TÌNH HUỐNG SỐ 917: HỘ DÂN TỰ Ý DÙNG CỦI LỐP CAO SU PHẾ LIỆU ĐỐT LÒ SẤY LONG NHÃN NÔNG SẢN BỐC KHÓI ĐEN MÙI KHÉT TRÀN VÀO KHU DÂN CƯ ĐÔ THỊ TẬP TRUNG?

TÌNH HUỐNG SỐ 917: HỘ DÂN TỰ Ý DÙNG CỦI LỐP CAO SU PHẾ LIỆU ĐỐT LÒ SẤY LONG NHÃN NÔNG SẢN BỐC KHÓI ĐEN MÙI KHÉT TRÀN VÀO KHU DÂN CƯ ĐÔ THỊ TẬP TRUNG?

Vào mùa thu hoạch, nhiều hộ dân sấy long nhãn, nông sản bằng lò thủ công. Để tiết kiệm chi phí, không ít nơi tận dụng cả lốp xe cao su phế liệu làm chất đốt, khiến khói đen, mùi khét nồng nặc tràn sang những khu đô thị đông đúc, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người xung quanh.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Gia đình ông Nguyễn Văn A có lò sấy long nhãn quy mô hộ gia đình, đặt ngay trong khu dân cư đô thị tập trung tại phường X, tỉnh Y. Vào mùa vụ, để giảm chi phí củi, than, ông A mua gom lốp xe cao su phế liệu về chẻ nhỏ, đốt suốt ngày đêm trong lò sấy.

Từ đó, cột khói đen đặc, mùi khét hắc nồng nặc liên tục bay lên rồi tràn vào các tòa nhà, dãy nhà liền kề xung quanh. Cư dân ho, cay mắt, nhức đầu, không dám mở cửa sổ, phơi quần áo. Bà Trần Thị B, nhà sát vách, nhiều lần góp ý nhưng ông A đáp rằng: “Tôi sấy nông sản trên đất nhà tôi, làm ăn chính đáng, ai cấm được?”. Cả khu phố bức xúc, hoang mang không biết phải xử lý thế nào.

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét về mặt luật pháp, lập luận “đất nhà tôi, tôi có quyền làm” của ông A là hoàn toàn không đúng. Theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 (Luật số 72/2020/QH14, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 146/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/01/2026), quyền lợi của cư dân được bảo vệ qua các căn cứ sau:

1. Hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động bảo vệ môi trường:

Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường nghiêm cấm việc đốt chất thải rắn không đúng quy trình kỹ thuật, quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường (khoản 1) và xả khí thải chưa được xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường ra môi trường (khoản 2). Đặc biệt, khoản 4 Điều 6 quy định cấm:

“Gây tiếng ồn, độ rung vượt mức cho phép theo quy chuẩn kỹ thuật môi trường; xả thải khói, bụi, khí có mùi độc hại vào không khí.”

Lốp cao su phế liệu là chất thải rắn, không phải nhiên liệu hợp pháp. Việc đốt lốp phát sinh khói đen, khí có mùi độc hại nên rơi đúng vào các hành vi bị cấm nêu trên.

2. Trách nhiệm khắc phục, bồi thường thiệt hại về môi trường:

Tổ chức, cá nhân gây ô nhiễm, gây thiệt hại cho người khác có trách nhiệm khắc phục ô nhiễm, phục hồi môi trường và bồi thường thiệt hại (Điều 131, Điều 132 Luật Bảo vệ môi trường). Theo Điều 133, khi giải quyết tại Tòa án, nghĩa vụ chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại thuộc về bên gây ô nhiễm.

3. Chế tài xử lý: Hộ gia đình, cá nhân vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định số 45/2022/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung), bị buộc ngừng hành vi, khắc phục hậu quả. Nếu gây hậu quả nghiêm trọng hoặc tái phạm sau khi đã bị xử phạt, có thể bị xử lý hình sự về tội gây ô nhiễm môi trường theo Điều 235 Bộ luật Hình sự.

