LUẬT SỐ 87/2025/QH15 SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT: KIẾN TẠO HÀNH LANG PHÁP LÝ HIỆN ĐẠI, MINH BẠCH VÀ PHỤC VỤ NHÂN DÂN

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị

Căn cứ xây dựng bài viết trên cơ sở Luật số 87/2025/QH15 ngày 25/6/2025 của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

I. BỐI CẢNH PHÁP LÝ VÀ Ý NGHĨA BAN HÀNH LUẬT SỐ 87/2025/QH15

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, chất lượng của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật luôn được xem là nền tảng quyết định hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và sự phát triển bền vững của đất nước. Một hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, thống nhất và khả thi không chỉ bảo đảm quyền con người, quyền công dân mà còn tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh ổn định, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với bộ máy công quyền.

Những năm gần đây, quá trình đổi mới mô hình quản trị quốc gia, cải cách hành chính, chuyển đổi số và thực hiện chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đã đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với hoạt động xây dựng pháp luật. Trong thực tiễn, nhiều quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật đã bộc lộ những hạn chế như quy trình xây dựng văn bản còn kéo dài; sự phối hợp giữa các cơ quan chưa thực sự linh hoạt; một số quy định chưa theo kịp yêu cầu chuyển đổi số; trách nhiệm giải trình trong xây dựng chính sách chưa đồng đều; việc phân quyền cho chính quyền địa phương chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.

Đặc biệt, sau khi Quốc hội thông qua chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính và đổi mới mô hình tổ chức chính quyền địa phương, yêu cầu hoàn thiện cơ chế ban hành văn bản quy phạm pháp luật càng trở nên cấp thiết. Hệ thống pháp luật cần được sửa đổi để bảo đảm tính thống nhất giữa tổ chức bộ máy nhà nước với thẩm quyền ban hành văn bản của từng cấp chính quyền, đồng thời tạo điều kiện để địa phương chủ động giải quyết các vấn đề phát sinh trong thực tiễn.

Xuất phát từ yêu cầu đó, ngày 25/6/2025, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật số 87/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, có hiệu lực thi hành từ 01/7/2025. Luật tập trung sửa đổi nhiều nội dung quan trọng liên quan đến hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, thẩm quyền ban hành văn bản của chính quyền địa phương, quy trình xây dựng pháp luật, đánh giá tác động chính sách, phản biện xã hội, chuyển đổi số trong hoạt động lập pháp, kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật.

Có thể thấy, đây không đơn thuần là việc sửa đổi kỹ thuật lập pháp mà còn là bước cải cách mạnh mẽ nhằm hiện đại hóa toàn bộ quy trình xây dựng pháp luật của Việt Nam. Tư duy lập pháp đã chuyển dần từ “quản lý theo thủ tục” sang “quản trị theo hiệu quả”, lấy người dân, doanh nghiệp và sự phát triển đất nước làm trung tâm.

Một trong những điểm nổi bật của Luật là tiếp tục thể chế hóa chủ trương của Đảng về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tạo sự chủ động cho chính quyền địa phương trong việc ban hành các văn bản phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế – xã hội từng địa phương, đồng thời vẫn bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật quốc gia. Đây là bước chuyển quan trọng giúp rút ngắn thời gian giải quyết công việc, nâng cao tính linh hoạt của bộ máy hành chính và tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu.

Bên cạnh đó, Luật cũng phản ánh rõ tinh thần chuyển đổi số trong xây dựng pháp luật. Việc công khai dự thảo văn bản trên Cổng Pháp luật quốc gia, đăng tải hồ sơ điện tử, lấy ý kiến trực tuyến và tăng cường sử dụng dữ liệu số trong quy trình lập pháp sẽ giúp người dân, doanh nghiệp tiếp cận thông tin nhanh hơn, tham gia góp ý thuận lợi hơn và góp phần xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch.

Ở góc độ phổ biến, giáo dục pháp luật, Luật số 87/2025/QH15 mang ý nghĩa đặc biệt bởi chất lượng của văn bản quy phạm pháp luật sẽ quyết định chất lượng quản lý nhà nước trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Khi quy trình ban hành pháp luật được đổi mới theo hướng khoa học, minh bạch và gần dân hơn thì quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp cũng sẽ được bảo đảm tốt hơn.

1. NHỮNG ĐIỂM MỚI NỔI BẬT CỦA LUẬT SỐ 87/2025/QH15 MÀ NGƯỜI DÂN CẦN BIẾT

1. Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo mô hình chính quyền địa phương mới

Một trong những sửa đổi quan trọng nhất của Luật là sửa đổi Điều 4 về hệ thống văn bản quy phạm pháp luật.

