dụng.

II. 05 ĐIỂM QUAN TRỌNG NHẤT NGƯỜI TRONG NGÀNH TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG CẦN BIẾT

1. Phải thông báo tổ chức kiểm toán độc lập trong thời hạn 30 ngày

Theo khoản 2 Điều 15 Thông tư số 51/2024/TT-NHNN được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 1 Điều 1 Thông tư số 27/2026/TT-NHNN, trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày quyết định lựa chọn tổ chức kiểm toán độc lập, tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài có trách nhiệm gửi thông báo bằng văn bản về tổ chức kiểm toán được lựa chọn cho Ngân hàng Nhà nước.

Việc gửi có thể được thực hiện trực tiếp, qua dịch vụ bưu chính hoặc trực tuyến nếu có. Đối với chi nhánh ngân hàng nước ngoài thuộc đối tượng thanh tra, giám sát an toàn vi mô của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực thì thông báo được gửi đến Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực nơi đặt trụ sở.

Đây không nên được xem là một “mốc thời gian để nhớ”, mà phải được tích hợp vào quy trình quản trị tuân thủ nội bộ của từng tổ chức tín dụng.

2. Kết quả kiểm toán độc lập phải được gửi trong thời hạn 90 ngày

Theo khoản 4 Điều 15 Thông tư số 51/2024/TT-NHNN được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 2 Điều 1 Thông tư số 27/2026/TT-NHNN, một thay đổi quan trọng khác là yêu cầu trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính, tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải gửi kết quả kiểm toán độc lập cho Ngân hàng Nhà nước theo quy định tại điểm a và điểm b khoản 2 Điều 15 Thông tư 51/2024/TT-NHNN được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 27/2026/TT-NHNN

Quy định này có ý nghĩa ở chỗ kết quả kiểm toán không chỉ dừng lại ở mối quan hệ giữa tổ chức tín dụng – tổ chức kiểm toán, mà còn trở thành nguồn thông tin phục vụ hoạt động quản lý, giám sát an toàn hệ thống.

Do đó, chậm trễ trong việc báo cáo không chỉ là vấn đề thủ tục mà có thể làm giảm hiệu quả của cơ chế giám sát rủi ro.

3. Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực được tăng cường trách nhiệm phân tích, đánh giá và xử lý

Theo Điều 16 Thông tư số 51/2024/TT-NHNN được sửa đổi, bổ sung bởi Điều 2 Thông tư số 27/2026/TT-NHNN, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực nơi tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đặt trụ sở có trách nhiệm phân tích, đánh giá và xử lý kết quả kiểm toán độc lập nhận được.

Nếu phát hiện kiểm toán viên hành nghề hoặc tổ chức kiểm toán vi phạm pháp luật trong quá trình kiểm toán, cơ quan này phải báo cáo, đề xuất xử lý kịp thời với Thống đốc Ngân hàng Nhà nước thông qua Cục Quản lý, giám sát tổ chức tín dụng.

Đặc biệt, cơ quan này còn có trách nhiệm thanh tra, kiểm tra tình hình thực hiện và xử lý hoặc kiến nghị xử lý đối với các hành vi vi phạm.

Điểm đáng chú ý: trách nhiệm của cơ quan quản lý không dừng ở việc “nhận báo cáo”, mà phải đọc – phân tích – đánh giá – phát hiện rủi ro – kiến nghị xử lý.

4. Cục Quản lý, giám sát tổ chức tín dụng giữ vai trò tổng hợp và kiến nghị xử lý

Theo Điều 17 Thông tư số 51/2024/TT-NHNN được sửa đổi, bổ sung bởi Điều 3 Thông tư số 27/2026/TT-NHNN quy định Cục Quản lý, giám sát tổ chức tín dụng có trách nhiệm tổng hợp các báo cáo, phân tích, đánh giá và kiến nghị việc xử lý kết quả kiểm toán độc lập của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

Đáng chú ý, khi phát hiện hoặc nhận được báo cáo về kiểm toán viên hành nghề hoặc tổ chức kiểm toán vi phạm pháp luật, Cục có trách nhiệm báo cáo, đề xuất Thống đốc Ngân hàng Nhà nước để có thông báo gửi Bộ Tài chính.

Như vậy, Thông tư  27/2026/TT-NHNN đã thiết lập rõ hơn dòng thông tin và trách nhiệm xử lý giữa các cấp quản lý, hạn chế nguy cơ thông tin rủi ro bị “đứt gãy” sau khi kết quả kiểm toán được gửi đến cơ quan nhà nước.

5. Tăng cường thanh tra và xử lý vi phạm trong hoạt động kiểm toán

Điều 4 Thông tư số 27/2026/TT-NHNN bổ sung Điều 17a về trách nhiệm của Thanh tra Ngân hàng Nhà nước.

Theo đó, Thanh tra Ngân hàng Nhà nước có trách nhiệm thanh tra tình hình thực hiện Thông tư và xử lý hoặc kiến nghị xử lý đối với tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài vi phạm. Trường hợp phát hiện kiểm toán viên hành nghề hoặc tổ chức kiểm toán vi phạm pháp luật trong quá trình kiểm toán, Thanh tra Ngân hàng Nhà nước có trách nhiệm báo cáo, đề xuất Thống đốc Ngân hàng Nhà nước để thông báo cho Bộ Tài chính.

Đây là một điểm thể hiện rõ tinh thần “giám sát nhiều tầng”: tổ chức tín dụng phải tuân thủ; cơ quan quản lý phải giám sát; cơ quan thanh tra phải kiểm tra; và khi phát hiện vi phạm thì phải có cơ chế chuyển thông tin để xử lý.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC: XÂY DỰNG VĂN HÓA TUÂN THỦ, KHÔNG CHỈ TUÂN THỦ VÌ SỢ SAI

Dưới góc nhìn tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Thông tư 27/2026/TT-NHNN không chỉ là sự điều chỉnh về thủ tục, thời hạn báo cáo hay trách nhiệm của các cơ quan quản lý. Sâu xa hơn, văn bản này đặt ra yêu cầu về thay đổi nhận thức và văn hóa tuân thủ trong lĩnh vực ngân hàng.

1. Từ tâm lý “đối phó kiểm tra” sang chủ động phòng ngừa rủi ro

Trong thực tế quản trị, nếu kiểm toán và thanh tra chỉ được nhìn nhận như hoạt động “kiểm tra để tìm lỗi”, cán bộ và tổ chức rất dễ hình thành tâm lý phòng thủ, đối phó hoặc chỉ tập trung hoàn thiện hồ sơ khi có yêu cầu.

Thông tư 27/2026/TT-NHNN lại đặt kết quả kiểm toán vào một chuỗi quản lý liên tục: tiếp nhận – phân tích – đánh giá – giám sát – thanh tra – xử lý. Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực có trách nhiệm phân tích, đánh giá và xử lý kết quả kiểm toán; đồng thời thanh tra, kiểm tra việc thực hiện và xử lý hoặc kiến nghị xử lý vi phạm.

Điều đó cho thấy một tư duy quản trị quan trọng: kiểm toán không phải để “bắt lỗi”, mà để phát hiện sớm những điểm yếu trước khi rủi ro trở thành hậu quả.

2. Tạo môi trường để người lao động dám nói thật về rủi ro

Một tổ chức tín dụng an toàn không thể chỉ dựa vào các quy trình trên giấy. Điều quan trọng là phải tạo được môi trường mà ở đó cán bộ, nhân viên dám phản ánh sai sót, dám cảnh báo rủi ro và không che giấu vấn đề.

Khi người lao động luôn sợ bị quy trách nhiệm vì đã phát hiện sai sót, họ có thể lựa chọn im lặng. Ngược lại, nếu tổ chức coi việc phát hiện và báo cáo rủi ro là một hành vi trách nhiệm, hệ thống kiểm soát nội bộ sẽ hoạt động hiệu quả hơn.

Vì vậy, tinh thần của Thông tư cần được chuyển hóa thành một thông điệp giáo dục trong nội bộ ngân hàng:

Phát hiện một sai sót sớm không phải là thất bại; che giấu một sai sót mới là rủi ro lớn.

3. Kiểm toán độc lập phải gắn với trách nhiệm nghề nghiệp và đạo đức nghề nghiệp

Thông tư 27/2026/TT-NHNN đặc biệt nhấn mạnh trách nhiệm khi phát hiện kiểm toán viên hành nghề hoặc tổ chức kiểm toán vi phạm pháp luật trong quá trình kiểm toán. Cơ quan quản lý có trách nhiệm báo cáo, đề xuất xử lý và trong trường hợp cần thiết thông báo cho Bộ Tài chính.
Dưới góc độ tâm lý – giáo dục, đây là lời nhắc rằng năng lực chuyên môn phải đi cùng bản lĩnh nghề nghiệp.

Một báo cáo kiểm toán có thể là một tài liệu chuyên môn, nhưng phía sau tài liệu đó là quyền lợi của người gửi tiền, khách hàng vay vốn, cổ đông và sự an toàn của cả hệ thống.

Vì vậy, người làm kiểm toán cần hiểu rằng: Độc lập không chỉ là yêu cầu pháp lý; đó còn là phẩm chất nghề nghiệp.

