TÌNH HUỐNG SỐ 809: BỆNH VIỆN TUYẾN HUYỆN XẢ NƯỚC THẢI Y TẾ CHƯA QUA XỬ LÝ KHỬ TRÙNG RA MÔI TRƯỜNG DÂN CƯ: NGƯỜI DÂN KIỆN AI?

TÌNH HUỐNG SỐ 809: BỆNH VIỆN TUYẾN HUYỆN XẢ NƯỚC THẢI Y TẾ CHƯA QUA XỬ LÝ KHỬ TRÙNG RA MÔI TRƯỜNG DÂN CƯ: NGƯỜI DÂN KIỆN AI?

Nước thải y tế chứa vi sinh vật gây bệnh, hóa chất, dư lượng thuốc và nhiều chất ô nhiễm nguy hiểm. Khi bị xả thẳng ra mương, ao hồ nằm cạnh khu dân cư mà chưa qua xử lý khử trùng, đây không chỉ là chuyện mùi hôi mà còn là mối đe dọa trực tiếp đến sức khỏe và sinh kế của cả cộng đồng.

Điều éo le là người gây ô nhiễm lại chính là nơi chăm sóc sức khỏe nhân dân, khiến người dân vừa bức xúc vừa lúng túng, không biết phải kiện ai và bắt đầu từ đâu. Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Bệnh viện đa khoa huyện H, tỉnh Y có hệ thống xử lý nước thải đã xuống cấp. Suốt nhiều tháng nay, khâu khử trùng bằng hóa chất gần như ngừng vận hành vì thiếu kinh phí, nước thải từ các khoa phòng được xả thẳng ra mương thoát nước chảy qua khu dân cư thôn M, xã X.

Mương nước chuyển màu đen đục, nổi váng và bốc mùi nồng nặc, ruồi muỗi sinh sôi. Gia đình ông Nguyễn Văn A có ao nuôi cá và vườn rau tưới bằng nước mương, cá chết hàng loạt, rau héo úa. Nhiều hộ phản ánh trẻ nhỏ thường xuyên bị ngứa, tiêu chảy. Bà Trần Thị B, đại diện tổ dân phố, nhiều lần gửi ý kiến tới bệnh viện.

Phía bệnh viện trả lời: “Chúng tôi làm nhiệm vụ cứu người, ngân sách hạn chế, mong bà con thông cảm”. Người dân bức xúc và băn khoăn: kiện bệnh viện, kiện giám đốc, hay kiện cơ quan quản lý cấp trên?

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Lý do “làm nhiệm vụ công” không thể miễn trừ trách nhiệm bảo vệ môi trường của bệnh viện. Căn cứ Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14 và Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15 (đều còn hiệu lực), quyền lợi của người dân được bảo vệ thông qua các căn cứ sau:

1. Hành vi xả nước thải chưa xử lý bị nghiêm cấm:

Khoản 2 Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 nghiêm cấm hành vi xả nước thải chưa được xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường ra môi trường. Điều 53 của Luật quy định riêng về bảo vệ môi trường trong hoạt động y tế, theo đó cơ sở y tế phải thu gom, xử lý chất thải phát sinh, trong đó có nước thải, bảo đảm yêu cầu về bảo vệ môi trường. Điều 87 yêu cầu hệ thống xử lý nước thải phải có công nghệ phù hợp với đặc tính nước thải và xử lý đạt yêu cầu bảo vệ môi trường.

2. Trách nhiệm của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh:

Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 đặt ra yêu cầu về điều kiện hoạt động và bảo đảm an toàn đối với cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, đồng thời cho phép xử lý vi phạm, kể cả đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi giấy phép hoạt động khi vi phạm nghiêm trọng. Việc quản lý chất thải y tế còn được hướng dẫn chi tiết tại Thông tư số 20/2021/TT-BYT của Bộ Y tế. Bệnh viện vừa có nghĩa vụ chữa bệnh vừa có nghĩa vụ không gây hại cho cộng đồng xung quanh.

3. Quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại về môi trường:

Điều 133 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định:

“Bồi thường thiệt hại về môi trường được giải quyết thông qua thương lượng giữa các bên.”

Nếu thương lượng không thành, việc giải quyết tại Tòa án thực hiện theo quy định về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và pháp luật tố tụng dân sự, trừ các quy định về chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại, vốn có quy định riêng.

Áp dụng vào tình huống:

• Về chủ thể bị kiện: Bệnh viện đa khoa huyện H, với tư cách chủ nguồn thải và pháp nhân quản lý hệ thống xử lý nước thải, là bên có trách nhiệm khắc phục và bồi thường. Trách nhiệm quản lý của người đứng đầu và cơ quan chủ quản được xem xét ở góc độ kỷ luật, hành chính, không phải là đối tượng bồi thường thông thường của người dân.
• Về thiệt hại: Cá chết, rau hỏng, chi phí khám chữa bệnh do ô nhiễm nếu có chứng cứ liên quan đều có thể yêu cầu bồi thường.

Kết luận pháp lý: Người dân có quyền yêu cầu bệnh viện chấm dứt xả thải vi phạm, khắc phục ô nhiễm và bồi thường thiệt hại. Song song đó, người dân có quyền phản ánh, kiến nghị đến cơ quan quản lý môi trường và cơ quan quản lý y tế có thẩm quyền để kiểm tra, xử phạt vi phạm hành chính.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn” (The Human & Management)

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Cảm giác bị tổn thương là rất lớn khi nơi chữa bệnh lại là nguồn gây bệnh. Tuy nhiên, nếu nóng vội kéo nhau ra bệnh viện phản đối, người dân dễ làm ảnh hưởng đến bệnh nhân đang điều trị và đánh mất sự thiện cảm của dư luận. Giáo dục pháp luật giúp người dân đấu tranh bằng đúng con đường: có bằng chứng, có trình tự, bình tĩnh và văn minh.

Về phía bệnh viện, đạo đức nghề nghiệp của ngành y còn bao gồm trách nhiệm với sức khỏe cộng đồng xung quanh, không chỉ với người bệnh trong khuôn viên.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro

Dưới góc độ quản trị, thiếu kinh phí vận hành khâu khử trùng là lý do giải thích chứ không phải lý do miễn trách. Rủi ro của bệnh viện gồm bị xử phạt, bồi thường, ảnh hưởng uy tín và nguy cơ lan truyền dịch bệnh ra cộng đồng. Lãnh đạo bệnh viện cần chủ động lập kế hoạch kinh phí, báo cáo cơ quan chủ quản và có phương án xử lý tạm thời an toàn trong thời gian chờ nâng cấp.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để xử lý triệt để vấn đề một cách thấu tình đạt lý, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

Bước 1 – Thu thập chứng cứ và Đối thoại thiện chí: Ông A, bà B cùng đại diện các hộ dân ghi hình, chụp ảnh hiện trạng mương, lập danh sách thiệt hại, giữ lại chứng từ khám chữa bệnh nếu có. Nên nhờ đơn vị quan trắc có chức năng lấy mẫu nước để có kết quả khách quan. Sau đó, mời lãnh đạo bệnh viện, chính quyền xã X làm việc, đề nghị bệnh viện vận hành lại khâu khử trùng ngay và lập biên bản ghi nhận.

Bước 2 – Kiến nghị cơ quan quản lý và Thương lượng bồi thường (Hòa giải nhân văn): Gửi đơn kiến nghị đến UBND xã X, cơ quan quản lý môi trường và cơ quan quản lý y tế có thẩm quyền để kiểm tra, buộc khắc phục. Song song, các hộ bị thiệt hại thương lượng với bệnh viện về mức bồi thường, đề nghị cam kết bằng văn bản về thời hạn khắc phục. Đây là hướng giải quyết mà Điều 133 Luật Bảo vệ môi trường ưu tiên.

Bước 3 – Khởi kiện (Giải pháp cuối cùng): Nếu bệnh viện tiếp tục xả thải vi phạm hoặc không bồi thường, các hộ dân nộp đơn khởi kiện bệnh viện tại Tòa án nhân dân khu vực nơi bệnh viện có trụ sở hoặc nơi xảy ra thiệt hại để yêu cầu chấm dứt vi phạm, khắc phục ô nhiễm và bồi thường. Kèm đơn là toàn bộ chứng cứ ở Bước 1. Nên tham vấn luật sư hoặc chuyên gia pháp lý để chuẩn bị hồ sơ, đặc biệt phần chứng minh thiệt hại.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.