TĂNG CƯỜNG MINH BẠCH TÀI CHÍNH CÔNG VÀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI HỢP PHÁP THEO LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC: NGƯỜI DÂN VÀ DOANH NGHIỆP ĐƯỢC HƯỞNG LỢI GÌ?

TĂNG CƯỜNG MINH BẠCH TÀI CHÍNH CÔNG VÀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI HỢP PHÁP THEO LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC: NGƯỜI DÂN VÀ DOANH NGHIỆP ĐƯỢC HƯỞNG LỢI GÌ?

Quản lý, sử dụng tài chính công và tài sản công là nền tảng quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững của quốc gia. Trong bối cảnh đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng và tối ưu hóa nguồn lực công, Kiểm toán nhà nước đóng vai trò là cơ quan kiểm tra tài chính công tối cao độc lập. Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và đồng bộ với hệ thống pháp luật, ngày 26/11/2019, Quốc hội khóa XIV đã chính thức thông qua Luật số 55/2019/QH14 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiểm toán nhà nước (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2020).

Luật số 55/2019/QH14 ra đời mở ra bước ngoặt quan trọng giúp tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quản lý tài chính công, đồng thời thiết lập cơ chế pháp lý minh bạch để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, bài viết phổ biến pháp luật này sẽ giải mã những nội dung quan trọng nhất của Luật sửa đổi 2019 và mang đến những lời khuyên thiết thực cho cộng đồng.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ – NHỮNG “ĐIỂM NGHẼN” TRONG HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN VÀ THANH TRA

Thực tế trước khi Luật số 55/2019/QH14 được ban hành cho thấy nhiều vướng mắc phát sinh trong quá trình quản lý, sử dụng tài chính công và tài sản công:

Câu chuyện trùng lặp, chồng chéo: Doanh nghiệp A (đơn vị thực hiện dự án đầu tư công) liên tục phải đón các đoàn Thanh tra ngành, Thanh tra Chính phủ rồi lại tiếp tục làm việc với Kiểm toán nhà nước trong cùng một năm về cùng một nội dung, gây mất thời gian, tốn kém chi phí và ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ kinh doanh.

Câu chuyện bảo vệ quyền lợi khi có vướng mắc: Doanh nghiệp B là bên nhà thầu bị Kiểm toán nhà nước kiến nghị giảm trừ thanh toán hoặc truy thu thuế. Khi nhận thấy kiến nghị đó chưa thỏa đáng, doanh nghiệp rơi vào tình trạng lúng túng vì thiếu cơ chế tư pháp rõ ràng để khiếu nại hoặc khởi kiện ra Tòa án nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Tâm lý chung của các tổ chức, cá nhân khi tham gia vào hoạt động kiểm toán trước đây là bị động, e ngại và lo lắng trước các kết luận kiểm toán. Luật số 55/2019/QH14 ra đời chính là “chìa khóa” tháo gỡ hoàn toàn các điểm nghẽn này.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC” TỪ LUẬT SỐ 55/2019/QH14

Luật số 55/2019/QH14 đặt ra hành lang pháp lý toàn diện, làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm và bổ sung nhiều quy định mang tính đột phá:

1. Mở rộng đối tượng liên quan và quyền truy cập dữ liệu điện tử

Luật bổ sung khoản 2a Điều 3 xác định rõ “Cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động kiểm toán”. Đồng thời, khoản 3 Điều 1 (sửa đổi Điều 11) cho phép Kiểm toán nhà nước:

Điều 11. Bổ sung quyền hạn của Kiểm toán nhà nước

2. …được truy cập vào cơ sở dữ liệu quốc gia và dữ liệu điện tử của đơn vị được kiểm toán, của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động kiểm toán để khai thác, thu thập thông tin, tài liệu liên quan trực tiếp đến nội dung, phạm vi kiểm toán…  

Đi kèm với quyền hạn là nghĩa vụ nghiêm ngặt: Việc truy cập phải tuân thủ pháp luật, chịu sự giám sát của đơn vị và Kiểm toán nhà nước phải chịu trách nhiệm bảo vệ bí mật, bảo mật, an toàn thông tin theo quy định.  

2. Xử lý triệt để chồng chéo giữa Kiểm toán và Thanh tra

Luật bổ sung Điều 64a quy định cơ chế phối hợp bắt buộc nhằm giải quyết tình trạng phiền hà cho doanh nghiệp:

Kiểm toán nhà nước chủ trì, phối hợp với Thanh tra Chính phủ để xử lý trùng lặp, chồng chéo ngay từ khâu lập kế hoạch kiểm toán hằng năm.

Khi tiến hành kiểm toán, thanh tra, nếu phát hiện trùng lặp, Kiểm toán nhà nước có trách nhiệm chủ trì phối hợp với cơ quan thanh tra để xử lý ngay.

3. Đột phá về quyền Khiếu nại và Khởi kiện quyết định kiểm toán

Đây là điểm mới mang tính lịch sử, bảo vệ tối đa quyền lợi của người dân và doanh nghiệp (khoản 9, 13, 14 Điều 1 và Điều 2 bổ sung vào Luật Tố tụng hành chính):

Quyền khiếu nại (Điều 69): Đơn vị được kiểm toán và các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan có quyền khiếu nại về hành vi của Kiểm toán viên hoặc đánh giá, kết luận, kiến nghị trong báo cáo kiểm toán. Thời hiệu khiếu nại là 30 ngày.

Quyền khởi kiện ra Tòa án (Điều 69a & Điều 2): Nếu không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại của Tổng Kiểm toán nhà nước, người khiếu nại có quyền khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án theo Luật Tố tụng hành chính.

Cơ chế tạm đình chỉ: Tổng Kiểm toán nhà nước hoặc Tòa án có quyền ra quyết định tạm đình chỉ thi hành một phần hoặc toàn bộ kết luận, kiến nghị kiểm toán nếu xét thấy việc thi hành sẽ gây hậu quả nghiêm trọng khó khắc phục.

4. Tăng cường phòng, chống tham nhũng và xử phạt vi phạm hành chính

Luật bổ sung thẩm quyền cho Kiểm toán nhà nước được xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kiểm toán nhà nước (khoản 3 Điều 1), ban hành Quy trình kiểm toán vụ việc có dấu hiệu tham nhũng (khoản 4 Điều 1) và bắt buộc tổ chức kiểm soát chất lượng kiểm toán thường xuyên, liên tục (Điều 49a).

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Dưới góc độ tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Luật số 55/2019/QH14 không chỉ là văn bản pháp lý thuần túy mà còn mang hàm lượng tri thức quản trị hiện đại và tâm lý xã hội sâu sắc:

1. Phân tích góc nhìn Tâm lý xã hội: Tạo dựng niềm tin và sự bình đẳng pháp lý

Các kết luận kiểm toán trước đây thường mang tính chất mệnh lệnh hành chính một chiều. Việc Luật bổ sung quyền khiếu nại và khởi kiện ra Tòa án giúp giải tỏa tâm lý bức xúc, e ngại công quyền của doanh nghiệp. Điều này xác lập thế bình đẳng pháp lý giữa cơ quan kiểm soát nguồn lực nhà nước và các chủ thể kinh tế, mang lại sự an tâm, tin tưởng cho các nhà đầu tư.

2. Phân tích góc nhìn Quản trị công & Giáo dục tinh thần tuân thủ

Về quản trị công: Quy định xử lý trùng lặp với Thanh tra và kiểm soát chất lượng kiểm toán nội bộ giúp tối ưu hóa bộ máy, giảm chi phí tuân thủ cho xã hội. Việc đẩy mạnh khai thác cơ sở dữ liệu điện tử là bước chuyển quan trọng hướng tới quản trị công dựa trên công nghệ số.

Về giáo dục tính tuân thủ: Luật giáo dục ý thức thượng tôn pháp luật cho cả hai phía: Buộc Kiểm toán viên phải cẩn trọng, khách quan, chính xác trong từng kết luận; đồng thời giáo dục các cơ quan, doanh nghiệp sử dụng tài chính công phải minh bạch, tự giác và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để các cơ quan, doanh nghiệp và cá nhân chủ động bảo vệ quyền lợi và tuân thủ đúng quy định của Luật số 55/2019/QH14, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 4 lời khuyên vàng hành động:

Chuẩn bị và số hóa hệ thống dữ liệu tài chính: Các đơn vị được kiểm toán và tổ chức, cá nhân có liên quan cần chủ động lưu trữ, quản lý hồ sơ tài chính, tài sản công dưới dạng dữ liệu điện tử chuẩn hóa để sẵn sàng phối hợp trích xuất, vừa tiết kiệm thời gian vừa bảo đảm tính minh bạch.

Chủ động phản ánh khi có dấu hiệu trùng lặp: Khi nhận được thông báo kiểm toán hoặc thanh tra có sự trùng lặp về nội dung, thời điểm với cơ quan khác, doanh nghiệp cần gửi văn bản phản ánh ngay tới Kiểm toán nhà nước hoặc Thanh tra Chính phủ để được xử lý theo Điều 64a.

Nắm vững quy trình và thời hiệu khiếu nại, khởi kiện: Khi nhận thấy kết luận, kiến nghị kiểm toán xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình, cần lưu ý thời hiệu 30 ngày để gửi đơn khiếu nại tới Tổng Kiểm toán nhà nước. Trường hợp không đồng ý với kết quả giải quyết khiếu nại, chủ động khởi kiện ra Tòa án Hành chính theo quy định.

Nâng cao năng lực giải trình và quản trị rủi ro: Các doanh nghiệp, tổ chức có sử dụng nguồn vốn, tài sản công nên thường xuyên tham vấn các chuyên gia pháp lý – tài chính để rà soát quy trình quản lý, nâng cao năng lực giải trình khi làm việc với các Đoàn kiểm toán.

Thông điệp nhân văn:

“Cải cách pháp luật chỉ thực sự có giá trị khi nó vừa nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, vừa bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân và doanh nghiệp. Luật sửa đổi Luật Kiểm toán nhà nước 2019 không chỉ thắt chặt kỷ cương tài chính công mà còn kiến tạo một môi trường pháp lý công bằng, minh bạch và phát triển bền vững.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Kinh tế, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua:

Website: tuvanphapluattamlygiaoduc.vn

Hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.