ĐẢM BẢO QUYỀN TIẾP CẬN TRI THỨC VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC THEO LUẬT THƯ VIỆN 2019: NGƯỜI DÂN VÀ XÃ HỘI ĐƯỢC HƯỞNG LỢI GÌ?

ĐẢM BẢO QUYỀN TIẾP CẬN TRI THỨC VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC THEO LUẬT THƯ VIỆN 2019: NGƯỜI DÂN VÀ XÃ HỘI ĐƯỢC HƯỞNG LỢI GÌ?

Trong nền kinh tế tri thức và xã hội học tập hiện đại, nhu cầu tiếp cận thông tin, nâng cao dân trí và phát triển kỹ năng tự học của Nhân dân trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, trước đây, hoạt động thư viện chủ yếu được điều chỉnh bởi Pháp lệnh Thư viện năm 2000 với nhiều hạn chế về cơ chế liên thông, ứng dụng công nghệ và bảo đảm quyền tiếp cận cho các đối tượng yếu thế.

Ngày 21/11/2019, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Thư viện số 46/2019/QH14 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2020). Luật này tạo ra hành lang pháp lý toàn diện, đánh dấu bước ngoặt hiện đại hóa ngành thư viện và thúc đẩy văn hóa đọc trên phạm vi cả nước.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, bài viết phổ biến pháp luật này sẽ giải mã những nội dung quan trọng nhất của Luật Thư viện 2019 và mang đến những lời khuyên thiết thực cho cộng đồng.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ – NHỮNG “ĐIỂM NGHẼN” TRONG TIẾP CẬN TRI THỨC VÀ VĂN HÓA ĐỌC

Thực tế cho thấy, trước khi Luật Thư viện 2019 ra đời, người dân và các cơ sở giáo dục thường gặp phải nhiều rào cản trong việc khai thác tri thức:

Câu chuyện của người sử dụng đặc thù: Ông Văn (người cao tuổi tại vùng sâu) hay em Bình (học sinh khiếm thị) từng rất khó tiếp cận nguồn sách báo do thiếu các tiện ích lưu động, tài liệu chữ nổi Braille hoặc thiết bị hỗ trợ chuyên biệt.

Câu chuyện lãng phí tài nguyên: Hàng nghìn trường đại học, viện nghiên cứu và thư viện địa phương hoạt động biệt lập, “mạnh ai nấy làm”, khiến tài liệu học thuật bị phân tán, người dân không thể tra cứu dùng chung.

Tâm lý chung của người dân trước đây là coi thư viện như một “kho lưu trữ tài liệu” thụ động, xa cách và rườm rà về thủ tục. Luật Thư viện 2019 ra đời chính là “chìa khóa” tháo gỡ hoàn toàn các điểm nghẽn này.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC” TỪ LUẬT THƯ VIỆN 2019

Luật Thư viện 2019 đặt ra hành lang pháp lý toàn diện với nhiều quy định tiến bộ. Dưới đây là các điểm cốt lõi người dân và các tổ chức cần nắm vững:

1. Nguyên tắc “Lấy người dùng làm trung tâm” và Quyền miễn phí dịch vụ cơ bản

Theo khoản 1 Điều 24 và khoản 2 Điều 42 Luật Thư viện 2019:

Điều 24. Nguyên tắc hoạt động thư viện

Lấy người sử dụng thư viện làm trung tâm; tạo lập môi trường thân thiện, bình đẳng; bảo đảm quyền tiếp cận và sử dụng thư viện của tổ chức, cá nhân.

Điều 42 quy định người dân được miễn phí tại thư viện công lập đối với các hoạt động cốt lõi: Sử dụng tài nguyên tại chỗ, mượn theo thời hạn, tra cứu trên không gian mạng và nhận sự tư vấn, hỗ trợ tìm kiếm thông tin từ người làm công tác thư viện.

2. Chính sách ưu việt dành cho nhóm đối tượng đặc thù

Điều 44 Luật Thư viện 2019 ghi nhận các quyền lợi vượt trội:

Trẻ em, người cao tuổi, thương binh, người khuyết tật, người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo được miễn các khoản chi phí làm thẻ thư viện (khoản 5).

Người khiếm thị, khiếm thính, người cao tuổi hoặc người khuyết tật không thể tới thư viện được phục vụ tại nhà qua dịch vụ lưu động, bưu chính hoặc cung cấp tài liệu chữ nổi Braille, tài liệu nghe nhìn (khoản 2, 3).

