TÌNH HUỐNG SỐ 917: TRƯỞNG PHÒNG TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG ÉP BUỘC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC KHOÁNG SẢN TÀI TRỢ CÁC SỰ KIỆN VĂN HÓA CỦA HUYỆN

TÌNH HUỐNG SỐ 917: TRƯỞNG PHÒNG TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG ÉP BUỘC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC KHOÁNG SẢN TÀI TRỢ CÁC SỰ KIỆN VĂN HÓA CỦA HUYỆN

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường yêu cầu các doanh nghiệp khai thác khoáng sản trên địa bàn ký hợp đồng tài trợ cho các sự kiện văn hóa của huyện. Mặc dù được giới thiệu là hoạt động xã hội hóa, việc tài trợ không xuất phát từ sự tự nguyện mà đi kèm sức ép, khiến doanh nghiệp lo ngại sẽ bị gây khó khăn trong quá trình giải quyết hồ sơ, kiểm tra hoặc quản lý hoạt động khai thác nếu từ chối.

Hành vi này có dấu hiệu lợi dụng chức vụ, quyền hạn để gây áp lực tài chính, làm méo mó quan hệ giữa cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp, đồng thời ảnh hưởng đến tính minh bạch trong quản lý tài nguyên, khoáng sản.

Vấn đề cốt lõi: Tài trợ cho hoạt động văn hóa không bị cấm nếu tự nguyện và đúng pháp luật. Tuy nhiên, dùng quyền lực công để ép buộc doanh nghiệp tài trợ là hành vi cần được xác minh, xử lý nghiêm tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả.

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

2.1. CĂN CỨ PHÁP LUẬT VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI VI PHẠM

Thứ nhất, Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018.

• Khoản 1 Điều 2: Xác định các hành vi tham nhũng trong khu vực nhà nước, bao gồm lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi; lạm quyền vì vụ lợi và nhũng nhiễu vì vụ lợi.
• Điều 8: Quy định các hành vi bị nghiêm cấm trong phòng, chống tham nhũng.
• Điều 23: Quy định về kiểm soát xung đột lợi ích nhằm bảo đảm việc thực hiện công vụ khách quan, minh bạch.

Nếu trưởng phòng dùng quyền lực quản lý để ép doanh nghiệp đóng góp, cơ quan có thẩm quyền cần xác minh mục đích, phương thức gây sức ép, người thụ hưởng và mối liên hệ giữa khoản tài trợ với việc thực hiện công vụ.

Thứ hai, Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung.

Tùy chứng cứ và dấu hiệu cấu thành tội phạm, có thể xem xét:

• Điều 354 – Tội nhận hối lộ: Khi có đủ căn cứ chứng minh việc nhận hoặc sẽ nhận lợi ích để làm hoặc không làm một việc theo yêu cầu của người đưa lợi ích, thỏa mãn các dấu hiệu luật định.
• Điều 356 – Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ: Khi người có chức vụ, quyền hạn lợi dụng chức vụ để làm trái công vụ vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác và gây thiệt hại theo quy định.
• Điều 357 – Tội lạm quyền trong khi thi hành công vụ: Khi người có chức vụ, quyền hạn vượt quá quyền hạn được giao, vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác và gây thiệt hại theo luật định.
• Điều 170 – Tội cưỡng đoạt tài sản: Chỉ xem xét nếu hành vi đe dọa hoặc dùng thủ đoạn uy hiếp tinh thần nhằm chiếm đoạt tài sản đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Không phải mọi trường hợp ép tài trợ đều tự động cấu thành một trong các tội danh trên. Việc định tội phải căn cứ vào chứng cứ và kết luận của cơ quan tiến hành tố tụng.

Thứ ba, Luật Thanh tra số 84/2025/QH15 và pháp luật về tố cáo.

Cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận thông tin, xác minh dấu hiệu vi phạm và tiến hành thanh tra theo đúng thẩm quyền, trình tự luật định. Khi phát hiện dấu hiệu tội phạm, hồ sơ cần được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền để xử lý theo quy định. Người tố cáo phải được bảo vệ theo pháp luật.

