TÌNH HUỐNG SỐ 564: NÔNG DÂN TỰ Ý MUA GIỐNG CÂY TRỒNG BIẾN ĐỔI GEN CHƯA CẤP PHÉP VỀ TRỒNG ĐẠI TRÀ: HẬU QUẢ PHÁP LÝ XỬ LÝ TIÊU HỦY THẾ NÀO?

1. TÌNH HUỐNG SỐ 564: NÔNG DÂN TỰ Ý MUA GIỐNG CÂY TRỒNG BIẾN ĐỔI GEN CHƯA CẤP PHÉP VỀ TRỒNG ĐẠI TRÀ: HẬU QUẢ PHÁP LÝ XỬ LÝ TIÊU HỦY THẾ NÀO?

Việc ứng dụng sinh học hiện đại trong nông nghiệp mang lại nhiều triển vọng nâng cao năng suất. Tuy nhiên, hành vi tự ý nhập lậu, phát tán và gieo trồng đại trà các loại giống cây trồng biến đổi gen (GMO) chưa được kiểm định, cấp phép lưu hành tại Việt Nam đang là một thực trạng đáng báo động. Nhiều bà con nông dân vì lợi ích kinh tế trước mắt đã nhắm mắt “liều lách quy chuẩn”, dẫn đến nguy cơ đe dọa an toàn sinh học quốc gia và gánh chịu những thiệt hại tài chính nặng nề.

Cùng ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích chuyên sâu tình huống dưới đây để hiểu rõ bức tranh pháp lý, tâm lý ứng xử và giải pháp quản trị rủi ro toàn diện.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Năm 2025, hộ ông Nguyễn Văn A (trú tại xã B, tỉnh C) nghe theo lời giới thiệu của một thương lái tự do đã mua 50kg hạt giống ngô biến đổi gen (kháng sâu bệnh và chịu thuốc trừ cỏ thế hệ mới) trôi nổi, không rõ nguồn gốc xuất xứ với giá cao. Giống ngô này chưa hề nằm trong Danh mục giống cây trồng được phép lưu hành cũng như chưa được cấp Giấy chứng nhận an toàn sinh học tại Việt Nam.

Với hy vọng trúng mùa trúng giá, ông A đã phá bỏ 2 ha hoa màu truyền thống để gieo trồng đại trà giống ngô lậu này. Đến giữa năm 2026, khi diện tích ngô lậu đang trong giai đoạn trổ bông, phát tán phấn hoa ra các ruộng ngô xung quanh, Cơ quan Thanh tra Chuyên ngành Nông nghiệp phối hợp cùng Công an tỉnh C đã phát hiện sự việc qua phản ánh của bà con xóm giềng.

Qua kiểm tra nhanh và xác minh gen, đoàn kiểm tra kết luận toàn bộ 2 ha ngô của ông A là giống cây trồng biến đổi gen chưa được phép khảo nghiệm và cấp phép lưu hành. UBND tỉnh C đã ra quyết định xử phạt hành chính đối với ông A, đồng thời thành lập đoàn thanh tra cưỡng chế nhổ bỏ, tiêu hủy toàn bộ đàn cây lậu để ngăn ngừa nguy cơ phát tán gen ngoại lai ra môi trường. Ông A rơi vào khủng hoảng tâm lý, hoang mang vì nguy cơ trắng tay và nợ nần chồng chất.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Hành vi tự ý nhập khẩu, lưu thông và gieo trồng giống cây trồng biến đổi gen chưa qua kiểm định, chứng nhận an toàn sinh học bị pháp luật Việt Nam nghiêm cấm nhằm bảo vệ hệ sinh thái và nền nông nghiệp bền vững.

Quy định nghiêm cấm và điều kiện lưu hành giống cây trồng

Căn cứ quy định tại Luật Trồng trọt 2018 và Luật Đa dạng sinh học 2008, giống cây trồng biến đổi gen chỉ được phép đưa vào sản xuất, kinh doanh khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện khắt khe về an toàn sinh học và khảo nghiệm.

Điều 9 Luật Trồng trọt 2018 quy định về các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động trồng trọt:

“1. Sản xuất, lưu thông, xuất khẩu, nhập khẩu giống cây trồng chưa được quyết định công nhận lưu hành hoặc cấp quyết định công nhận lưu hành diễn ra, trừ trường hợp được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép…”

Đồng thời, đối với sinh vật biến đổi gen, Luật Đa dạng sinh học 2008 quy định rõ:

Điều 53 Luật Đa dạng sinh học 2008 quy định về Quản lý rủi ro từ sinh vật biến đổi gen, mẫu vật di truyền của sinh vật biến đổi gen:

“1. Sinh vật biến đổi gen, mẫu vật di truyền của sinh vật biến đổi gen chỉ được giải phóng ra môi trường khi đã được cấp Giấy chứng nhận an toàn sinh học và nằm trong Danh mục sinh vật biến đổi gen được phép giải phóng ra môi trường.

2. Tổ chức, cá nhân giải phóng sinh vật biến đổi gen ra môi trường mà chưa được cấp Giấy chứng nhận an toàn sinh học phải chịu trách nhiệm xử lý, khắc phục sự cố và bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.”

