MINH BẠCH HÓA QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP TRONG KỶ NGUYÊN MỚI

“Doanh nghiệp minh bạch không chỉ tạo dựng niềm tin với Nhà nước mà còn tạo dựng uy tín với nhà đầu tư, đối tác và xã hội.”

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị

I. Bối cảnh ban hành Luật

Sau hơn bốn năm thi hành Luật Doanh nghiệp năm 2020, môi trường đầu tư kinh doanh của Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, cùng với quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, chuyển đổi số và yêu cầu phòng, chống rửa tiền, nhiều quy định của Luật Doanh nghiệp đã bộc lộ những khoảng trống pháp lý.

Trong thực tiễn, cơ quan quản lý nhà nước gặp không ít khó khăn trong việc xác định người thực sự sở hữu hoặc chi phối doanh nghiệp. Không ít doanh nghiệp được thành lập thông qua nhiều lớp sở hữu, người đứng tên hộ hoặc tổ chức trung gian, khiến việc truy vết chủ sở hữu thực tế trở nên phức tạp.

Điều này không chỉ gây khó khăn cho công tác quản lý thuế, phòng chống tham nhũng, phòng chống rửa tiền mà còn ảnh hưởng đến môi trường đầu tư minh bạch, cạnh tranh lành mạnh.

Xuất phát từ yêu cầu đó, Quốc hội đã thông qua Luật số 76/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025 nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quản trị doanh nghiệp, tăng cường minh bạch thông tin và phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam.

Đây được đánh giá là một trong những lần sửa đổi quan trọng nhất của Luật Doanh nghiệp kể từ năm 2020.

II. PHÂN TÍCH NHỮNG ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG CỦA LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT DOANH NGHIỆP NĂM 2025

Nếu Phần I giúp người đọc hình dung bối cảnh ban hành Luật thì Phần II tập trung phân tích sâu những nội dung mới có tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp, nhà đầu tư và cơ quan quản lý nhà nước. Đây là những sửa đổi mang tính nền tảng, hướng tới xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, hiện đại và phù hợp với các chuẩn mực quản trị quốc tế.

1. Thiết lập cơ chế xác định “chủ sở hữu hưởng lợi” – Bước tiến lớn trong minh bạch hóa doanh nghiệp

Điểm đột phá lớn nhất của Luật là lần đầu tiên đưa khái niệm “chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp” vào Luật Doanh nghiệp thông qua việc bổ sung khoản 35 Điều 4. Theo đó, chủ sở hữu hưởng lợi là cá nhân thực tế sở hữu vốn điều lệ hoặc có quyền chi phối doanh nghiệp, dù có thể không trực tiếp đứng tên trên giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.

Việc bổ sung quy định này mang ý nghĩa rất lớn.

Trước đây, cơ quan quản lý chủ yếu xác định chủ sở hữu dựa trên người đứng tên trong hồ sơ đăng ký doanh nghiệp. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn tồn tại tình trạng nhờ người khác đứng tên góp vốn, sử dụng pháp nhân trung gian hoặc sở hữu thông qua nhiều lớp doanh nghiệp để che giấu người kiểm soát thực sự.

Luật mới đã khắc phục khoảng trống này bằng việc yêu cầu xác định đúng người hưởng lợi cuối cùng, qua đó:

• nâng cao tính minh bạch của doanh nghiệp;
• phòng, chống rửa tiền;
• phòng, chống tài trợ khủng bố;
• phòng, chống tham nhũng;
• bảo đảm môi trường đầu tư lành mạnh.

Đây cũng là yêu cầu phù hợp với các chuẩn mực quốc tế về minh bạch tài chính và quản trị doanh nghiệp.

2. Doanh nghiệp có trách nhiệm thu thập, cập nhật và lưu giữ thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi

Luật bổ sung khoản 5a Điều 8 quy định rõ doanh nghiệp phải:

• thu thập;
• cập nhật;
• lưu giữ;
• cung cấp thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.

Đây không chỉ là nghĩa vụ hành chính đơn thuần mà còn là trách nhiệm pháp lý trong suốt quá trình hoạt động của doanh nghiệp.

Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải thường xuyên rà soát cơ cấu sở hữu, cập nhật các thay đổi về tỷ lệ góp vốn hoặc quyền chi phối để bảo đảm dữ liệu luôn chính xác.

Đối với các doanh nghiệp có nhiều cổ đông, nhiều lớp sở hữu hoặc có yếu tố nước ngoài, việc xây dựng hệ thống quản trị thông tin sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc.

3. Bổ sung danh sách chủ sở hữu hưởng lợi trong hồ sơ đăng ký doanh nghiệp

Một trong những điểm mới có ảnh hưởng trực tiếp đến thủ tục đăng ký doanh nghiệp là việc bổ sung thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi vào hồ sơ đăng ký.

Luật đã sửa đổi đồng bộ nhiều điều của Luật Doanh nghiệp như Điều 11, Điều 20, Điều 21, Điều 22, Điều 23, Điều 25 và Điều 31 để yêu cầu doanh nghiệp kê khai, cập nhật hoặc thông báo thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi trong các trường hợp theo quy định.

Theo quy định mới, danh sách chủ sở hữu hưởng lợi phải thể hiện đầy đủ:

• họ tên;
• ngày tháng năm sinh;
• quốc tịch;
• địa chỉ liên hệ;
• tỷ lệ sở hữu hoặc quyền chi phối;
• thông tin giấy tờ pháp lý của cá nhân.

Việc chuẩn hóa dữ liệu này giúp hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia đầy đủ hơn về doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý nhà nước.

4. Tăng cường trách nhiệm của người đại diện theo pháp luật

Luật sửa đổi khoản 2 Điều 13 theo hướng khẳng định rõ người đại diện theo pháp luật phải chịu trách nhiệm cá nhân nếu vi phạm nghĩa vụ làm thiệt hại doanh nghiệp.

Điểm mới này góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình của người quản lý doanh nghiệp.

Trong bối cảnh hoạt động sản xuất kinh doanh ngày càng đa dạng và phức tạp, người đại diện theo pháp luật không chỉ thực hiện quyền đại diện mà còn phải bảo đảm mọi quyết định quản trị được thực hiện trung thực, cẩn trọng và đúng pháp luật.

5. Siết chặt các hành vi gian dối trong đăng ký doanh nghiệp

Luật sửa đổi Điều 16 nhằm tăng cường tính trung thực trong quá trình thành lập và hoạt động doanh nghiệp.

Các hành vi bị nghiêm cấm được quy định rõ hơn như:

• kê khai giả mạo;
• kê khai không trung thực;
• kê khai không chính xác hồ sơ đăng ký doanh nghiệp;
• kê khai khống vốn điều lệ;
• cố ý định giá tài sản góp vốn không đúng giá trị.

Những quy định này góp phần hạn chế doanh nghiệp “ảo”, doanh nghiệp thành lập nhằm mục đích gian lận hoặc lừa đảo trong giao dịch dân sự và thương mại.

6. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong đăng ký doanh nghiệp

Luật sửa đổi Điều 26 theo hướng giao Chính phủ quy định chi tiết về hồ sơ, trình tự, thủ tục và việc liên thông trong đăng ký doanh nghiệp bằng phương thức điện tử.

Đây là bước tiến quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính, giúp:

• giảm thời gian giải quyết hồ sơ;
• giảm chi phí tuân thủ pháp luật;
• tăng tính minh bạch;
• thúc đẩy xây dựng Chính phủ số và kinh tế số.

7. Tăng cường chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý nhà nước

Luật sửa đổi Điều 215 và Điều 217 theo hướng mở rộng trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan đăng ký kinh doanh với các cơ quan quản lý chuyên ngành trong việc chia sẻ, cập nhật và khai thác thông tin doanh nghiệp.

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để xây dựng hệ thống quản lý doanh nghiệp thống nhất trên phạm vi toàn quốc, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và giảm tình trạng doanh nghiệp phải cung cấp lặp đi lặp lại cùng một loại thông tin.

III.GÓC NHÌN PHÁP LÝ – TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ DƯỚI GÓC NHÌN CỦA THS. NGUYỄN HỮU LONG

Một đạo luật tốt không chỉ đặt ra các quy định mang tính bắt buộc mà còn phải góp phần hình thành văn hóa pháp lý và nâng cao ý thức tuân thủ trong xã hội.