2.2. ĐIỀU KHOẢN HỢP ĐỒNG TÀI TRỢ VÀ QUYỀN CỦA DOANH NGHIỆP

Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự năm 2015, giao dịch dân sự có hiệu lực khi đáp ứng các điều kiện về chủ thể, sự tự nguyện, mục đích và nội dung hợp pháp.

Theo Điều 127 Bộ luật Dân sự năm 2015, giao dịch được xác lập do bị đe dọa, cưỡng ép có thể bị Tòa án tuyên vô hiệu theo yêu cầu của bên bị đe dọa, cưỡng ép nếu đáp ứng điều kiện luật định. Điều 131 quy định hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu, bao gồm việc khôi phục tình trạng ban đầu và hoàn trả những gì đã nhận theo quy định.

Vì vậy, cần xem xét các nội dung sau:

• Sự tự nguyện: Doanh nghiệp có thực sự tự nguyện ký hợp đồng hay bị gây sức ép bằng nguy cơ bất lợi trong giải quyết công việc hành chính?
• Nội dung hợp đồng: Khoản tài trợ, mục đích sử dụng, bên nhận và phương thức thanh toán có minh bạch, hợp pháp không?
• Thẩm quyền ký kết: Người ký có đủ thẩm quyền đại diện cho tổ chức nhận tài trợ hay không?
• Hậu quả pháp lý: Có căn cứ yêu cầu tuyên hợp đồng vô hiệu, hoàn trả khoản tiền hoặc bồi thường thiệt hại hay không?

Doanh nghiệp có quyền từ chối yêu cầu tài trợ không có căn cứ pháp luật, lưu giữ chứng cứ và gửi phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp chủ động đưa lợi ích để đổi lấy sự ưu tiên trái pháp luật thì trách nhiệm của doanh nghiệp cũng phải được xem xét riêng.

2.3. QUY TRÌNH XỬ LÝ VÀ KỶ LUẬT CÁN BỘ

Việc xử lý cần thực hiện theo các bước:

1. Tiếp nhận thông tin: Thu thập hợp đồng, tin nhắn, thư điện tử, chứng từ thanh toán và lời khai của người liên quan; bảo đảm chứng cứ được thu thập hợp pháp.
2. Xác minh, thanh tra: Làm rõ người chỉ đạo, mức tài trợ, cách thức gây sức ép, bên nhận tiền và mục đích sử dụng.
3. Ngăn chặn vi phạm: Khi đủ điều kiện, xem xét biện pháp tạm đình chỉ công tác hoặc tạm thời chuyển vị trí công tác theo quy định nhằm bảo đảm việc xác minh khách quan.
4. Xử lý trách nhiệm: Áp dụng Luật Cán bộ, công chức năm 2025, Nghị định số 172/2025/NĐ-CP và văn bản sửa đổi, bổ sung có liên quan. Tùy đối tượng, hành vi và mức độ vi phạm, có thể áp dụng hình thức kỷ luật tương ứng; nếu có dấu hiệu tội phạm thì xử lý theo pháp luật hình sự.
5. Khắc phục hậu quả: Xem xét hoàn trả khoản tài trợ trái pháp luật, xử lý trách nhiệm liên quan và bảo vệ doanh nghiệp, người tố cáo khỏi hành vi trả thù hoặc gây bất lợi trái pháp luật.

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

3.1. GÓC NHÌN TÂM LÝ

Doanh nghiệp thường lo ngại việc từ chối tài trợ sẽ ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh, giấy phép hoặc quá trình kiểm tra hành chính. Khi người yêu cầu có quyền tham mưu, quản lý hoặc ảnh hưởng đến công việc của doanh nghiệp, tâm lý sợ bị gây khó dễ có thể khiến doanh nghiệp chấp nhận một khoản đóng góp ngoài mong muốn.

Tình trạng này tạo ra quan hệ bất bình đẳng, làm suy giảm niềm tin vào cơ quan công quyền và khiến doanh nghiệp tuân thủ pháp luật cảm thấy bị đối xử thiếu công bằng.