Theo quy định mới, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được điều chỉnh phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính. Bên cạnh các loại văn bản do Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ và các cơ quan trung ương ban hành, Luật đã quy định rõ hệ thống văn bản của chính quyền địa phương cấp tỉnh, cấp xã và đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt.

Việc sửa đổi này có ý nghĩa rất lớn bởi nó tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho hoạt động quản lý nhà nước trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương được đổi mới, hạn chế tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn về thẩm quyền ban hành văn bản.

Đồng thời, Luật cũng sửa đổi khoản 3 Điều 9, yêu cầu các văn bản quy phạm pháp luật phải được đăng tải trên Công báo điện tử, góp phần tăng cường công khai, minh bạch và tạo điều kiện để người dân dễ dàng tiếp cận pháp luật.

2. Mở rộng thẩm quyền ban hành văn bản của chính quyền địa phương

Luật sửa đổi toàn diện Điều 21 và Điều 22, quy định rõ hơn thẩm quyền của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cũng như cấp xã trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Theo đó:

• Hội đồng nhân dân cấp tỉnh được ban hành nghị quyết để cụ thể hóa quy định của cơ quan nhà nước cấp trên; ban hành chính sách, biện pháp phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh ở địa phương; quyết định các nội dung được phân cấp và thực hiện thí điểm theo quy định của pháp luật.
• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được ban hành quyết định nhằm triển khai thi hành pháp luật, thực hiện chức năng quản lý nhà nước và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ được phân cấp.
• Chủ tịch UBND cấp tỉnh được trao thẩm quyền ban hành quyết định để chỉ đạo, điều hành hoạt động của UBND và triển khai nhiệm vụ được phân cấp.
• Đối với cấp xã, Luật lần đầu tiên quy định rõ hơn phạm vi ban hành nghị quyết của HĐND và quyết định của UBND cấp xã trong việc tổ chức thực hiện pháp luật và quản lý địa phương.

Những sửa đổi này góp phần nâng cao tính chủ động, linh hoạt của chính quyền địa phương, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong hoạt động quản lý nhà nước.

3. Đổi mới quy trình lập pháp theo hướng chủ động, linh hoạt

Luật sửa đổi Điều 23, Điều 24 và Điều 26, trong đó quy định cụ thể hơn về xây dựng định hướng lập pháp, đề xuất xây dựng luật và áp dụng thủ tục rút gọn trong trường hợp cấp bách.

Theo quy định mới:

• Việc xây dựng định hướng lập pháp của nhiệm kỳ Quốc hội phải được hoàn thành trong thời hạn nhất định.
• Các cơ quan có thẩm quyền được chủ động đề xuất nhiệm vụ lập pháp trên cơ sở yêu cầu thực tiễn.
• Trường hợp phát sinh những vấn đề cấp bách, Quốc hội có thể áp dụng thủ tục rút gọn để kịp thời ban hành luật hoặc nghị quyết nhằm giải quyết các yêu cầu thực tiễn.

Điểm mới này giúp hệ thống pháp luật phản ứng nhanh hơn trước các biến động kinh tế – xã hội, thiên tai, dịch bệnh hoặc các yêu cầu cấp bách trong quản lý nhà nước.

4. Nâng cao chất lượng đánh giá tác động chính sách

Một điểm đáng chú ý khác là Luật sửa đổi Điều 29, Điều 31 và Điều 34, yêu cầu việc đánh giá tác động chính sách phải toàn diện hơn.

Theo đó, khi xây dựng chính sách phải phân tích đầy đủ tác động về:

• kinh tế;
• xã hội;
• quốc phòng, an ninh;
• môi trường;
• khoa học và công nghệ;
• đổi mới sáng tạo;
• chuyển đổi số;
• phân quyền, phân cấp;
• thủ tục hành chính;
• bình đẳng giới;
• chính sách dân tộc (nếu có).

Đây là bước tiến rất lớn trong hoạt động lập pháp bởi mọi chính sách trước khi ban hành đều phải được cân nhắc trên nhiều phương diện, hạn chế tối đa nguy cơ phát sinh những quy định thiếu khả thi hoặc gây ảnh hưởng tiêu cực đến người dân và doanh nghiệp.

5. Đẩy mạnh công khai, minh bạch và chuyển đổi số trong xây dựng pháp luật

Luật sửa đổi nhiều điều (Điều 33, Điều 37, Điều 44 đến Điều 49) nhằm tăng cường việc đăng tải hồ sơ dự án luật, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật trên Cổng Pháp luật quốc gia và các cổng thông tin điện tử của cơ quan chủ trì soạn thảo trong thời gian tối thiểu theo quy định để các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia góp ý. Đồng thời, Luật bổ sung quy định về hồ sơ điện tử, công khai dự thảo và lấy ý kiến bằng phương thức số, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của quá trình xây dựng pháp luật.

III. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – TÂM LÝ – GIÁO DỤC: LUẬT SỐ 87/2025/QH15 – TỪ TƯ DUY QUẢN LÝ ĐẾN KIẾN TẠO NỀN QUẢN TRỊ QUỐC GIA HIỆN ĐẠI

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Luật số 87/2025/QH15 không chỉ sửa đổi một số quy định mang tính kỹ thuật của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật mà còn phản ánh sự chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy quản trị quốc gia. Nếu trước đây trọng tâm của hoạt động xây dựng pháp luật chủ yếu hướng đến việc bảo đảm đúng quy trình thì nay yêu cầu đặt ra là phải xây dựng được những chính sách thực chất, khả thi, minh bạch và phục vụ sự phát triển của đất nước cũng như quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân.

Đây là bước chuyển từ mô hình “quản lý bằng mệnh lệnh hành chính” sang “quản trị bằng pháp luật hiện đại”, trong đó mỗi văn bản quy phạm pháp luật phải thực sự trở thành công cụ kiến tạo phát triển.

1. Góc nhìn pháp lý: Nâng cao chất lượng lập pháp và bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật

Một trong những giá trị cốt lõi của Luật số 87/2025/QH15 là hoàn thiện cơ chế xây dựng pháp luật theo hướng khoa học và chuyên nghiệp hơn.

Việc sửa đổi Điều 29, Điều 31, Điều 33, Điều 34 và Điều 37 đã yêu cầu quá trình xây dựng chính sách phải đánh giá đầy đủ tác động về kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, môi trường, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền, thủ tục hành chính và bình đẳng giới. Đồng thời, hồ sơ dự án luật phải được công khai để lấy ý kiến rộng rãi, bảo đảm sự tham gia của các cơ quan, tổ chức và người dân.

Điều này giúp:

• Hạn chế tình trạng ban hành văn bản thiếu tính khả thi.
• Giảm nguy cơ chồng chéo, mâu thuẫn giữa các quy định pháp luật.
• Nâng cao chất lượng thẩm định và phản biện chính sách.
• Tăng tính minh bạch trong hoạt động lập pháp.

Có thể nói, pháp luật không chỉ được xây dựng bởi cơ quan nhà nước mà còn có sự tham gia ngày càng sâu rộng của xã hội. Đây chính là biểu hiện của nền quản trị hiện đại, dân chủ và công khai.

2. Góc nhìn quản trị công: Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình

Luật số 87/2025/QH15 dành nhiều nội dung sửa đổi cho Điều 21 và Điều 22, mở rộng thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh và cấp xã.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, đây là bước đi phù hợp với chủ trương xây dựng chính quyền địa phương tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả.

Phân cấp không đơn thuần là giao thêm quyền mà còn là giao thêm trách nhiệm.

Khi Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch UBND được trao nhiều quyền chủ động hơn trong việc ban hành các chính sách phù hợp với đặc điểm địa phương thì đồng thời cũng phải chịu trách nhiệm cao hơn trước pháp luật và trước Nhân dân về chất lượng các quyết định của mình.

Đây chính là nguyên tắc quản trị hiện đại:

Trao quyền phải đi đôi với kiểm soát quyền lực.

Luật cũng sửa đổi Điều 63 và Điều 64, tăng cường cơ chế kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan nhà nước, góp phần phòng ngừa tình trạng ban hành văn bản trái pháp luật hoặc không còn phù hợp với thực tiễn.

3. Góc nhìn chuyển đổi số: Xây dựng nền lập pháp điện tử

Một điểm đổi mới rất đáng ghi nhận của Luật là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong toàn bộ quy trình xây dựng pháp luật.

Các quy định sửa đổi tại Điều 33, Điều 37, Điều 44 đến Điều 49 yêu cầu hồ sơ dự án luật, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật phải được đăng tải trên Cổng Pháp luật quốc gia và cổng thông tin điện tử của cơ quan chủ trì để lấy ý kiến của các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong thời hạn luật định.

Việc công khai này mang lại nhiều lợi ích:

• Người dân có thể tiếp cận dự thảo văn bản ngay từ giai đoạn xây dựng.
• Doanh nghiệp chủ động nghiên cứu để chuẩn bị phương án thực hiện.
• Chuyên gia, nhà khoa học có điều kiện tham gia phản biện chính sách.
• Cơ quan nhà nước tiếp thu nhiều ý kiến khách quan trước khi ban hành văn bản.

Đây là biểu hiện rõ nét của nền lập pháp điện tử, trong đó công nghệ không chỉ hỗ trợ xử lý hồ sơ mà còn góp phần nâng cao chất lượng chính sách và thúc đẩy sự tham gia của toàn xã hội.