Trung thực không chỉ để tránh trách nhiệm; đó là trách nhiệm đối với xã hội.

4. Xây dựng văn hóa tuân thủ từ người đứng đầu

Văn hóa tuân thủ không thể hình thành nếu chỉ yêu cầu nhân viên “phải làm đúng”. Nó phải bắt đầu từ lãnh đạo.

Người đứng đầu tổ chức tín dụng cần tạo ra thông điệp nhất quán rằng an toàn pháp lý và an toàn hệ thống quan trọng không kém mục tiêu tăng trưởng.

Các mốc thời hạn như 30 ngày để thông báo tổ chức kiểm toán được lựa chọn và 90 ngày để gửi kết quả kiểm toán cần được quản trị như những nghĩa vụ tuân thủ bắt buộc, có người phụ trách và cơ chế kiểm soát nội bộ rõ ràng.

Khi lãnh đạo thực sự coi trọng tuân thủ, nhân viên sẽ hình thành thói quen tuân thủ. Khi tuân thủ trở thành thói quen, tổ chức sẽ giảm sự phụ thuộc vào tâm lý “sợ bị xử phạt”.

5. Giáo dục pháp luật phải hướng đến thay đổi hành vi

Từ góc nhìn giáo dục pháp luật, mục tiêu cuối cùng không phải là để cán bộ ngân hàng “nhớ được bao nhiêu điều khoản”, mà là biết điều khoản đó phải được chuyển hóa thành hành động như thế nào.

Thông tư 27/2026/TT-NHNN có thể được đưa vào chương trình đào tạo nội bộ theo hướng rất thực tiễn:

• Biết ai có trách nhiệm thực hiện;
• Biết phải thực hiện việc gì;
• Biết thời hạn bao lâu;
• Biết gửi cho cơ quan nào;
• Biết xử lý thế nào khi phát hiện vi phạm.

Đây chính là cách biến pháp luật từ một văn bản khó đọc thành một công cụ quản trị rủi ro dễ hiểu, dễ thực hiện và dễ kiểm soát.

IV. 04 KHUYẾN NGHỊ THỰC TIỄN TỪ GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

1. Một là, đối với tổ chức tín dụng:
Thiết lập lịch tuân thủ riêng cho hai mốc quan trọng: 30 ngày để thông báo tổ chức kiểm toán được lựa chọn và 90 ngày để gửi kết quả kiểm toán; đồng thời phân công rõ người chịu trách nhiệm, tránh tình trạng “đến hạn mới xử lý”.

2. Hai là, đối với người đứng đầu:
Không nên xem kết quả kiểm toán chỉ là tài liệu phục vụ cơ quan quản lý. Hãy sử dụng kết quả kiểm toán như một “hệ thống cảnh báo sớm” để nhận diện những điểm yếu trong quản trị, tài chính và kiểm soát nội bộ.

3. Ba là, đối với tổ chức kiểm toán và kiểm toán viên:
Cần đặc biệt chú trọng tính độc lập, khách quan và trách nhiệm nghề nghiệp. Thông tư đã đặt ra cơ chế để cơ quan quản lý phát hiện, báo cáo và đề xuất xử lý khi kiểm toán viên hoặc tổ chức kiểm toán có hành vi vi phạm pháp luật.

4. Bốn là, đối với cán bộ quản lý và người lao động trong ngành ngân hàng:
Hãy biến “tuân thủ” thành thói quen nghề nghiệp hằng ngày, thay vì chỉ thực hiện khi có thanh tra hoặc kiểm toán. Một tổ chức có văn hóa tuân thủ tốt sẽ giảm được cả rủi ro pháp lý lẫn rủi ro tâm lý do áp lực xử lý sai phạm.

Thông tư nhân văn: “Thông tư 27/2026/TT-NHNN không đơn thuần sửa đổi một số thời hạn hay phân công thêm trách nhiệm cho các cơ quan quản lý. Quan trọng hơn, văn bản này đang góp phần hoàn thiện cơ chế kiểm soát nhiều tầng đối với hoạt động kiểm toán độc lập trong lĩnh vực ngân hàng. Một hệ thống tài chính an toàn không chỉ được xây dựng bằng những quy định chặt chẽ, mà còn bằng văn hóa trung thực, trách nhiệm và chủ động tuân thủ của mỗi tổ chức và mỗi cá nhân. Pháp luật có thể đặt ra hàng rào để ngăn ngừa rủi ro; nhưng chính đạo đức nghề nghiệp và ý thức trách nhiệm mới là nền móng giúp hàng rào ấy thực sự phát huy hiệu quả.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.