TÌNH HUỐNG SỐ 869: NHÀ MÁY TINH BỘT SẮN XẢ BÃ SẮN THỐI LỘ THIÊN BỐC MÙI XÚ UẾ CHUA NỒNG BAO PHỦ TOÀN BỘ KHÔNG GIAN SỐNG CỦA MỘT XÃ?

TÌNH HUỐNG SỐ 869: NHÀ MÁY TINH BỘT SẮN XẢ BÃ SẮN THỐI LỘ THIÊN BỐC MÙI XÚ UẾ CHUA NỒNG BAO PHỦ TOÀN BỘ KHÔNG GIAN SỐNG CỦA MỘT XÃ?

Ô nhiễm mùi là loại ô nhiễm “vô hình” nhưng gây hậu quả rất hữu hình: người dân mất ngủ, không dám mở cửa, trẻ nhỏ và người già mệt mỏi kéo dài. Khi một nhà máy tinh bột sắn để bã thải chất đống thối rữa ngoài trời, cả một xã có thể phải sống chung với mùi xú uế nhiều tháng liền mà không biết kêu ai.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Công ty TNHH tinh bột sắn A, do ông Nguyễn Văn A làm giám đốc, hoạt động từ năm 2019 tại xã X, tỉnh Y. Bước vào vụ thu hoạch sắn năm 2026, nhà máy tăng công suất nhưng không đầu tư tương ứng cho khâu xử lý chất thải. Hàng trăm tấn bã sắn được đổ thành đống lộ thiên sát hàng rào, gặp mưa nắng thì lên men, thối rữa, nước rỉ chảy tràn ra mương dân sinh. Mùi chua nồng, xú uế theo gió lan khắp các thôn, đặc biệt nồng nặc về đêm.

Ông Trần Văn B, đại diện người dân, nhiều lần phản ánh lên Công ty và chính quyền xã. Phía Công ty hứa khắc phục nhưng tình trạng không cải thiện. Nhiều hộ dân mất ngủ, trẻ em ho, nôn nao, trường học phải đóng cửa sổ cả ngày.

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Việc Công ty cho rằng “mùi là đặc thù ngành, không thể tránh” không phải là lý do miễn trách nhiệm. Quyền được sống trong môi trường trong lành của người dân được bảo vệ bằng các căn cứ sau:

1. Luật Bảo vệ môi trường 2020 (đã được sửa đổi, bổ sung và còn hiệu lực):

Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường 2020 nghiêm cấm các hành vi thải chất thải, khí có mùi độc hại, khó chịu vào môi trường không đúng quy định, cũng như che giấu hành vi gây ô nhiễm hoặc gây ô nhiễm môi trường. Đồng thời, cơ sở sản xuất phải thu gom, lưu giữ, xử lý chất thải rắn công nghiệp thông thường như bã sắn, nước thải và khí thải theo giấy phép môi trường và quy chuẩn kỹ thuật. Đổ bã thải thối rữa lộ thiên làm phát sinh mùi nồng và nước rỉ chảy ra mương dân sinh là vi phạm rõ ràng các nghĩa vụ này.

2. Chế tài xử phạt hành chính hiện hành:

Nghị định 45/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường hiện vẫn đang có hiệu lực (dự thảo nghị định thay thế mới đang được lấy ý kiến, chưa ban hành). Theo đó:

Về mùi, khí thải: Điều 24 xử phạt hành vi xả khói, bụi, khí thải, khí có mùi khó chịu vào không khí, tùy mức độ ô nhiễm so với quy chuẩn kỹ thuật.

Về nước rỉ từ bã thải: Điều 18 xử phạt hành vi xả nước thải vượt quy chuẩn kỹ thuật ra môi trường, với mức phạt tính theo từng thông số vượt chuẩn.

Mức phạt đối với tổ chức gấp 2 lần cá nhân, và với vi phạm nghiêm trọng, cơ sở còn có thể bị tước quyền sử dụng giấy phép môi trường hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn, buộc khắc phục ô nhiễm và chi trả chi phí quan trắc, giám định.