4. Góc nhìn tâm lý – giáo dục: Hình thành văn hóa tham gia xây dựng pháp luật

Một hệ thống pháp luật chỉ thực sự bền vững khi người dân hiểu pháp luật, tin tưởng pháp luật và chủ động tham gia vào quá trình xây dựng pháp luật.

Thông qua việc mở rộng cơ chế công khai dự thảo và lấy ý kiến xã hội, Luật số 87/2025/QH15 góp phần giáo dục cho người dân nhận thức rằng:

• Pháp luật không phải là sản phẩm riêng của cơ quan nhà nước.
• Mỗi người dân đều có quyền góp ý đối với các chính sách ảnh hưởng đến cuộc sống của mình.
• Ý thức phản biện, góp ý xây dựng chính sách là biểu hiện của trách nhiệm công dân.

Đối với đội ngũ cán bộ, công chức, Luật cũng tạo ra áp lực tích cực về trách nhiệm giải trình. Mỗi chính sách được ban hành phải được chuẩn bị kỹ lưỡng, có cơ sở khoa học, có đánh giá tác động và chịu sự giám sát của xã hội.

Đó chính là nền tảng để xây dựng văn hóa pháp quyền, trong đó mọi chủ thể đều hành động trên cơ sở pháp luật và chịu trách nhiệm trước pháp luật.

IV. KHUYẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP THỰC HIỆN HIỆU QUẢ LUẬT SỐ 87/2025/QH15

Để Luật số 87/2025/QH15 phát huy hiệu quả trong thực tiễn, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra một số khuyến nghị sau:

1. Đối với cơ quan nhà nước

Các bộ, ngành và chính quyền địa phương cần nhanh chóng rà soát toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật thuộc phạm vi quản lý để bảo đảm phù hợp với các quy định mới của Luật.

Đồng thời cần:

• tăng cường công khai dự thảo văn bản;
• thực hiện nghiêm việc đánh giá tác động chính sách;
• nâng cao chất lượng thẩm định;
• tăng cường phối hợp giữa các cơ quan trong quá trình xây dựng pháp luật;
• đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và số hóa hồ sơ lập pháp.

Đặc biệt, việc phân cấp phải gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình nhằm bảo đảm mọi quyền lực đều được kiểm soát theo đúng quy định của pháp luật.

2. Đối với đội ngũ cán bộ, công chức

Mỗi cán bộ tham gia xây dựng văn bản quy phạm pháp luật cần thường xuyên cập nhật các quy định mới của Luật số 87/2025/QH15, nâng cao kỹ năng phân tích chính sách, đánh giá tác động và kỹ thuật soạn thảo văn bản.

Bên cạnh trình độ chuyên môn, cán bộ cần phát huy tinh thần phục vụ Nhân dân, lắng nghe ý kiến của xã hội và coi chất lượng văn bản là thước đo năng lực quản trị.

3. Đối với doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần chủ động theo dõi các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật trên Cổng Pháp luật quốc gia và các cổng thông tin điện tử của cơ quan nhà nước để kịp thời góp ý đối với các chính sách có ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Việc tham gia từ giai đoạn xây dựng chính sách sẽ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro pháp lý, đồng thời góp phần xây dựng môi trường đầu tư minh bạch và ổn định hơn.

4. Đối với người dân

Người dân cần nâng cao nhận thức rằng việc góp ý xây dựng pháp luật là quyền và cũng là trách nhiệm của mỗi công dân.

Thông qua các kênh lấy ý kiến trực tuyến, người dân có thể phản ánh những khó khăn, bất cập trong thực tiễn để cơ quan nhà nước hoàn thiện chính sách.

Bên cạnh đó, cần chủ động tìm hiểu các văn bản quy phạm pháp luật được công bố trên Công báo điện tử và Cổng Pháp luật quốc gia để bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và thực hiện đúng quy định của pháp luật. Việc công khai văn bản trên môi trường điện tử là một trong những nội dung được Luật sửa đổi, bổ sung nhằm tăng cường tính minh bạch của hệ thống pháp luật.

THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN

“Một quốc gia phát triển bền vững không chỉ cần nhiều đạo luật mà cần những đạo luật được xây dựng bằng trí tuệ, trách nhiệm và sự lắng nghe. Luật số 87/2025/QH15 đã mở ra một tư duy lập pháp mới – minh bạch hơn, dân chủ hơn, hiện đại hơn và gần dân hơn. Khi người dân được tham gia vào quá trình xây dựng pháp luật, khi chính quyền thực hiện tốt trách nhiệm giải trình và khi mỗi văn bản quy phạm pháp luật đều hướng đến lợi ích chung, đó chính là nền tảng vững chắc để xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ: 

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.