TÌNH HUỐNG SỐ 565: DOANH NGHIỆP THUÊ QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP CỦA NÔNG DÂN LÀM DỰ ÁN DƯỢC LIỆU, NÔNG DÂN TỰ Ý CHẶT HẠ CÂY DƯỢC LIỆU CỦA CÔNG TY KHI MÂU THUẪN TIỀN CÔNG NHÂN CÔNG XỬ LÝ THẾ NÀO?

TÌNH HUỐNG SỐ 565: DOANH NGHIỆP THUÊ QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP CỦA NÔNG DÂN LÀM DỰ ÁN DƯỢC LIỆU, NÔNG DÂN TỰ Ý CHẶT HẠ CÂY DƯỢC LIỆU CỦA CÔNG TY KHI MÂU THUẪN TIỀN CÔNG NHÂN CÔNG XỬ LÝ THẾ NÀO?

Trong mô hình liên kết sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, việc doanh nghiệp tích tụ đất đai thông qua hình thức thuê quyền sử dụng đất của hộ gia đình, cá nhân kết hợp thuê lại chính lực lượng lao động địa phương làm nhân công là hướng đi phổ biến. Tuy nhiên, khi mâu thuẫn về lợi ích kinh tế hoặc tiền công nhân công bùng phát, nhiều người dân đã chọn cách giải quyết cảm tính, vội vàng. Hành vi tự ý chặt hạ cây dược liệu của doanh nghiệp để “đòi nợ” không chỉ vi phạm pháp luật nghiêm trọng mà còn đẩy quan hệ hợp tác đi vào bế tắc.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích toàn diện tình huống thực tế dưới đây để nhận diện rủi ro, bảo vệ tài sản doanh nghiệp và xây dựng phương án xử lý vừa hợp lý, vừa hợp tình.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Năm 2023, Công ty TNHH Dược liệu X ký hợp đồng thuê quyền sử dụng đất nông nghiệp thời hạn 10 năm của hộ ông Nguyễn Văn A tại xã B, tỉnh C với diện tích 2 ha để trồng cây dược liệu quý. Theo thỏa thuận, ngoài tiền thuê đất trả hàng năm, Công ty X tuyển dụng ông Nguyễn Văn A và một số thành viên gia đình làm nhân công chăm sóc, thu hoạch vườn cây với mức lương trả theo tháng.

Đến tháng 08/2026, do ảnh hưởng bởi biến động thị trường và chậm trễ thanh toán từ đối tác, Công ty X chậm trả tiền công tháng 07/2026 cho ông Nguyễn Văn A với số tiền khoảng 15 triệu đồng. Mặc dù Ban Giám đốc công ty đã tổ chức họp thông báo lý do và cam kết thanh toán muộn hơn 15 ngày, ông Nguyễn Văn A vẫn cho rằng công ty có dấu hiệu lừa đảo, chiếm đoạt tiền công của người lao động.

Chiều ngày 10/09/2026, trong trạng thái bức xúc và có sử dụng rượu bia, ông Nguyễn Văn A đã mang dao ra khu vực vườn cây dược liệu do gia đình mình cho thuê, tự ý chặt hạ tận gốc hơn 300 gốc cây dược liệu đang trong giai đoạn chuẩn bị thu hoạch. Qua kiểm kê sơ bộ của công ty, tổng giá trị thiệt hại tài sản ước tính khoảng 180 triệu đồng.

Khi đại diện công ty ra ngăn chặn, ông Nguyễn Văn A tuyên bố: “Đất này là của tôi, tiền công công ty chưa trả thì tôi phá để trừ nợ!”. Sự việc khiến an ninh trật tự tại địa phương trở nên vô cùng căng thẳng, hoạt động sản xuất của trang trại bị ngưng trệ.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Dưới góc độ pháp lý, quan hệ giữa Công ty X và ông Nguyễn Văn A bao gồm hai giao dịch song song: Hợp đồng thuê quyền sử dụng đất (Luật Đất đai năm 2024) và Quan hệ lao động/tiền công (Bộ luật Lao động năm 2019). Việc ông Nguyễn Văn A tự ý hủy hoại cây trồng của công ty với lý do “trừ nợ” là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

2.1. Quyền sở hữu tài sản trên đất thuê và tính hợp pháp của hợp đồng đất đai

Căn cứ quy định về quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân khi thuê quyền sử dụng đất:

Điều 45 Luật Đất đai năm 2024 quy định về quyền chung của người sử dụng đất:

“1. Được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất…

2. Hưởng kết quả lao động, kết quả đầu tư trên đất hợp pháp.

3. Được Nhà nước bảo hộ khi người khác xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp về đất đai của mình.”

Dù quyền sử dụng đất gốc thuộc về hộ ông Nguyễn Văn A, nhưng khi hợp đồng thuê đất có hiệu lực, Công ty X là chủ sở hữu hợp pháp đối với toàn bộ cây dược liệu do mình đầu tư, gieo trồng và chăm sóc trên đất. Hành vi tự ý chặt hạ cây trồng của ông Nguyễn Văn A cấu thành hành vi xâm phạm tài sản của tổ chức được pháp luật bảo vệ.

2.2. Dấu hiệu Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

Hành vi hủy hoại 300 gốc cây dược liệu trị giá 180 triệu đồng đã vượt qua ranh giới xử lý vi phạm hành chính và có dấu hiệu rõ ràng của Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản theo quy định của pháp luật hình sự:

Điều 178 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định về Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản:

“1. Người nào hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm…

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:

a) Có tổ chức;

b) Gây thiệt hại cho tài sản trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng;…”  

Với giá trị thiệt hại được định giá là 180 triệu đồng, hành vi của ông Nguyễn Văn A có thể đối mặt với khung hình phạt quy định tại Điểm b Khoản 2 Điều 178 với mức án phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.

2.3. Vấn đề tranh chấp tiền công lao động

Việc công ty chậm trả 15 triệu đồng tiền công là vi phạm nghĩa vụ thanh toán trong quan hệ lao động/dân sự. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành không cho phép người lao động tự ý hủy hoại tài sản của người sử dụng lao động để khấu trừ nợ. Khi bị chậm trả lương, người lao động có quyền khiếu nại đến Giám đốc công ty, Hòa giải viên lao động, Chánh Thanh tra Sở Lao động – Thương binh và Xã hội hoặc khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu thanh toán tiền lương kèm tiền lãi chậm trả.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

3.1. Phân tích tâm lý người nông dân: “Lòng tham vật chất” hay sự thiếu hụt niềm tin?

Xung đột lao động thực địa đỉnh điểm thường không phát sinh hoàn toàn từ sự cố ý phá hoại, mà bắt nguồn từ tâm lý yếu thế và thiếu hụt niềm tin.

Tâm lý bất an về tài sản: Nông dân khi cho doanh nghiệp thuê đất thường mang cảm giác e ngại bị chiếm dụng đất hoặc “bị lừa”. Khi thấy doanh nghiệp chậm trả tiền công nhân công, tâm lý nghi ngờ bị đẩy lên đỉnh điểm.

Hành vi bốc đồng, thiếu hiểu biết pháp luật: Sự kích động từ chất kích thích (rượu bia) kết hợp với nhận thức sai lầm (“Đất của tôi thì cây trên đất tôi có quyền phá”) đã dẫn đến hành động vi phạm pháp luật nghiêm trọng mà không lường trước được hậu quả tố tụng hình sự.

3.2. Bài học về Quản trị rủi ro nhân sự trang trại liên kết

Doanh nghiệp khi triển khai mô hình trang trại liên kết tại các vùng nông thôn thường mắc phải các sai lầm quản trị sau:

Xem nhẹ công tác truyền thông nội bộ: Khi gặp khó khăn tài chính dẫn đến chậm lương, công ty chưa giải thích thấu đáo hoặc chưa có cơ chế bảo đảm niềm tin đủ mạnh cho lao động địa phương.

Thiếu phương án quản trị rủi ro tài sản cá nhân và an ninh thực địa: Quản trị tài sản tại các vùng nông nghiệp rộng lớn không thể chỉ dựa vào hàng rào vật lý mà phải dựa vào “hàng rào lòng dân”. Không xây dựng được quan hệ hài hòa với cộng đồng xóm giềng sẽ biến tài sản của doanh nghiệp thành mục tiêu dễ bị tổn thương khi xảy ra mâu thuẫn.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết khủng hoảng, vừa bảo vệ tính nghiêm minh của pháp luật, thu hồi thiệt hại cho doanh nghiệp, vừa giữ vững ổn định an ninh trật tự tại địa phương, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra quy trình ứng xử 4 bước:

Bước 1: Quy trình phối hợp Công an xã lập hồ sơ xử lý hành vi hủy hoại tài sản

Ngay khi sự việc xảy ra, Ban Quản lý trang trại của Công ty X cần thực hiện ngay các bước bảo vệ hiện trường và phối hợp với cơ quan chức năng:

Giữ nguyên hiện trường: Tiến hành quay phim, chụp ảnh chi tiết các gốc cây bị chặt hạ, số lượng, tình trạng kỹ thuật và vị trí ô đất.

Trình báo khẩn cấp: Báo ngay cho Công an xã B và UBND xã B xuống lập Biên bản ghi nhận hiện trường, lập Biên bản kiểm kê thiệt hại có sự tham gia của đại diện chính quyền, đại diện công ty và người vi phạm (hoặc người làm chứng).

Định giá tài sản: Yêu cầu cơ quan điều tra đề nghị Hội định giá tài sản trong tố tụng hình sự tiến hành xác định chính xác giá trị thiệt hại làm căn cứ xử lý theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự.

Bước 2: Tác động tâm lý và hòa giải xóm giềng nhân văn

Mục đích của doanh nghiệp là duy trì dự án lâu dài, không phải đưa người dân địa phương vào vòng lao lý nếu vẫn còn cơ hội chuyển hóa:

Tổ chức buổi làm việc đa bên: Mời đại diện UBND xã, Mặt trận Tổ quốc, Công an xã, ông Nguyễn Văn A và các dòng họ có uy tín tại làng/xóm tham dự.

Phân tích hậu quả pháp lý: Đại diện pháp lý của công ty và Công an xã giải thích rõ cho ông Nguyễn Văn A hiểu rằng hành vi của ông đã đủ yếu tố cấu thành Tội hủy hoại tài sản có thể đi tù từ 2 đến 7 năm.

Mở đường lui cho người vi phạm: Nếu ông Nguyễn Văn A nhận thức được sai lầm, có thái độ ăn ăn hối cải, thành cúng xin lỗi và cam kết bồi thường thiệt hại, công ty có thể cân nhắc xin giảm nhẹ trách nhiệm hình sự hoặc kiến nghị xử lý chuyển hóa giáo dục tại địa phương (nếu tính chất sự việc được cơ quan tố tụng đánh giá phù hợp).

Bước 3: Giải quyết dứt điểm nghĩa vụ tài chính và bồi thường thiệt hại

Thanh toán tiền công: Công ty X thực hiện chi trả ngay khoản 15 triệu đồng tiền công nhân công còn nợ cho gia đình ông Nguyễn Văn A (có biên nhận rõ ràng) để triệt tiêu nguyên nhân gốc rễ của mâu thuẫn.

Thỏa thuận phương án bồi thường: Khấu trừ hoặc lập văn bản cam kết bồi thường giá trị 180 triệu đồng thiệt hại theo nhiều đợt, hoặc trừ dần vào tiền thuê đất của các năm tiếp theo trên cơ sở tự nguyện và có công chứng/chứng thực.

Bước 4: Tái cấu trúc quy trình Quản trị rủi ro nhân sự trang trại liên kết

Minh bạch hóa dòng tiền: Cam kết thời hạn trả lương cố định; thành lập quỹ dự phòng chi trả lương nhân công ngắn hạn để không xảy ra tình trạng chậm lương dù công ty gặp khó khăn lưu chuyển tiền tệ.

Xây dựng quy chế phối hợp an ninh: Ký kết quy chế phối hợp an ninh trật tự giữa trang trại với Công an xã B và tổ an ninh tự quản địa phương.

Thành lập Tổ hòa giải nội bộ: Đưa người có uy tín tại xã B vào ban cộng đồng của công ty để phát hiện, giải tỏa sớm các bức xúc, mâu thuẫn phát sinh giữa nhân công local và cán bộ quản lý trang trại.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.