TÌNH HUỐNG SỐ 554: STARTUP DÙNG TÀI LIỆU CỦA ĐỐI THỦ LÀM BÁO CÁO DỰ ÁN – RỦI RO PHÁP LÝ NÀO?

TÌNH HUỐNG SỐ 554: STARTUP DÙNG TÀI LIỆU CỦA ĐỐI THỦ LÀM BÁO CÁO DỰ ÁN – RỦI RO PHÁP LÝ NÀO?

Startup có được tự do sử dụng tài liệu, biểu đồ và hình ảnh của đối thủ để lập báo cáo dự án? Việc tài liệu đã được công khai không đồng nghĩa với quyền sao chép, và nếu sử dụng không đúng quy định, startup có thể phát sinh rủi ro về quyền tác giả và bí mật kinh doanh.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cho vấn đề này.

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Startup H đang xây dựng dự án kinh doanh và cần lập báo cáo phân tích thị trường. Nhân viên của H thu thập một số báo cáo, biểu đồ, hình ảnh, tài liệu nghiên cứu và thông tin sản phẩm của đối thủ Beta trên Internet và từ các nguồn nội bộ.

Để tiết kiệm thời gian, nhân viên đưa một phần tài liệu của Beta vào báo cáo dự án. Một số nội dung được sao chép gần như nguyên bản; một số biểu đồ được chỉnh sửa nhưng vẫn giữ cấu trúc và dữ liệu ban đầu.

Báo cáo sau đó được sử dụng để thuyết trình với nhà đầu tư. Beta phát hiện tài liệu của mình bị sử dụng và yêu cầu H giải trình.

Công ty H cho rằng tài liệu đã được công khai nên “ai cũng có thể sử dụng”. Vậy việc này có thể phát sinh những rủi ro sở hữu trí tuệ nào?

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

Không phải tài liệu nào của đối thủ cũng được tự do sao chép. Trước hết phải xác định nội dung được sử dụng là gì, có được bảo hộ hay không và Alpha đã sử dụng ở mức độ nào.

Theo Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ 2005( sửa đổi, bổ sung 2009,2019,2022,2025), quyền tài sản của chủ sở hữu quyền tác giả bao gồm quyền sao chép toàn bộ hoặc một phần tác phẩm. Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ 2005( sửa đổi, bổ sung 2009,2019,2022,2025)  xác định hành vi xâm phạm quyền tác giả, trong đó có hành vi xâm phạm các quyền tài sản.

Vì vậy, nếu báo cáo, biểu đồ, hình ảnh hoặc nội dung nghiên cứu của Beta là tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả, việc công ty H sao chép và đưa vào báo cáo có thể phát sinh rủi ro xâm phạm quyền tác giả.

Tuy nhiên, cần phân biệt ý tưởng, số liệu, thông tin với cách thức thể hiện được bảo hộ. Không phải mọi thông tin xuất hiện trong một báo cáo đều đương nhiên thuộc độc quyền của Beta.

Đặc biệt, Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ 2005( sửa đổi, bổ sung 2009,2019,2022,2025) quy định một số trường hợp sử dụng tác phẩm đã công bố không phải xin phép, trong đó có một số trường hợp trích dẫn hợp lý để bình luận, giới thiệu hoặc minh họa. Việc sử dụng vẫn phải đáp ứng điều kiện luật định và không được làm ảnh hưởng bất hợp lý đến lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả.

Do đó, H không thể viện dẫn đơn giản rằng “tài liệu ở trên Internet nên được tự do sử dụng”.

Một rủi ro khác là bí mật kinh doanh. Theo Điều 84 Luật Sở hữu trí tuệ 2005( sửa đổi, bổ sung 2009,2019,2022,2025), thông tin được bảo hộ là bí mật kinh doanh khi đáp ứng các điều kiện luật định, trong đó có tính không phổ biến, có giá trị thương mại và được chủ thể kiểm soát thực hiện các biện pháp bảo mật cần thiết.

Theo Điều 127 Luật Sở hữu trí tuệ 2005( sửa đổi, bổ sung 2009,2019,2022,2025), việc tiếp cận, thu thập, sử dụng hoặc bộc lộ bí mật kinh doanh trái phép; hoặc sử dụng, bộc lộ khi biết hoặc phải biết thông tin có được từ hành vi vi phạm, có thể bị coi là xâm phạm quyền đối với bí mật kinh doanh.

Vì vậy, nếu nhân viên của công ty H có được dữ liệu khách hàng, chiến lược kinh doanh, công thức, kế hoạch giá hoặc thông tin chưa công khai của Beta thông qua nguồn trái phép rồi đưa vào báo cáo, rủi ro pháp lý sẽ nghiêm trọng hơn việc sử dụng một tài liệu đã được công khai.

Kết luận pháp lý: Startup H không đương nhiên vi phạm chỉ vì sử dụng tài liệu của Beta. Tuy nhiên, nếu sao chép tác phẩm được bảo hộ mà không thuộc trường hợp ngoại lệ, hoặc sử dụng/bộc lộ bí mật kinh doanh trái phép, H có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Rủi ro thường xuất phát từ suy nghĩ “tài liệu trên mạng là tài liệu miễn phí” hoặc “chỉ dùng để làm báo cáo nội bộ thì không sao”.

Trên thực tế, mục đích sử dụng không phải lúc nào cũng loại trừ trách nhiệm. Đặc biệt, báo cáo của H được đưa vào thuyết trình với nhà đầu tư, nên cần kiểm soát nguồn tài liệu và quyền sử dụng ngay từ đầu.

Startup cần xây dựng thói quen kiểm tra nguồn – xác định quyền – ghi nhận phạm vi sử dụng trước khi đưa tài liệu của bên thứ ba vào báo cáo.

Ở góc độ quản trị, nhân viên cần phân biệt ba nhóm:

• Thông tin công khai: có thể tham khảo nhưng không đồng nghĩa được sao chép tùy ý.
• Tác phẩm được bảo hộ: phải kiểm tra quyền sử dụng, trích dẫn và các ngoại lệ.
• Bí mật kinh doanh: không được tiếp cận, sử dụng hoặc tiết lộ trái phép.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Một là, kiểm tra nguồn tài liệu. Mọi tài liệu của đối thủ đưa vào báo cáo phải xác định nguồn, chủ thể quyền và điều kiện sử dụng.

Hai là, hạn chế sao chép nguyên bản. Không nên sao chép toàn bộ báo cáo, biểu đồ, hình ảnh hoặc nội dung của đối thủ khi chưa xác định quyền sử dụng.

Ba là, sử dụng trích dẫn đúng quy định. Nếu thuộc trường hợp được trích dẫn, cần ghi rõ tác giả, nguồn và phạm vi sử dụng, đồng thời bảo đảm đáp ứng Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ 2005( sửa đổi, bổ sung 2009,2019,2022,2025).

Bốn là, tuyệt đối kiểm soát bí mật kinh doanh. Không sử dụng dữ liệu nội bộ, thông tin mật hoặc tài liệu của đối thủ có được từ nguồn không hợp pháp.

Năm là, xây dựng quy trình kiểm duyệt tài liệu. Trước khi báo cáo được gửi cho nhà đầu tư, khách hàng hoặc công bố ra bên ngoài, cần có bước kiểm tra bản quyền và nguồn dữ liệu.

Sáu là, lưu hồ sơ chứng minh nguồn. Startup nên lưu đường dẫn, ngày truy cập, giấy phép, tài liệu gốc và căn cứ sử dụng để chứng minh nguồn thông tin khi cần thiết.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.