Người đang chấp hành hình phạt tù, học tập, cải tạo trong cơ sở giam giữ, trường giáo dưỡng được tạo điều kiện sử dụng tài nguyên thư viện (khoản 6).

3. Bắt buộc liên thông và Đột phá về Thư viện số

Luật thúc đẩy chuyển đổi số mạnh mẽ nhằm tối ưu hóa nguồn lực công:

Điều 29. Liên thông thư viện

3. c) Tài nguyên thông tin được xây dựng từ ngân sách nhà nước phải được liên thông, chia sẻ giữa các thư viện.

Điều 31 và Điều 32 quy định về phát triển thư viện số, ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), Dữ liệu lớn (Big Data), triển khai kho mở, hệ thống mượn/trả tự động nhằm tạo điều kiện cho người dân truy cập dữ liệu mọi lúc, mọi nơi.

4. Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam

Khoản 1 Điều 30 Luật Thư viện chính thức luật hóa: Ngày 21 tháng 4 hằng năm là Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, khẳng định trách nhiệm của nhà trường, gia đình và xã hội trong việc hình thành thói quen đọc sách cho thế hệ trẻ.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Dưới góc độ tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Luật Thư viện 2019 không chỉ là văn bản quy phạm pháp luật mà còn mang hàm lượng tri thức giáo dục và giá trị nhân văn sâu sắc:

1. Phân tích góc nhìn Tâm lý xã hội: Xóa bỏ rào cản yếu thế

Việc miễn phí làm thẻ và chủ động mang thư viện đến tận nhà cho người khuyết tật, người yếu thế giúp giải tỏa cảm giác bị bỏ lại phía sau. Thư viện chuyển mình từ một “cơ quan hành chính” thành một “không gian sinh hoạt văn hóa – sáng tạo an toàn”, nơi mọi cá nhân đều cảm thấy được tôn trọng và bình đẳng trong việc thụ hưởng tri thức.

2. Phân tích góc nhìn Quản trị công & Giáo dục học tập suốt đời

Về quản trị công: Cơ chế liên thông bắt buộc đối với tài nguyên dùng ngân sách nhà nước thể hiện tư duy quản trị tài sản công hiện đại – chống lãng phí, tăng tính kết nối và công khai, minh bạch dữ liệu.

Về giáo dục học tập suốt đời: Luật gắn kết thư viện với hệ thống giáo dục từ mầm non đến đại học, giáo dục kỹ năng tìm kiếm và kiểm chứng thông tin cho người học. Điều này giúp hình thành “năng lực tự học” – cốt lõi của sự phát triển nhân cách và tư duy phản biện trong kỷ nguyên số.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để người dân và các cơ quan, tổ chức thụ hưởng tối đa lợi ích từ Luật Thư viện 2019, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 4 lời khuyên vàng hành động:

Chủ động đăng ký và sử dụng dịch vụ thư viện công lập: Người dân, đặc biệt là các đối tượng ưu tiên (học sinh, người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo), nên chủ động làm thẻ để sử dụng miễn phí các dịch vụ đọc, mượn sách và tra cứu dữ liệu số.

Khai thác tối đa Thư viện số và Cổng thông tin: Thay vì tốn chi phí mua tài liệu đắt đỏ, phụ huynh và học sinh, sinh viên nên rèn luyện kỹ năng tra cứu trên Cổng thông tin của Thư viện Quốc gia và thư viện cấp tỉnh để khai thác hàng triệu tài liệu mở hợp pháp.

Phối hợp giữa Gia đình – Nhà trường trong phát triển văn hóa đọc: Các cơ sở giáo dục cần lồng ghép việc khai thác thư viện vào chương trình học; cha mẹ cần làm gương và duy trì thói quen đọc sách cùng con từ lứa tuổi mầm non.

Đẩy mạnh mô hình Thư viện cộng đồng và Xã hội hóa (Điều 6): Các địa phương, dòng họ và doanh nghiệp nên chủ động xây dựng Không gian đọc cơ sở, Tủ sách cộng đồng để lan tỏa tinh thần học tập suốt đời tại các vùng khó khăn.

Thông điệp nhân văn:

“Một xã hội hiếu học là một xã hội giàu tự do và sức mạnh nội sinh. Luật Thư viện 2019 không chỉ mở rộng cánh cửa tri thức cho mọi tầng lớp Nhân dân mà còn góp phần xây dựng một cộng đồng văn minh, bình đẳng và gắn kết bằng tri thức.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Kinh tế, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua:

Website: tuvanphapluattamlygiaoduc.vn

Hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.