TÌNH HUỐNG SỐ 571: BÁC SĨ NGOẠI KHOA MỔ RẠCH NHẦM MẠCH MÁU LỚN CỦA BỆNH NHÂN TRONG CA MỔ BƯỚU CỔ DO MẢI NGOẢNH ĐẦU XEM BÓNG ĐÁ TRÊN TIVI TRONG PHÒNG MỔ: CÓ THỂ BỊ PHẠT TÙ?

TÌNH HUỐNG SỐ 571: BÁC SĨ NGOẠI KHOA MỔ RẠCH NHẦM MẠCH MÁU LỚN CỦA BỆNH NHÂN TRONG CA MỔ BƯỚU CỔ DO MẢI NGOẢNH ĐẦU XEM BÓNG ĐÁ TRÊN TIVI TRONG PHÒNG MỔ: CÓ THỂ BỊ PHẠT TÙ?

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Trong một ca phẫu thuật bướu cổ, bác sĩ ngoại khoa là người trực tiếp thực hiện thao tác phẫu thuật. Trong lúc đang thao tác tại vùng phẫu trường, bác sĩ ngoảnh đầu nhìn màn hình tivi đang phát bóng đá, dẫn đến mất tập trung và thực hiện sai thao tác, làm tổn thương nghiêm trọng mạch máu lớn của bệnh nhân.

Bệnh nhân bị mất máu cấp, mặc dù ê-kíp đã cấp cứu nhưng không qua khỏi. Vấn đề pháp lý đặt ra là: bác sĩ có phải chịu trách nhiệm hình sự hay đây chỉ là một tai biến y khoa?

Điểm cần phân biệt là không phải mọi hậu quả xấu trong phẫu thuật đều cấu thành tội phạm. Cơ quan có thẩm quyền phải xác định bác sĩ có vi phạm quy tắc nghề nghiệp, có lỗi vô ý, hành vi đó có quan hệ nhân quả trực tiếp với hậu quả chết người hay không. Nếu các yếu tố này được chứng minh đầy đủ, hành vi có thể bị xem xét theo Điều 129 Bộ luật Hình sự.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Trách nhiệm hình sự theo Điều 129 Bộ luật Hình sự

Điều 129 BLHS quy định về tội vô ý làm chết người do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính. Trong tình huống này, cần chứng minh bốn vấn đề cơ bản.

Thứ nhất, có hậu quả chết người: Bệnh nhân tử vong do tổn thương mạch máu và mất máu cấp trong quá trình phẫu thuật.

Thứ hai, có vi phạm quy tắc nghề nghiệp: Bác sĩ phẫu thuật phải tuân thủ quy trình chuyên môn, duy trì sự tập trung và thực hiện chính xác các thao tác phẫu thuật. Việc đang trực tiếp phẫu thuật nhưng lại quay sang xem bóng đá, nếu được chứng minh, có thể là hành vi vi phạm nghiêm trọng yêu cầu nghề nghiệp và quy trình an toàn phẫu thuật.

Thứ ba, có lỗi vô ý: Bác sĩ không có mục đích làm bệnh nhân chết nhưng do cẩu thả hoặc không tuân thủ yêu cầu nghề nghiệp đã để xảy ra hậu quả.

Thứ tư, có quan hệ nhân quả: Phải chứng minh việc mất tập trung và thao tác sai chính là nguyên nhân dẫn đến tổn thương mạch máu và tử vong.

Về mức hình phạt: Nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm và làm chết 01 người, Điều 129 quy định khung hình phạt từ 01 năm đến 05 năm tù.

Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Vì vậy, không thể khẳng định trước rằng bác sĩ “chắc chắn đi tù”, nhưng nếu chứng cứ chứng minh đầy đủ các dấu hiệu của Điều 129 thì trách nhiệm hình sự hoàn toàn có thể được đặt ra.

2. Phân biệt tai biến y khoa và sai sót chuyên môn

Đây là điểm quan trọng nhất của tình huống. Một ca phẫu thuật có thể xảy ra biến chứng hoặc tai biến dù bác sĩ đã tuân thủ đầy đủ quy trình chuyên môn. Trường hợp đó không đương nhiên là tội phạm.

Ngược lại, nếu hậu quả xuất phát từ việc bác sĩ không tuân thủ quy trình, thực hiện thao tác thiếu tập trung và vi phạm nghĩa vụ nghề nghiệp, thì phải xem xét trách nhiệm của người hành nghề.

