LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH SỐ 88/2025/QH15 :HOÀN THIỆN THỂ CHẾ – ĐẨY MẠNH CHUYỂN ĐỔI SỐ – NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị

I. BỐI CẢNH PHÁP LÝ VÀ Ý NGHĨA BAN HÀNH LUẬT

Trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nền hành chính hiện đại, Luật Xử lý vi phạm hành chính là một trong những đạo luật có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc duy trì kỷ cương, bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân.

Sau hơn mười năm thi hành, Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 đã nhiều lần được sửa đổi, bổ sung. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số, xã hội số, chuyển đổi số quốc gia, cùng với việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy hành chính đã đặt ra nhiều yêu cầu mới mà pháp luật hiện hành chưa theo kịp.

Thực tiễn cho thấy nhiều khó khăn phát sinh như:

• Xuất hiện ngày càng nhiều hành vi vi phạm trên môi trường điện tử nhưng chưa có cơ chế xử lý đồng bộ.
• Hoạt động lập biên bản, xác minh, gửi quyết định xử phạt vẫn còn phụ thuộc nhiều vào hồ sơ giấy, làm kéo dài thời gian giải quyết.
• Việc thay đổi tổ chức bộ máy nhà nước dẫn đến một số chức danh có thẩm quyền xử phạt không còn phù hợp với quy định của Luật.
• Một số mức xử phạt và thời hiệu xử phạt chưa đáp ứng yêu cầu quản lý trong các lĩnh vực mới như dữ liệu, công nghệ số, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, thương mại điện tử.

Xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện thể chế, Quốc hội đã ban hành Luật số 88/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính. Đây không chỉ là hoạt động sửa đổi kỹ thuật lập pháp mà còn là bước cải cách quan trọng nhằm hiện đại hóa toàn bộ cơ chế xử lý vi phạm hành chính theo hướng công khai – minh bạch – số hóa – hiệu quả.

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long, Luật sửa đổi lần này phản ánh tư duy quản trị hiện đại, lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, đồng thời tăng cường trách nhiệm của cơ quan công quyền trong quá trình thực thi pháp luật.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực, việc bổ sung các quy định về xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử, hoàn thiện thẩm quyền xử phạt và cải cách trình tự, thủ tục xử lý là yêu cầu tất yếu nhằm xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại và thích ứng với xu thế phát triển.

II. NHỮNG ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG CỦA LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG

1. Lần đầu tiên bổ sung quy định về xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử

Điểm đột phá nổi bật nhất của Luật số 88/2025/QH15 là bổ sung Điều 18a quy định về xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử.

Theo quy định mới, việc xử lý vi phạm bằng phương thức điện tử được thực hiện khi đáp ứng các điều kiện về hạ tầng kỹ thuật, hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu. Quá trình thu thập, lưu trữ, khai thác và sử dụng dữ liệu phải bảo đảm tính chính xác, toàn vẹn, an toàn, đúng mục đích và đúng quy định của pháp luật.

Đặc biệt, Luật yêu cầu các hệ thống phải được kết nối, chia sẻ dữ liệu để phục vụ công tác quản lý nhà nước, tạo nền tảng cho việc xử lý vi phạm nhanh chóng và minh bạch hơn.

Ý nghĩa thực tiễn

Quy định này tạo cơ sở pháp lý để mở rộng việc sử dụng:

• camera giám sát;
• dữ liệu điện tử;
• cơ sở dữ liệu quốc gia;
• hệ thống giao thông thông minh;
• các nền tảng số

trong hoạt động phát hiện và xử lý vi phạm hành chính.

Đây là bước tiến quan trọng trong xây dựng Chính phủ số, giảm thủ tục giấy tờ và nâng cao hiệu quả quản lý.

2. Điều chỉnh thời hiệu xử phạt phù hợp với thực tiễn

Luật sửa đổi Điều 6 về thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính.

