TÌNH HUỐNG SỐ 818: CÔNG TY DU LỊCH TỰ Ý XẢ RÁC THẢI XÂY DỰNG XUỐNG RẠN SAN HÔ TRONG KHU BẢO TỒN BIỂN: MỨC PHẠT TỐI ĐA VÀ CHẾ TÀI XỬ LÝ?

TÌNH HUỐNG SỐ 818: CÔNG TY DU LỊCH TỰ Ý XẢ RÁC THẢI XÂY DỰNG XUỐNG RẠN SAN HÔ TRONG KHU BẢO TỒN BIỂN: MỨC PHẠT TỐI ĐA VÀ CHẾ TÀI XỬ LÝ?

Hệ sinh thái rạn san hô trong các khu bảo tồn biển là tài sản tự nhiên vô giá, đóng vai trò sống còn đối với sự đa dạng sinh học và sinh kế lâu dài của cộng đồng ven biển. Tuy nhiên, dưới áp lực tăng trưởng nóng của ngành du lịch, không ít doanh nghiệp vì tối ưu hóa chi phí đã bất chấp pháp luật, xả thẳng rác thải xây dựng xuống biển, đe dọa nghiêm trọng đến môi trường sinh thái.

Dưới đây là phân tích chuyên sâu của ThS. Nguyễn Hữu Long dưới góc độ Pháp lý, Tâm lý – Giáo dục và Quản trị nhằm giải quyết triệt để tình huống này.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Công ty TNHH Du lịch & Dịch vụ Biển Xanh (trụ sở tại xã X, huyện Y, tỉnh C) sở hữu một khu resort kinh doanh du lịch sinh thái giáp ranh với Khu bảo tồn biển quốc gia H. Trong quá trình nâng cấp, cải tạo chuỗi bungalow ven biển, công ty đã phát sinh hàng chục tấn rác thải xây dựng (bao gồm gạch vỡ, bê tông, đá cuội, phế thải công trình).

Thay vì ký hợp đồng thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải theo đúng quy định với đơn vị có chức năng, Ban Quản lý dự án của Công ty Biển Xanh đã chỉ đạo công nhân lén lút dùng xe tải và xà lang đổ trực tiếp số rác thải xây dựng này xuống vùng biển thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của Khu bảo tồn biển H – nơi có hệ sinh thái rạn san hô cổ thụ hàng trăm năm tuổi.

Hành vi này bị Đội Thanh tra Chuyên ngành Thủy sản phối hợp với Bộ đội Biên phòng và Thanh tra Giao thông đường thủy phát hiện, lập biên bản vi phạm hành chính tại chỗ. Vụ việc gây bức xúc nghiêm trọng trong cộng đồng cư dân ngư dân địa phương. Đại diện doanh nghiệp biện minh rằng: “Số gạch đá này hoàn toàn trơ, không độc hại, chỉ đổ xuống làm đê chắn sóng tự nhiên và tạo hạ tầng cho sinh vật biển trú ngụ”.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Lập luận của doanh nghiệp về việc đổ rác thải xây dựng để “tạo hạ tầng” là hoàn toàn ngụy biện và vi phạm nghiêm trọng hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường, thủy sản và giao thông đường thủy nội địa/hàng hải.

2.1. Mức phạt tiền và chế tài hành chính tối đa

Căn cứ theo quy định của Luật Thủy sản 2017, Luật Bảo vệ môi trường 2020 và các Nghị định xử phạt vi phạm hành chính liên quan:

Khoản 1 Điều 7 Luật Thủy sản 2017 quy định về các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động thủy sản:

“1. Hủy hoại nguồn lợi thủy sản, hệ sinh thái thủy sản, khu vực sống của các loài thủy sản, khu bảo tồn biển, khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản.”

Điều 25 Nghị định 42/2019/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản:

Hành vi hủy hoại rạn san hô, thảm cỏ biển trong khu bảo tồn biển có thể bị xử phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng đối với cá nhân, và đối với tổ chức mức phạt tăng gấp đôi, tối đa lên đến 400.000.000 đồng.

Ngoài ra, Thanh tra Giao thông và Cảnh sát đường thủy có thẩm quyền xử phạt hành chính về hành vi tự ý đổ đất, đá, chất thải xuống luồng hàng hải, vùng nước cảng biển hoặc hành lang bảo vệ công trình giao thông đường thủy theo Nghị định 139/2021/NĐ-CP, mức phạt tiền có thể lên đến 100.000.000 đồng.

Tổng hợp mức phạt tiền tối đa: Công ty Biển Xanh có thể phải chịu tổng mức phạt tiền hành chính liên ngành vượt quá 1.500.000.000 đồng (1,5 tỷ đồng).

2.2. Biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc

Ngoài hình thức phạt tiền, doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm ngặt:

 Bắt buộc khôi phục lại trạng thái ban đầu: Trục vớt, di dời toàn bộ số rác thải xây dựng đã xả xuống biển ra khỏi Khu bảo tồn biển.

 Chi trả kinh phí phục hồi môi trường: Bồi thường thiệt hại và chi trả toàn bộ chi phí phục hồi hệ sinh thái rạn san hô bị hư hỏng theo đánh giá của cơ quan chuyên môn.

 Tước quyền sử dụng giấy phép/đình chỉ hoạt động: Đình chỉ hoạt động kinh doanh du lịch hoặc cải tạo công trình từ 06 tháng đến 12 tháng.

2.3. Trách nhiệm hình sự

Nếu hành vi xả thải gây ra hậu quả ô nhiễm môi trường nghiêm trọng hoặc làm hủy hoại hệ sinh thái rạn san hô quy mô lớn, pháp nhân thương mại và cá nhân chỉ đạo có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 235 (Tội gây ô nhiễm môi trường) hoặc Điều 243 (Tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản) của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) với khung hình phạt tiền hàng tỷ đồng hoặc phạt tù lên đến 07 năm.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

3.1. Thói quen tư lợi chiếm dụng hạ tầng chung công cộng

Dưới góc nhìn tâm lý xã hội, hành vi xả rác thải xây dựng xuống biển xuất phát từ tư duy chiếm dụng tài sản công (Tragedy of the Commons). Doanh nghiệp coi biển và rạn san hô là “vùng trống pháp lý” hoặc “hạ tầng dùng chung không ai quản lý”, từ đó tự cho mình quyền trút bỏ chi phí xử lý rác thải lên vai cộng đồng. Lòng tham vật chất ngắn hạn đã làm mờ đi trách nhiệm xã hội, coi thường cảnh quan sinh thái và sinh kế của ngư dân địa phương.

3.2. Giáo dục ý thức bảo vệ cảnh quan xanh – sạch – đẹp

Sự phát triển bền vững của ngành du lịch không thể tách rời việc bảo tồn thiên nhiên. Việc xả thải phá hủy rạn san hô không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật mà còn là sự suy thoái về đạo đức kinh doanh.

Giáo dục môi trường không chỉ dành cho cộng đồng dân cư hay học sinh, mà cần bắt đầu từ tầng lớp quản trị doanh nghiệp. Một doanh nghiệp làm du lịch sinh thái nhưng lại hủy hoại sinh thái chính là sự mâu thuẫn lớn nhất về mặt thương hiệu và triết lý kinh doanh.

3.3. Quản trị rủi ro tài sản và tuân thủ pháp lý

Bài học quản trị đắt giá ở đây là sự thiếu hụt hệ thống kiểm soát tuân thủ (Compliance Control). Việc tiết kiệm một khoản chi phí nhỏ (chi phí vận chuyển, xử lý rác thải xây dựng đúng quy định khoảng vài chục triệu đồng) đã kéo theo rủi ro tài chính khủng khiếp (tiền phạt hàng tỷ đồng, chi phí trục vớt, bồi thường) và nguy cơ khủng hoảng truyền thông khiến thương hiệu bị tẩy chay.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để khắc phục triệt để vụ việc, vừa đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, vừa duy trì cơ hội phục hồi phát triển cho doanh nghiệp và bảo vệ sinh thái cộng đồng, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đề xuất giải pháp 3 bước như sau:

 Bước 1 – Chủ động khắc phục sự cố và Hợp tác toàn diện:

Công ty Biển Xanh cần lập tức dừng mọi hoạt động xả thải, chủ động làm việc với Đội Thanh tra Chuyên ngành Thủy sản, Thanh tra Giao thông và UBND địa phương. Doanh nghiệp phải thuê đơn vị thi công chuyên nghiệp tiến hành trục vớt, thu gom toàn bộ rác thải xây dựng dưới biển dưới sự giám sát của BQL Khu bảo tồn biển H để giảm thiểu tối đa tổn hại đến san hô.

 Bước 2 – Thành lập Quỹ phục hồi rạn san hô & Đối thoại cộng đồng (Hòa giải xã hội):

Doanh nghiệp nên chủ động trích kinh phí thành lập “Quỹ tái tạo sinh thái biển H”, cam kết đồng hành cùng ngư dân địa phương tái tạo và bảo vệ rạn san hô. Tổ chức buổi đối thoại công khai với cộng đồng dân cư xã X để xin lỗi chân thành, chia sẻ giải pháp khắc phục và mua lại niềm tin của người dân.

 Bước 3 – Bái cấu trúc hệ thống Quản trị tuân thủ môi trường (Environmental Compliance):

Doanh nghiệp cần ban hành Quy chế quản lý chất thải nội bộ, đưa tiêu chuẩn ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) vào chiến lược phát triển dài hạn. Tổ chức các khóa đào tạo bắt buộc về bảo vệ môi trường biển cho toàn bộ cán bộ, nhân viên và ban quản lý dự án.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.