TÌNH HUỐNG SỐ 808: CƠ SỞ THU MUA PHẾ LIỆU TÍCH TRỮ RÁC DỄ CHÁY CẠNH KHU DÂN CƯ, KHÔNG CÓ THIẾT BỊ PCCC: NGUY CƠ HỎA HOẠN XỬ LÝ SAO?

TÌNH HUỐNG SỐ 808: CƠ SỞ THU MUA PHẾ LIỆU TÍCH TRỮ RÁC DỄ CHÁY CẠNH KHU DÂN CƯ, KHÔNG CÓ THIẾT BỊ PCCC: NGUY CƠ HỎA HOẠN XỬ LÝ SAO?

Hỏa hoạn tại các cơ sở thu mua phế liệu nằm xen kẹt trong khu dân cư là nỗi lo thường trực của nhiều địa phương. Chỉ cần một tia lửa hay một đợt nắng nóng, đống giấy, nhựa, mút xốp có thể thành đám cháy lớn, lan sang nhà dân chỉ trong vài phút.

Nhiều chủ cơ sở vẫn chủ quan “chưa cháy thì chưa vi phạm”, trong khi người dân xung quanh nơm nớp lo sợ. Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Từ năm 2022, ông Nguyễn Văn A mở cơ sở thu mua phế liệu tại thôn M, xã X, tỉnh Y, sát khu dân cư, cách nhà gần nhất khoảng 10 mét. Cơ sở tích trữ lượng lớn giấy, bìa carton, nhựa, mút xốp, săm lốp cũ, chất thành những đống cao quá đầu người, nằm sát nhau, không có khoảng cách ngăn cháy lan.

Cơ sở không có bình chữa cháy, nguồn nước, nội quy hay biển báo phòng cháy chữa cháy. Lối đi bị phế liệu lấn chiếm, ngõ vào hẹp khiến xe chữa cháy khó tiếp cận. Mùa nắng vừa qua, đống phế liệu hai lần bốc khói do tự cháy cục bộ, người dân phải tự mang xô nước sang dập.

Bà Trần Thị B, đại diện tổ dân phố, nhiều lần góp ý nhưng ông A đáp: “Tôi buôn bán nhỏ, chưa xảy ra cháy thì chưa ai có quyền bắt tôi làm gì”. Các hộ dân vô cùng lo lắng, không biết pháp luật bảo vệ mình ra sao.

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Lập luận “chưa cháy thì chưa vi phạm” của ông A là chưa chính xác, vì pháp luật đặt trọng tâm vào phòng ngừa, buộc chủ cơ sở bảo đảm an toàn trước khi sự cố xảy ra. Văn bản điều chỉnh hiện nay là Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025 và thay thế Luật Phòng cháy và chữa cháy năm 2001 (sửa đổi, bổ sung năm 2013). Quyền lợi của người dân được bảo vệ qua các căn cứ sau:

1. Nguyên tắc và trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở:

Mọi hành vi vi phạm pháp luật về phòng cháy, chữa cháy phải được phát hiện, ngăn chặn kịp thời và xử lý nghiêm minh (Điều 5). Việc kiểm tra bao gồm kiểm tra trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở và việc bảo đảm điều kiện an toàn về phòng cháy (Điều 11). Như vậy, cơ quan chức năng có thể kiểm tra cơ sở của ông A mà không cần chờ có cháy.

2. Các hành vi bị nghiêm cấm:

Điều 14 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 nghiêm cấm, trong đó có:

“Sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hàng hóa, chất, vật phẩm nguy hiểm về cháy, nổ.”

“Chiếm đoạt, hủy hoại, cố ý làm hư hỏng phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ; tự ý thay đổi, di chuyển, che khuất phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ, biển báo, biển chỉ dẫn đã được trang bị theo quy định; cản trở lối thoát nạn; làm mất tác dụng của lối thoát nạn, đường thoát nạn, ngăn cháy lan.”

“Lấn chiếm, bố trí vật cản gây cản trở hoạt động của phương tiện chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cơ giới.”

3. Điều kiện an toàn về phòng cháy đối với cơ sở:

Điều 23 của Luật quy định cơ sở phải bảo đảm và duy trì điều kiện an toàn về phòng cháy, chữa cháy; tùy quy mô, tính chất, cơ sở có thể thuộc danh mục cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ theo Nghị định số 105/2025/NĐ-CP và phải thực hiện thêm các yêu cầu tương ứng.

Áp dụng vào tình huống:

• Về việc tích trữ vật liệu: Phế liệu dễ cháy chất đống sát nhà dân là nguồn nguy cơ rất cao. Tùy tính chất và khối lượng, cơ quan chức năng sẽ xem xét việc tàng trữ này có thuộc nhóm bị nghiêm cấm và có đáp ứng điều kiện an toàn hay không.
• Về phương tiện và lối thoát: Không bình chữa cháy, nguồn nước, biển báo; lối đi bị lấn chiếm, xe chữa cháy khó tiếp cận. Đây là những vi phạm rõ ràng, có thể xử lý ngay.

Kết luận pháp lý: Ông A không thể viện cớ “chưa cháy” để né tránh trách nhiệm. Người dân và tổ dân phố có quyền kiến nghị để UBND xã X và cơ quan Công an có thẩm quyền kiểm tra, xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định số 106/2025/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung) và buộc khắc phục, trong đó có buộc trang bị phương tiện chữa cháy thông dụng. Nếu để xảy ra cháy gây thiệt hại, ông A còn có thể phải bồi thường và tùy mức độ bị xem xét trách nhiệm hình sự.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn” (The Human & Management)

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Tâm lý “chưa cháy là chưa sao” là biểu hiện của sự chủ quan, lạc quan thái quá trước rủi ro. Chủ cơ sở chỉ thấy chi phí đầu tư thiết bị mà quên rằng một vụ cháy có thể cướp đi cả tài sản lẫn tính mạng.

Về phía người dân, bất an kéo dài dễ thành bức xúc và xung đột. Giáo dục văn hóa an toàn giúp mỗi người hiểu rằng kinh doanh chỉ bền vững khi không đặt sự an toàn của hàng xóm lên bàn cân lợi nhuận.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro

Chi phí cho bình chữa cháy, nguồn nước, biển báo và việc sắp xếp lại bãi chứa rất nhỏ so với thiệt hại của một đám cháy: mất hàng hóa, bồi thường cho các hộ dân, bị đình chỉ và mất uy tín. Quản trị rủi ro tốt là chủ động nhận diện nguy cơ và chuẩn bị phương án ứng phó, thay vì trông chờ vào may mắn.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để xử lý triệt để nguy cơ hỏa hoạn một cách thấu tình đạt lý, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

Bước 1 – Đối thoại và Nhắc nhở pháp lý thiện chí: Bà B cùng đại diện các hộ dân, trưởng thôn hoặc người có uy tín tại địa phương hẹn gặp ông A, nêu rõ các quy định của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 và rủi ro cụ thể tại cơ sở. Đề nghị ông A giảm khối lượng tích trữ, giãn cách các đống phế liệu, mở lối đi cho xe chữa cháy. Nên lập biên bản ghi nhận buổi làm việc.

Bước 2 – Cam kết khắc phục và chia sẻ trách nhiệm (Hòa giải nhân văn): Đề nghị ông A cam kết bằng văn bản lộ trình khắc phục: trang bị bình chữa cháy, bố trí nguồn nước, treo nội quy, biển báo, cấm lửa. Chính quyền cơ sở có thể mời cán bộ phòng cháy hướng dẫn, để lực lượng dân phòng và các hộ lân cận cùng nắm phương án thoát nạn và số điện thoại khẩn cấp 114. Cách làm này vừa giữ tình làng nghĩa xóm, vừa tạo cơ chế giám sát cộng đồng.

Bước 3 – Kiến nghị cơ quan chức năng (Giải pháp cuối cùng): Nếu ông A không khắc phục hoặc tiếp tục vi phạm, các hộ dân làm đơn kiến nghị gửi UBND xã X và cơ quan Công an có thẩm quyền để kiểm tra, xử phạt và buộc khắc phục. Kèm theo đơn nên có ảnh, video hiện trạng, biên bản ở Bước 1 và xác nhận của tổ dân phố. Khi phát hiện cháy, phải gọi ngay 114 và ưu tiên sơ tán người, không mạo hiểm tính mạng để cứu tài sản.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.