Theo đó:

• thời hiệu xử phạt thông thường vẫn là 01 năm;
• nhiều lĩnh vực đặc thù tiếp tục áp dụng thời hiệu 02 năm, như: kế toán, hóa đơn, phí, lệ phí, kinh doanh bảo hiểm, chứng khoán, sở hữu trí tuệ, xây dựng, đất đai, môi trường, xuất nhập khẩu, quản lý lao động ngoài nước, khiếu nại, tố cáo…

Đáng chú ý, đối với vụ việc do cơ quan tiến hành tố tụng chuyển sang xử lý hành chính thì thời hiệu xử phạt được kéo dài theo quy định mới, đồng thời thời gian cơ quan tiến hành tố tụng thụ lý, xem xét không tính vào thời hiệu xử phạt.

Ý nghĩa

Việc sửa đổi này giúp tránh bỏ lọt các hành vi vi phạm có tính chất phức tạp, đồng thời bảo đảm sự thống nhất giữa hoạt động tố tụng hình sự và xử lý vi phạm hành chính.

3. Điều chỉnh mức xử phạt tối đa trong nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước

Luật sửa đổi Điều 24 theo hướng cập nhật mức phạt tối đa đối với nhiều lĩnh vực mới phát sinh trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội.

Theo đó:

• Mức phạt đến 30 triệu đồng đối với một số lĩnh vực như hôn nhân và gia đình, bình đẳng giới, lưu trữ, tín ngưỡng, tôn giáo, thi đua khen thưởng, thống kê…
• Mức phạt đến 100 triệu đồng đối với các lĩnh vực như công nghệ thông tin, viễn thông, an ninh mạng, an toàn thông tin mạng, dữ liệu, thương mại, hải quan, chứng khoán, quảng cáo, quản lý lao động ngoài nước…
• Mức phạt đến 500 triệu đồng đối với lĩnh vực xây dựng, đất đai, lâm nghiệp, quản lý tổng hợp tài nguyên và bảo vệ môi trường biển, kinh doanh bất động sản.

Ngoài ra, Luật xác định mức phạt tối đa trong một số lĩnh vực như thuế, đo lường, an toàn thực phẩm, cạnh tranh, kiểm toán độc lập, bảo vệ dữ liệu cá nhân sẽ thực hiện theo luật chuyên ngành tương ứng.

Ý nghĩa

Việc điều chỉnh mức xử phạt góp phần nâng cao tính răn đe, phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm trong bối cảnh nhiều lĩnh vực mới hình thành và phát triển nhanh chóng.

4. Hoàn thiện quy định về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính

Luật bổ sung Điều 37a và sửa đổi các Điều 52, 53, 54 nhằm hoàn thiện hệ thống người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính.

Các nhóm chủ thể có thẩm quyền được quy định đầy đủ hơn, bao gồm:

• Chủ tịch UBND các cấp;
• Thủ trưởng các cơ quan thuộc Bộ;
• Cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh;
• Thanh tra;
• Công an;
• Hải quan;
• Thuế;
• Quản lý thị trường;
• Kiểm lâm;
• Kiểm ngư;
• Thi hành án dân sự;
• Một số chức danh thuộc Tòa án, Viện kiểm sát và Kiểm toán nhà nước.

Đặc biệt, Luật quy định rõ nguyên tắc chuyển giao thẩm quyền xử phạt khi cơ quan hoặc chức danh được sắp xếp, đổi tên hoặc thay đổi nhiệm vụ, quyền hạn, bảo đảm hoạt động quản lý nhà nước được thực hiện liên tục, không phát sinh khoảng trống pháp lý.

Góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long

Việc hoàn thiện quy định về thẩm quyền xử phạt không chỉ nhằm giải quyết các vướng mắc trong tổ chức bộ máy mà còn thể hiện tư duy quản trị hiện đại, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng chức danh, góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và tăng cường trách nhiệm giải trình trong hoạt động công vụ.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: XÂY DỰNG VĂN HÓA TUÂN THỦ PHÁP LUẬT TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Luật số 88/2025/QH15 không chỉ sửa đổi các quy định về xử lý vi phạm hành chính mà còn phản ánh sự thay đổi trong tư duy quản trị nhà nước. Từ mô hình quản lý truyền thống dựa nhiều vào hồ sơ giấy và thủ tục hành chính, Nhà nước đang chuyển sang mô hình quản trị số, lấy dữ liệu làm nền tảng, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Đây là bước chuyển có ý nghĩa không chỉ về mặt pháp lý mà còn tác động sâu sắc đến nhận thức xã hội, ý thức tuân thủ pháp luật và văn hóa ứng xử của mỗi công dân trong thời đại số.

1. Góc nhìn tâm lý xã hội: Từ tâm lý “đối phó” đến ý thức tự giác tuân thủ pháp luật

Trong nhiều năm qua, không ít người dân vẫn còn tâm lý chỉ chấp hành pháp luật khi có sự kiểm tra của cơ quan chức năng hoặc khi đối mặt với nguy cơ bị xử phạt. Điều này xuất phát từ nhiều nguyên nhân như nhận thức pháp luật còn hạn chế, thủ tục hành chính phức tạp hoặc tâm lý e ngại tiếp xúc với cơ quan công quyền.

Việc Luật bổ sung quy định về xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin sẽ góp phần thay đổi nhận thức đó. Khi các hành vi vi phạm có thể được phát hiện thông qua hệ thống camera, dữ liệu điện tử hoặc các phương tiện kỹ thuật hiện đại theo đúng quy định của pháp luật, mỗi cá nhân sẽ hình thành ý thức chủ động tuân thủ thay vì chỉ chấp hành khi có sự hiện diện trực tiếp của lực lượng chức năng.

Từ góc độ tâm lý học pháp luật, đây là sự chuyển biến từ “tuân thủ do sợ bị xử phạt” sang “tuân thủ vì ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng và pháp luật”.

2. Góc nhìn giáo dục pháp luật: Hình thành công dân số có trách nhiệm

Luật sửa đổi không chỉ hướng tới việc xử lý vi phạm hiệu quả hơn mà còn góp phần giáo dục ý thức pháp luật cho toàn xã hội.

Những quy định mới về:

• xử lý vi phạm trên môi trường điện tử;
• lập biên bản và xác minh bằng dữ liệu điện tử;
• gửi quyết định xử phạt bằng phương thức điện tử;
• quy định rõ trách nhiệm của người có thẩm quyền trong từng giai đoạn xử lý;

đều hướng tới xây dựng một nền hành chính minh bạch, trong đó người dân không chỉ là đối tượng chịu sự quản lý mà còn là chủ thể tham gia giám sát hoạt động công quyền.

Đối với thế hệ trẻ, đặc biệt là học sinh, sinh viên và người lao động trẻ – những người sử dụng môi trường số thường xuyên – Luật mang ý nghĩa giáo dục về:

• ý thức chấp hành pháp luật trên không gian mạng;
• trách nhiệm đối với dữ liệu cá nhân;
• văn hóa sử dụng công nghệ;
• ứng xử văn minh trên môi trường số.

Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng hình mẫu công dân số, không chỉ có năng lực công nghệ mà còn có ý thức pháp luật và trách nhiệm xã hội.

3. Góc nhìn quản trị công: Hiện đại hóa hoạt động quản lý nhà nước

Một trong những thông điệp nổi bật của Luật số 88/2025/QH15 là chuyển đổi phương thức quản lý từ mô hình hành chính truyền thống sang quản trị công hiện đại.

Việc bổ sung Điều 18a về xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử cùng với các quy định sửa đổi về thẩm quyền xử phạt, lập biên bản, xác minh và gửi quyết định xử phạt bằng phương thức điện tử đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho quá trình số hóa hoạt động quản lý nhà nước.