Do đó, không thể chỉ dựa vào việc bệnh nhân tử vong để kết luận bác sĩ phạm tội; cũng không thể lấy lý do “tai biến phẫu thuật” để mặc nhiên loại trừ trách nhiệm.

3. Trách nhiệm theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh

Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 quy định cơ chế xác định và giải quyết sai sót chuyên môn kỹ thuật.

Trong trường hợp có tranh chấp hoặc yêu cầu xác định trách nhiệm chuyên môn, cần đánh giá:

• bác sĩ đã thực hiện đúng quy trình chuyên môn hay chưa; 
• thao tác phẫu thuật có phù hợp với tình trạng bệnh nhân hay không; 
• có vi phạm quy định chuyên môn kỹ thuật hay không; 
• nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tổn thương mạch máu; 
• hậu quả có thể phòng ngừa nếu tuân thủ đúng quy trình hay không. 

Việc đánh giá chuyên môn phải dựa trên hồ sơ bệnh án, diễn biến phẫu thuật, quy trình chuyên môn và kết luận của cơ chế chuyên môn có thẩm quyền, chứ không chỉ dựa vào lời khai của một cá nhân.

4. Không nên viết “tước bằng hành nghề vĩnh viễn”

Để bài đạt độ chính xác pháp lý cao, cần sửa cụm từ“Tước bằng hành nghề vĩnh viễn.”thành “Có thể bị đình chỉ hành nghề, bị cấm hành nghề theo bản án hình sự hoặc bị thu hồi giấy phép hành nghề nếu thuộc trường hợp và đáp ứng điều kiện thu hồi theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh.”

Pháp luật hiện hành không quy định cứ bác sĩ gây chết người do sai sót là đương nhiên bị tước giấy phép hành nghề vĩnh viễn. Vì vậy, đây là điểm cần tránh nếu bài viết dùng cho mục đích học thuật hoặc đăng tạp chí pháp lý.

5. Trách nhiệm dân sự

Nếu hành vi của bác sĩ hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh gây thiệt hại đến tính mạng bệnh nhân thì còn có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh và Bộ luật Dân sự.

Các khoản thiệt hại có thể được xem xét gồm:

• chi phí cứu chữa trước khi bệnh nhân tử vong; 
• chi phí mai táng; 
• tiền cấp dưỡng cho người mà người chết có nghĩa vụ cấp dưỡng; 
• khoản bù đắp tổn thất tinh thần; 
• các khoản thiệt hại khác theo quy định pháp luật. 

Trách nhiệm hình sự và trách nhiệm bồi thường thiệt hại là hai vấn đề pháp lý khác nhau, có thể đồng thời phát sinh.

6. Điều khoản hợp đồng

Hợp đồng dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh và các tài liệu liên quan cần được xem xét về:

• phạm vi phẫu thuật; 
• nghĩa vụ của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; 
• quyền và nghĩa vụ của người bệnh; 
• trách nhiệm khi xảy ra tai biến; 
• cơ chế bồi thường; 
• bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp; 
• phương thức giải quyết tranh chấp. 

Tuy nhiên, không một điều khoản hợp đồng nào có thể loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân nếu hành vi thực tế có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

1. Tâm lý nghề nghiệp

Phẫu thuật là hoạt động có mức độ rủi ro cao, đòi hỏi bác sĩ phải duy trì sự tập trung liên tục. Việc bác sĩ đang trực tiếp phẫu thuật nhưng quay sang xem bóng đá cho thấy một nguy cơ mất tập trung có thể kiểm soát được.

Điều đáng lưu ý không chỉ là hành vi cá nhân mà còn là câu hỏi: Tại sao môi trường phòng mổ lại cho phép một yếu tố giải trí có khả năng làm phân tán sự chú ý tồn tại trong thời điểm phẫu thuật?

2. Giáo dục y đức

Bài học y đức ở đây không chỉ đơn giản là “không được xem bóng đá trong phòng mổ”, mà sâu hơn là: Tính mạng và an toàn của người bệnh phải được đặt ở vị trí ưu tiên tuyệt đối trong quá trình thực hiện chuyên môn.

Người hành nghề phải có: trách nhiệm – tập trung – tuân thủ quy trình – tôn trọng người bệnh – kiểm soát hành vi cá nhân. Một hành vi tưởng như chỉ gây mất tập trung trong vài giây cũng có thể dẫn đến hậu quả không thể khắc phục.

3. Quản trị an toàn bệnh viện

Bệnh viện cần xây dựng môi trường phòng mổ theo nguyên tắc: “Không phân tâm – không bỏ qua quy trình – không đánh đổi an toàn người bệnh.”

Cần:

• kiểm soát các thiết bị giải trí trong phòng mổ; 
• quy định rõ những hành vi bị cấm trong quá trình phẫu thuật; 
• tăng cường checklist an toàn phẫu thuật; 
• xác định rõ trách nhiệm của bác sĩ mổ chính; 
• kiểm soát việc tuân thủ quy trình; 
• báo cáo và phân tích sự cố y khoa; 
• đào tạo định kỳ về an toàn người bệnh. 

Nếu sự cố xuất phát một phần từ lỗ hổng quản trị, không nên chỉ xử lý cá nhân mà phải khắc phục cả hệ thống.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Một là, bảo vệ người bệnh trước tiên: Khi xảy ra sự cố phải lập tức cấp cứu, kiểm soát chảy máu, hồi sức và huy động toàn bộ nguồn lực chuyên môn cần thiết.

Hai là, bảo toàn chứng cứ: Phải bảo quản hồ sơ bệnh án, biên bản phẫu thuật, checklist, phân công ê-kíp, dữ liệu camera nếu có và các tài liệu chuyên môn liên quan. Tuyệt đối không được sửa chữa, tiêu hủy hoặc làm sai lệch hồ sơ để che giấu sai sót.

Ba là, xác định nguyên nhân chuyên môn: Phải làm rõ:Hành vi → Vi phạm quy trình → Tổn thương → Hậu quả → Quan hệ nhân quả. Đây là cơ sở để phân biệt giữa tai biến y khoa khách quan và sai sót chuyên môn có trách nhiệm.

Bốn là, xử lý nghề nghiệp đúng pháp luật: Tùy kết luận chuyên môn và căn cứ pháp luật, có thể áp dụng các biện pháp phù hợp như tạm đình chỉ hoạt động chuyên môn, đào tạo lại, xử lý kỷ luật, đình chỉ hoặc thu hồi giấy phép hành nghề trong trường hợp luật định.

Không nên sử dụng khái niệm “tước bằng vĩnh viễn” như một chế tài mặc nhiên.

Năm là, xử lý hình sự khi đủ căn cứ: Nếu cơ quan tiến hành tố tụng xác định bác sĩ có hành vi vô ý làm chết người do vi phạm quy tắc nghề nghiệp, có đủ quan hệ nhân quả với hậu quả tử vong thì có thể xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 129 BLHS.

Sáu là, cải tổ hệ thống phòng ngừa: Sau sự cố, bệnh viện phải tiến hành phân tích nguyên nhân gốc: Con người – Quy trình – Thiết bị – Môi trường phòng mổ – Giám sát – Văn hóa an toàn. Mục tiêu không chỉ là tìm người chịu trách nhiệm mà còn phải ngăn sự cố tương tự tái diễn.

KẾT LUẬN

Tình huống bác sĩ đang trực tiếp phẫu thuật nhưng ngoảnh đầu xem bóng đá, sau đó thao tác sai làm tổn thương mạch máu khiến bệnh nhân tử vong có thể đặt ra trách nhiệm hình sự theo Điều 129 Bộ luật Hình sự, nếu cơ quan có thẩm quyền chứng minh được đầy đủ hành vi vi phạm quy tắc nghề nghiệp, lỗi vô ý, hậu quả chết người và quan hệ nhân quả.

Đối với trường hợp làm chết 01 người, Điều 129 quy định mức phạt tù từ 01 năm đến 05 năm; ngoài ra có thể bị cấm hành nghề từ 01 năm đến 05 năm.

Song song với trách nhiệm hình sự, bác sĩ và cơ sở khám bệnh, chữa bệnh còn có thể phải chịu trách nhiệm nghề nghiệp, trách nhiệm dân sự và trách nhiệm quản trị, tùy thuộc vào kết quả xác định sai sót và các căn cứ pháp luật cụ thể.

Thông điệp cốt lõi: Phòng mổ không phải nơi dành cho sự phân tâm. Khi bác sĩ cầm dao phẫu thuật, phía trước không chỉ là một cơ thể người bệnh mà là một tính mạng đang được giao phó. Một khoảnh khắc mất tập trung có thể biến sai sót nghề nghiệp thành hậu quả không thể đảo ngược.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.