3. Trách nhiệm bồi thường dân sự:

Điều 602 Bộ luật Dân sự 2015 quy định chủ thể làm ô nhiễm môi trường gây thiệt hại phải bồi thường, kể cả khi không có lỗi. Người dân bị ảnh hưởng sức khỏe, thu nhập có quyền yêu cầu bồi thường, và Luật Bảo vệ môi trường cũng ghi nhận quyền của cộng đồng dân cư được phản ánh, kiến nghị, giám sát hoạt động bảo vệ môi trường của cơ sở.

Áp dụng vào tình huống:

Về hành vi của Công ty: Chất đống bã sắn thối rữa lộ thiên, để phát tán mùi và nước rỉ ra ngoài là hành vi vi phạm nghĩa vụ quản lý chất thải và bảo vệ môi trường không khí, nước.

Về quyền của người dân: Có quyền gửi đơn phản ánh, đề nghị cơ quan quản lý môi trường kiểm tra, quan trắc và xử lý; đồng thời có quyền yêu cầu bồi thường nếu chứng minh được thiệt hại.

Kết luận pháp lý: Người dân hoàn toàn có thể yêu cầu xử lý bằng con đường hợp pháp. Đơn phản ánh nên gửi đồng thời UBND xã, cơ quan quản lý môi trường cấp tỉnh và Công an môi trường, kèm hình ảnh, video, biên bản xác nhận của thôn. Việc tụ tập gây rối trật tự là hành vi không nên làm vì có thể khiến người dân đứng vào thế sai.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn” (The Human & Management)

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Mùi hôi kéo dài tác động trực tiếp đến giấc ngủ, tâm trạng và sức khỏe tinh thần: người dân dễ cáu gắt, lo âu, mất niềm tin vào chính quyền khi phản ánh mãi không thấy phản hồi. Nỗi bức xúc ấy chính đáng, nhưng cần được dẫn dắt bằng các kênh hợp pháp. Về phía doanh nghiệp, lợi nhuận không thể đánh đổi bằng sức khỏe của cả cộng đồng; một nhà máy đứng vững lâu dài là nhà máy được người dân xung quanh chấp nhận.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro doanh nghiệp

Với doanh nghiệp, tiết kiệm chi phí xử lý bã sắn là “khoản lãi giả”. Chỉ một lần bị phạt, đình chỉ hoạt động trong mùa vụ cao điểm, hoặc bị khiếu kiện tập thể, thiệt hại sẽ vượt xa chi phí đầu tư. Giải pháp quản trị tốt là sấy hoặc ép bã sắn làm thức ăn chăn nuôi, ủ phân hữu cơ, đầu tư hệ thống xử lý mùi và nước thải, công khai số liệu quan trắc để lấy lại niềm tin.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết triệt để vấn đề một cách thấu tình đạt lý, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

Bước 1 – Đối thoại và cảnh báo pháp lý thiện chí: Ông Trần Văn B cùng đại diện thôn, UBND xã đề nghị làm việc trực tiếp với ông Nguyễn Văn A, nêu rõ các nghĩa vụ theo Luật Bảo vệ môi trường và nguy cơ bị xử phạt, đình chỉ hoạt động. Đề nghị Công ty cam kết bằng văn bản về thời hạn thu gom, vận chuyển toàn bộ bã sắn tồn đọng.

Bước 2 – Cùng giám sát (Hòa giải nhân văn): Hai bên thống nhất cơ chế giám sát chung: đại diện dân cư được tham gia kiểm tra định kỳ, Công ty công khai kế hoạch xử lý bã thải, quan trắc mùi và nước thải. Công ty có thể hỗ trợ khám sức khỏe cho người dân bị ảnh hưởng. Đây là cách giữ hòa khí và lấy lại sự tin cậy giữa nhà máy và cộng đồng.

Bước 3 – Phản ánh chính thức và yêu cầu xử lý (Giải pháp cuối cùng): Nếu Công ty không thực hiện, người dân gửi đơn có chữ ký tập thể đến UBND xã, cơ quan quản lý môi trường cấp tỉnh để kiểm tra, quan trắc, lập biên bản xử phạt. Trường hợp có thiệt hại cụ thể, người dân có quyền yêu cầu bồi thường theo Điều 602 Bộ luật Dân sự hoặc khởi kiện tại Tòa án.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.