Theo quan điểm của ThS. Nguyễn Hữu Long, một nền quản trị hiện đại phải bảo đảm ba yếu tố cốt lõi:

• Minh bạch, để người dân dễ dàng tiếp cận và giám sát hoạt động công vụ.
• Trách nhiệm giải trình, để mỗi cơ quan, mỗi cán bộ chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
• Hiệu quả, nhằm giảm chi phí xã hội, rút ngắn thời gian giải quyết và nâng cao chất lượng phục vụ.

Luật sửa đổi lần này đã góp phần hiện thực hóa các mục tiêu đó thông qua việc ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số trong hoạt động xử lý vi phạm hành chính.

4. Xây dựng niềm tin của người dân đối với pháp luật

Một hệ thống pháp luật hiện đại không chỉ nghiêm minh mà còn phải tạo dựng được niềm tin của người dân.

Khi các quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục và phương thức xử lý được quy định rõ ràng, minh bạch, người dân sẽ dễ dàng tiếp cận, thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình, đồng thời hạn chế các khiếu nại, khiếu kiện phát sinh từ sai sót về thủ tục.

Niềm tin vào pháp luật chính là nền tảng để xây dựng một xã hội kỷ cương, văn minh và phát triển bền vững.

IV. KHUYẾN NGHỊ, GIẢI PHÁP VÀ THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN

Để Luật số 88/2025/QH15 thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra một số khuyến nghị đối với người dân, doanh nghiệp và các cơ quan nhà nước như sau:

1. Chủ động tìm hiểu các quy định mới của Luật

Mỗi cá nhân, tổ chức cần cập nhật kịp thời những nội dung sửa đổi của Luật, đặc biệt là các quy định về:

• xử lý vi phạm trên môi trường điện tử;
• thời hiệu xử phạt;
• mức xử phạt trong các lĩnh vực chuyên ngành;
• thẩm quyền xử phạt của các cơ quan nhà nước;
• trình tự lập biên bản, xác minh và thi hành quyết định xử phạt.

Việc hiểu đúng quy định sẽ giúp phòng ngừa vi phạm và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

2. Tăng cường ứng dụng dịch vụ công trực tuyến

Người dân và doanh nghiệp nên chủ động sử dụng các nền tảng số trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính, tiếp nhận và thực hiện các quyết định xử lý vi phạm theo đúng quy định của pháp luật.

Điều này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn góp phần xây dựng nền hành chính số hiện đại, minh bạch.

3. Nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức

Các cơ quan có thẩm quyền cần:

• tổ chức tập huấn chuyên sâu về các quy định mới;
• nâng cao kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin;
• bảo đảm việc xử lý vi phạm đúng trình tự, đúng thẩm quyền, đúng pháp luật;
• tăng cường trách nhiệm giải trình trong hoạt động công vụ.

Đồng thời, cần đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, cơ sở dữ liệu và hệ thống thông tin để đáp ứng yêu cầu xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử.

4. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật

Các cơ quan, tổ chức, trường học và doanh nghiệp cần tăng cường tuyên truyền về những điểm mới của Luật thông qua nhiều hình thức như:

• hội nghị, hội thảo;
• chuyên mục pháp luật trên báo chí;
• mạng xã hội;
• cổng thông tin điện tử;
• các chương trình giáo dục pháp luật trong nhà trường.

Việc phổ biến pháp luật thường xuyên sẽ góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của toàn xã hội và hạn chế các hành vi vi phạm ngay từ gốc.

THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN

“Pháp luật không chỉ là công cụ để xử lý vi phạm mà trước hết là nền tảng để xây dựng ý thức, văn hóa và trách nhiệm của mỗi công dân. Luật số 88/2025/QH15 với những đổi mới về chuyển đổi số, hoàn thiện thẩm quyền và cải cách thủ tục xử lý vi phạm hành chính đã thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc xây dựng một nền hành chính hiện đại, minh bạch và phục vụ Nhân dân. Mỗi người dân hiểu luật, tôn trọng luật và tự giác chấp hành pháp luật chính là nhân tố quan trọng góp phần xây dựng một xã hội kỷ cương, văn minh và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ: 

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.