3.2. GÓC NHÌN GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CÔNG VỤ

Cán bộ, công chức phải nhận thức rằng quyền lực nhà nước được giao để phục vụ nhân dân, không phải công cụ tạo lợi ích riêng hoặc gây sức ép tài chính.

Cần đề cao ba nguyên tắc:

• Liêm chính: Không lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vòi vĩnh hoặc ép buộc tài trợ.
• Công tâm: Giải quyết công việc dựa trên pháp luật, không phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có tài trợ hay không.
• Trách nhiệm giải trình: Mọi hoạt động huy động, tiếp nhận và sử dụng tài trợ phải đúng thẩm quyền, minh bạch và có căn cứ.

3.3. GÓC NHÌN QUẢN TRỊ

Vụ việc cho thấy nguy cơ lạm quyền khi thiếu cơ chế giám sát và kiểm soát xung đột lợi ích. Để phòng ngừa, cần công khai quy trình giải quyết hồ sơ khoáng sản, phân định rõ trách nhiệm giữa các bộ phận, kiểm tra minh bạch nguồn tài trợ và thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh độc lập.

Đặc biệt, việc doanh nghiệp từ chối tài trợ không được trở thành lý do để gây khó khăn trong cấp phép, thanh tra, kiểm tra hoặc giải quyết thủ tục hành chính.

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Các giải pháp dưới đây được xây dựng theo định hướng quản trị liêm chính, giáo dục đạo đức công vụ và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp, không phải phát ngôn được xác nhận của chuyên gia Nguyễn Hữu Long.

4.1. GIẢI PHÁP PHÁP LÝ

• Xác minh khách quan hành vi ép buộc tài trợ; xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ căn cứ.
• Rà soát hợp đồng, chứng từ thu – chi và việc sử dụng khoản tài trợ; yêu cầu hoàn trả hoặc bồi thường khi có căn cứ pháp luật.
• Bảo vệ người tố cáo, người cung cấp chứng cứ; ngăn chặn hành vi trả thù, gây sức ép đối với doanh nghiệp.

4.2. GIẢI PHÁP QUẢN TRỊ HÀNH CHÍNH

• Tách biệt hoàn toàn việc vận động tài trợ với hoạt động cấp phép, thanh tra và quản lý khoáng sản.
• Công khai đơn vị tiếp nhận, mục đích sử dụng và kết quả quyết toán tài trợ theo quy định.
• Tăng cường kiểm tra nội bộ, giám sát quyền hạn của cán bộ và xử lý nghiêm hành vi nhũng nhiễu.
• Thiết lập cơ chế phản ánh bảo mật, bảo đảm doanh nghiệp có thể báo cáo vi phạm mà không lo bị gây bất lợi.

4.3. GIẢI PHÁP GIÁO DỤC VÀ PHÒNG NGỪA

Tổ chức đào tạo định kỳ về phòng, chống tham nhũng, kiểm soát xung đột lợi ích và trách nhiệm giải trình. Đưa tiêu chí liêm chính vào đánh giá cán bộ; xây dựng môi trường công vụ trong đó việc từ chối yêu cầu trái pháp luật được tôn trọng và bảo vệ.

Đối với doanh nghiệp, cần nâng cao hiểu biết pháp luật, lưu giữ chứng cứ và sử dụng kênh phản ánh chính thức khi bị ép buộc đóng góp.

4.4. THÔNG ĐIỆP KẾT LUẬN

Tài trợ cho hoạt động văn hóa phải xuất phát từ sự tự nguyện, minh bạch và đúng pháp luật. Không cá nhân nào được phép biến quyền lực quản lý nhà nước thành công cụ gây sức ép tài chính đối với doanh nghiệp.

Giải quyết tình huống phải kết hợp ba nhiệm vụ: xử lý nghiêm hành vi vi phạm – bảo vệ doanh nghiệp và người tố cáo – hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực. Đây không chỉ là biện pháp xử lý một cá nhân mà còn là yêu cầu xây dựng nền hành chính liêm chính, công bằng, minh bạch và phục vụ nhân dân.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời