TÌNH HUỐNG SỐ 552: VỠ ĐƯỜNG ỐNG OXY TRUNG TÂM TẠI BỆNH VIỆN LÀM 3 BỆNH NHÂN THỞ MÁY TỬ VONG: TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ, AN TOÀN HẠ TẦNG VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO Y TẾ

TÌNH HUỐNG SỐ 552: VỠ ĐƯỜNG ỐNG OXY TRUNG TÂM TẠI BỆNH VIỆN LÀM 3 BỆNH NHÂN THỞ MÁY TỬ VONG: TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ, AN TOÀN HẠ TẦNG VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO Y TẾ

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG

Tại một bệnh viện đa khoa, hệ thống đường ống dẫn oxy y tế trung tâm của khu hồi sức cấp cứu xảy ra sự cố vỡ, nứt do công tác bảo trì, kiểm tra không được thực hiện đầy đủ. Sự cố làm nguồn cung cấp oxy cho khu vực điều trị bị gián đoạn, khiến ba bệnh nhân đang phải thở máy tử vong.

Vấn đề pháp lý đặt ra là phải xác định nguyên nhân trực tiếp gây ra sự cố, tình trạng thực tế của hệ thống oxy trước thời điểm xảy ra tai nạn, lịch sử bảo trì và sửa chữa, việc kiểm tra độ kín và các thông số kỹ thuật, trách nhiệm của đơn vị hoặc cá nhân được giao quản lý hệ thống, trách nhiệm của nhà thầu bảo trì và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm nghĩa vụ quản lý, bảo trì với hậu quả làm chết ba bệnh nhân.

Đặc biệt, nếu Trưởng phòng Hậu cần được giao trực tiếp quản lý hoặc tổ chức bảo trì hệ thống nhưng đã không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nhiệm vụ được giao, thì cần xem xét trách nhiệm pháp lý của người này. Tuy nhiên, việc ba bệnh nhân tử vong không đồng nghĩa với việc người đứng đầu bộ phận hậu cần đương nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự. Trách nhiệm này chỉ được xác định trên cơ sở chứng minh đầy đủ nhiệm vụ được giao, hành vi vi phạm, lỗi, hậu quả và quan hệ nhân quả.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

• Trước hết, bệnh viện có trách nhiệm bảo đảm các điều kiện cần thiết để người hành nghề thực hiện hoạt động khám bệnh, chữa bệnh an toàn. Điều 60 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 quy định trách nhiệm của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trong việc tổ chức hoạt động chuyên môn, bảo đảm các điều kiện cần thiết cho hoạt động khám bệnh, chữa bệnh và chịu trách nhiệm đối với kết quả hoạt động của người hành nghề thuộc quyền quản lý. Đối với cấp cứu, Điều 61 còn đặt ra yêu cầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải ưu tiên bảo đảm điều kiện tốt nhất về nhân lực, thiết bị y tế và thuốc để cấp cứu người bệnh.
• Trong trường hợp này, hệ thống oxy trung tâm là một bộ phận hạ tầng có ý nghĩa trực tiếp đối với an toàn của người bệnh, đặc biệt tại khu hồi sức cấp cứu và đối với những người đang phụ thuộc vào máy thở. Vì vậy, công tác thiết kế, vận hành, bảo trì, kiểm tra, phát hiện nguy cơ và chuẩn bị phương án cung cấp oxy dự phòng phải được xem xét như một bộ phận của quản trị an toàn người bệnh chứ không đơn thuần là công việc kỹ thuật của bộ phận hậu cần.
• Bên cạnh đó, Điều 71 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 đặt ra yêu cầu phòng ngừa sự cố y khoa thông qua việc nhận diện, báo cáo, phân tích nguyên nhân gốc và đề xuất giải pháp phòng ngừa. Do đó, sau sự cố, bệnh viện không chỉ cần xác định “ai có lỗi” mà còn phải phân tích tại sao hệ thống kiểm soát rủi ro không phát hiện được nguy cơ, tại sao công tác bảo trì không ngăn chặn được sự cố và liệu quy trình cảnh báo, ứng phó khi mất nguồn oxy có được thiết lập và thực hiện đầy đủ hay không.
• Về trách nhiệm hình sự, Điều 360 Bộ luật Hình sự quy định về tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng. Người có chức vụ, quyền hạn nếu do thiếu trách nhiệm mà không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nhiệm vụ được giao, và hành vi đó gây ra hậu quả thuộc trường hợp luật định, thì có thể phải chịu trách nhiệm hình sự. Đáng chú ý, trường hợp làm chết từ ba người trở lên thuộc khoản 3 Điều 360, với khung hình phạt từ 07 năm đến 12 năm tù.
• Tuy nhiên, để áp dụng Điều 360 trong tình huống này, cơ quan có thẩm quyền phải chứng minh được người bị xem xét có chức vụ, quyền hạn và có nhiệm vụ cụ thể liên quan đến việc quản lý, bảo trì hoặc bảo đảm an toàn hệ thống oxy; người đó đã không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nhiệm vụ; có lỗi thiếu trách nhiệm; hành vi đó có quan hệ nhân quả với hậu quả làm chết ba bệnh nhân; đồng thời vụ việc không thuộc trường hợp phải áp dụng một tội danh đặc biệt khác theo quy định của Bộ luật Hình sự.
• Vì vậy, không thể chỉ dựa vào chức danh “Trưởng phòng Hậu cần” để kết luận người này phạm tội. Cần kiểm tra quyết định phân công nhiệm vụ, quy chế hoạt động của bệnh viện, hợp đồng bảo trì, hồ sơ nghiệm thu, biên bản kiểm tra, nhật ký vận hành, lịch bảo dưỡng, cảnh báo kỹ thuật, báo cáo sự cố và các tài liệu khác để xác định chính xác phạm vi trách nhiệm của từng cá nhân, bộ phận và nhà thầu.
• Nếu bệnh viện thuê doanh nghiệp bên ngoài thực hiện bảo trì hệ thống oxy thì trách nhiệm của nhà thầu cũng phải được xem xét độc lập. Hợp đồng cần xác định rõ phạm vi công việc, chu kỳ bảo trì, tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng, trách nhiệm kiểm tra và nghiệm thu, nghĩa vụ cảnh báo nguy cơ, quy trình xử lý khi phát hiện hệ thống không bảo đảm an toàn và trách nhiệm khi xảy ra sự cố. Việc bệnh viện thuê nhà thầu không đồng nghĩa với việc bệnh viện được miễn trách nhiệm quản lý, giám sát và kiểm soát an toàn.
• Đối với quá trình xử lý hình sự, cơ quan có thẩm quyền trước hết phải tiếp nhận và xác minh nguồn tin về tội phạm, bảo toàn hiện trường và chứng cứ, tiến hành giám định kỹ thuật đối với hệ thống oxy, giám định pháp y và các hoạt động chuyên môn cần thiết để xác định nguyên nhân tử vong. Chỉ khi có đủ căn cứ xác định dấu hiệu tội phạm mới tiến hành khởi tố vụ án và tiếp tục xác định trách nhiệm hình sự của cá nhân cụ thể. Vì vậy, trình tự pháp lý đúng không phải là “khởi tố Trưởng phòng Hậu cần” ngay từ đầu, mà là xác minh sự cố, xác định trách nhiệm và chỉ khởi tố khi đủ căn cứ theo pháp luật tố tụng hình sự.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