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp năm 2025 không chỉ hướng đến mục tiêu quản lý nhà nước mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp Việt Nam.

1. Góc nhìn pháp lý: Minh bạch là nền tảng của quản trị hiện đại

Việc bổ sung quy định về chủ sở hữu hưởng lợi giúp khắc phục tình trạng che giấu quyền sở hữu thực tế, đồng thời tăng cường khả năng kiểm soát các giao dịch có dấu hiệu rủi ro.

Doanh nghiệp minh bạch sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận nguồn vốn, mở rộng hợp tác và nâng cao uy tín trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.

2. Góc nhìn tâm lý: Xây dựng niềm tin trong hoạt động kinh doanh

Niềm tin luôn là yếu tố quan trọng của nền kinh tế thị trường.

Khi doanh nghiệp minh bạch về thông tin, đối tác và nhà đầu tư sẽ yên tâm hơn trong quá trình hợp tác.

Ngược lại, việc che giấu thông tin hoặc kê khai không trung thực có thể tạo ra tâm lý nghi ngờ, làm gia tăng rủi ro pháp lý và ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp.

3. Góc nhìn giáo dục: Hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật

Những quy định mới không chỉ yêu cầu doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ kê khai mà còn giáo dục ý thức trung thực, trách nhiệm và đạo đức kinh doanh.

Đối với doanh nhân trẻ, đây là cơ hội để xây dựng tư duy quản trị dựa trên sự minh bạch và liêm chính thay vì chỉ tập trung vào lợi nhuận trước mắt.

4. Góc nhìn quản trị: Doanh nghiệp cần chủ động thích ứng

Doanh nghiệp không nên coi các quy định mới là gánh nặng thủ tục.

Ngược lại, đây là cơ hội để rà soát hệ thống quản trị nội bộ, hoàn thiện hồ sơ pháp lý và nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp theo chuẩn quốc tế.

Việc chủ động thích ứng ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý và tăng khả năng cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập.

IV. KHUYẾN NGHỊ THỰC TIỄN VÀ THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN

Những việc doanh nghiệp cần thực hiện ngay

Để thực hiện đúng các quy định của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp năm 2025, ThS. Nguyễn Hữu Long khuyến nghị:

Thứ nhất, rà soát toàn bộ cơ cấu sở hữu của doanh nghiệp để xác định đúng chủ sở hữu hưởng lợi theo quy định của pháp luật.

Thứ hai, xây dựng quy trình nội bộ về thu thập, cập nhật và lưu giữ thông tin của chủ sở hữu hưởng lợi; bảo đảm dữ liệu đầy đủ, chính xác và sẵn sàng cung cấp khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.

Thứ ba, kiểm tra tính trung thực của toàn bộ hồ sơ đăng ký doanh nghiệp, đặc biệt là thông tin về vốn điều lệ, tài sản góp vốn và thông tin của thành viên, cổ đông.

Thứ tư, tăng cường ứng dụng dịch vụ công trực tuyến và các phương thức đăng ký doanh nghiệp điện tử nhằm tiết kiệm thời gian, chi phí và nâng cao hiệu quả quản trị.

Thứ năm, thường xuyên cập nhật các quy định pháp luật mới, chủ động tham vấn luật sư hoặc chuyên gia pháp lý khi có thay đổi về cơ cấu sở hữu, tổ chức quản lý hoặc hoạt động đầu tư.

Thông điệp nhân văn

*”Một nền kinh tế phát triển bền vững phải được xây dựng trên nền tảng của sự minh bạch, trung thực và trách nhiệm. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp năm 2025 không chỉ hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động đầu tư, kinh doanh mà còn góp phần hình thành văn hóa quản trị hiện đại, nâng cao niềm tin của nhà đầu tư và cộng đồng doanh nghiệp. Mỗi doanh nghiệp tuân thủ pháp luật hôm nay chính là đang góp phần kiến tạo một môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch và phát triển thịnh vượng cho Việt Nam trong tương lai.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ: 

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.