Áp dụng vào tình huống:

• Về quyền sử dụng đất: Quyền sử dụng đất không bao gồm quyền gây ô nhiễm làm ảnh hưởng đến sức khỏe và cuộc sống của người xung quanh.
• Về nhiên liệu: Dùng lốp cao su phế liệu để đốt lò sấy là hành vi đốt chất thải rắn trái quy định, tự nó đã là vi phạm, không cần chờ đến khi có thương tích mới xử lý.
• Về trách nhiệm chứng minh: Nếu bị kiện đòi bồi thường, chính ông A phải chứng minh việc đốt lốp không gây ra các thiệt hại cho cư dân.

Kết luận pháp lý: Cư dân hoàn toàn có quyền yêu cầu ông A chấm dứt ngay việc đốt lốp, khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại (nếu có) và đề nghị chính quyền, cơ quan chức năng xử phạt, buộc di dời hoặc dừng hoạt động lò sấy khi vi phạm được xác lập.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn” (The Human & Management)

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Tâm lý “đất nhà tôi, tôi làm” xuất phát từ việc chỉ nhìn thấy khoản chi phí tiết kiệm được mà quên mất hậu quả của mình đối với người khác. Khói đốt lốp chứa nhiều chất độc hại, đặc biệt nguy hiểm với trẻ nhỏ, người già, người có bệnh hô hấp. Sự chung sống trong khu đô thị tập trung đòi hỏi mỗi người biết tôn trọng ranh giới của cộng đồng; giáo dục dạy chúng ta không được đánh đổi sức khỏe của hàng xóm lấy lợi ích nhỏ của riêng mình.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro

Với ông A, đây là bài học đắt giá về sự “chủ quan”: khoản tiền tiết kiệm từ củi lốp nhỏ hơn rất nhiều so với tiền phạt, chi phí bồi thường, nguy cơ bị buộc ngừng hoạt động, chưa kể sản phẩm nông sản sấy bằng khói lốp có thể bị nhiễm bẩn, mất uy tín thương hiệu. Giải pháp bền vững là chuyển sang nhiên liệu sạch (điện, biomass hợp pháp, củi sạch), lắp hệ thống lọc khói hoặc di dời cơ sở ra khu sản xuất phù hợp.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết thấu tình đạt lý, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giữ gìn tình làng nghĩa xóm, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

Bước 1 – Ghi nhận chứng cứ và Đối thoại thiện chí: Đại diện tổ dân phố, bà B cùng các hộ bị ảnh hưởng chụp ảnh, quay video cột khói, lập biên bản có người làm chứng, ghi nhận tình trạng sức khỏe. Sau đó mời ông A trao đổi, viện dẫn Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường để giải thích rằng đốt lốp là hành vi bị cấm, đề nghị chấm dứt ngay.

Bước 2 – Chia sẻ lợi ích (Hòa giải nhân văn): Nếu ông A đồng ý dừng đốt lốp, cư dân có thể hỗ trợ ông thời gian để chuyển đổi, đồng thời cùng chính quyền phường gợi ý các giải pháp nhiên liệu sạch, thiết bị lọc khói hoặc địa điểm sấy phù hợp. Đây không phải là nghĩa vụ, mà là cách ứng xử để mua lấy sự đồng thuận và hòa khí lâu dài.

Bước 3 – Tố cáo và Khởi kiện (Giải pháp cuối cùng): Nếu ông A vẫn cố tình đốt lốp, cư dân gửi đơn phản ánh, tố cáo đến UBND phường, cơ quan Công an và cơ quan chuyên môn về nông nghiệp và môi trường để kiểm tra, xử phạt, buộc khắc phục. Đồng thời, người bị thiệt hại có thể khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực yêu cầu chấm dứt hành vi và bồi thường thiệt hại theo Điều 131 đến Điều 133 Luật Bảo vệ môi trường.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.