Hậu quả pháp lý và hình thức xử lý tiêu hủy

Theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trồng trọt và bảo vệ môi trường, hành vi gieo trồng giống cây trồng biến đổi gen chưa được phép lưu hành sẽ bị phạt tiền nặng, đồng thời buộc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là cưỡng chế nhổ bỏ và tiêu hủy toàn bộ diện tích cây trồng.

Về mức phạt tiền: Hộ ông A đối mặt với mức phạt tiền từ vài chục triệu đến hàng trăm triệu đồng tùy thuộc vào quy mô vi phạm sản xuất giống/nông sản chưa cấp phép.

Về biện pháp khắc phục hậu quả:

Khoản 5 Điều 15 Luật Trồng trọt 2018 quy định về quản lý giống cây trồng biến đổi gen:

“Cơ quan nhà nước có thẩm quyền có quyền buộc tiêu hủy toàn bộ diện tích cây trồng biến đổi gen được gieo trồng trái phép, không đáp ứng điều kiện an toàn sinh học và an toàn môi trường.”

 

Như vậy, việc thành lập Đoàn thanh tra cưỡng chế nhổ bỏ, tiêu hủy toàn bộ 2 ha ngô biến đổi gen của ông A là hoàn toàn có căn cứ pháp lý nhằm bảo vệ an toàn sinh học nông nghiệp quốc gia.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Tâm lý “liều lách quy chuẩn” và bài học quản trị rủi ro

Tâm lý liều lách quy chuẩn kiểm dịch: Xuất phát từ lòng tham vật chất và sự thiếu hụt kiến thức pháp lý, ông A cũng như nhiều người nông dân dễ rơi vào cái bẫy “năng suất vượt trội” do thương lái hứa hẹn. Tâm lý muốn đi tắt đón đầu, ngó lơ các thủ tục kiểm dịch thực vật và an toàn sinh học đã khiến họ liều lĩnh đưa các nhân tố rủi ro sinh học vào thực địa.

Quản trị rủi ro an toàn sinh học quốc gia: Việc trồng chui cây biến đổi gen không chỉ là việc riêng của một hộ gia đình. Phấn hoa từ sinh vật biến đổi gen chưa được kiểm định có thể thụ phấn chéo với các giống cây thuần chủng xung quanh, gây ô nhiễm gen, làm thoái hóa giống bản địa và phá vỡ cân bằng sinh thái địa phương.

Xung đột xóm giềng và khủng hoảng niềm tin: Sự việc khiến ông A bị cộng đồng xung quanh phản ứng gay gắt vì lo ngại ảnh hưởng lan truyền sang ruộng đồng của họ, dẫn đến mâu thuẫn rạn nứt tình làng nghĩa xóm.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết thấu đáo vụ việc, vừa đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, vừa xoa dịu khủng hoảng tâm lý và hỗ trợ người dân tái thiết sản xuất, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đề xuất quy trình giải pháp 3 bước như sau:

Bước 1: Tuân thủ quy trình cưỡng chế tiêu hủy và khắc phục sự cố

Hợp tác với Đoàn thanh tra: Ông A cần bình tĩnh, chấp hành nghiêm túc quyết định cưỡng chế nhổ bỏ, tiêu hủy của cơ quan chức năng. Việc chủ động phối hợp sẽ giúp giảm nhẹ hình phạt hành chính.

Quy trình tiêu hủy an toàn: Cơ quan chức năng cùng hộ gia đình thực hiện thu gom, đốt hoặc ủ hóa chất triệt mầm theo đúng quy chuẩn kỹ thuật kiểm dịch thực vật, đảm bảo không để hạt giống hay phấn hoa tiếp tục tán phát ra môi trường.

Bước 2: Tự nguyện hòa giải xóm giềng và truy cứu nguồn gốc giống lậu

Hòa giải tình làng nghĩa xóm: Ông A cần chủ động gặp gỡ các hộ dân có ruộng liền kề để giải thích, xin lỗi chân thành về rủi ro sinh học đã vô tình gây ra, tránh để mâu thuẫn đẩy lên thành tranh chấp bồi thường dân sự phức tạp.

Tố giác thương lái bất hợp pháp: Cung cấp toàn bộ thông tin, chứng cứ mua bán hạt giống lậu cho cơ quan công an và thanh tra nông nghiệp để xử lý triệt để đường dây cung ứng giống cây trồng biến đổi gen chui, bảo vệ cộng đồng nông dân khác.

Bước 3: Đào tạo giáo dục pháp luật và chuyển đổi sản xuất an toàn

Nâng cao nhận thức pháp lý: Chính quyền địa phương và Hội Nông dân xã B cần tăng cường công tác truyền thông giáo dục pháp luật về Luật Trồng trọt 2018 và Luật Đa dạng sinh học 2008, giúp bà con hiểu rõ ranh giới giữa đổi mới sáng tạo và vi phạm an toàn sinh học.

Hỗ trợ tái sản xuất: Cơ quan chuyên môn tại địa phương hỗ trợ gia đình ông A xử lý cải tạo lại đất, cung cấp các bộ giống cây trồng hợp pháp, có chứng nhận chất lượng để khôi phục kinh tế gia đình một cách bền vững.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.