• Sự cố mất nguồn oxy tại khu hồi sức cấp cứu cho thấy an toàn người bệnh không chỉ phụ thuộc vào trình độ chuyên môn của bác sĩ và điều dưỡng mà còn phụ thuộc rất lớn vào chất lượng của hệ thống hạ tầng kỹ thuật phía sau hoạt động điều trị. Một đường ống oxy bị nứt có thể xuất phát từ một sai sót kỹ thuật nhỏ, nhưng khi xảy ra tại khu vực có bệnh nhân phụ thuộc hoàn toàn vào máy thở, hậu quả có thể đặc biệt nghiêm trọng.
• Về phương diện tâm lý quản trị, nguy hiểm lớn nhất là tư duy “hệ thống vẫn hoạt động bình thường nên không cần kiểm tra thường xuyên”. Trong quản trị rủi ro y tế, việc chưa xảy ra sự cố không đồng nghĩa với việc hệ thống đang an toàn tuyệt đối. Bệnh viện phải chuyển từ tư duy xử lý hậu quả sang tư duy phòng ngừa, trong đó những dấu hiệu bất thường nhỏ của hệ thống oxy phải được ghi nhận, báo cáo và xử lý trước khi trở thành sự cố nghiêm trọng.
• Về giáo dục nghề nghiệp, nhân viên kỹ thuật, hậu cần, điều dưỡng và người quản lý phải được đào tạo để nhận thức rằng hệ thống oxy y tế không phải là một thiết bị phụ trợ thông thường. Đây là một bộ phận có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng người bệnh. Vì vậy, mọi quy trình bảo trì, kiểm tra, nghiệm thu và bàn giao phải được thực hiện theo nguyên tắc có người chịu trách nhiệm, có hồ sơ chứng minh và có cơ chế kiểm tra độc lập khi cần thiết.
• Đặc biệt, bệnh viện cần xây dựng văn hóa báo cáo sự cố và nguy cơ. Người phát hiện dấu hiệu bất thường của đường ống, van, đồng hồ áp suất, hệ thống cảnh báo hoặc nguồn oxy dự phòng phải có nghĩa vụ báo cáo ngay. Mục tiêu của hệ thống này không chỉ là tìm người chịu trách nhiệm sau khi tai nạn xảy ra mà quan trọng hơn là tạo ra cơ chế để ngăn chặn tai nạn trước khi xảy ra.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN

• Để phòng ngừa những sự cố tương tự, bệnh viện cần xây dựng cơ chế quản trị theo ba lớp bảo vệ gồm kỹ thuật, quản lý và pháp lý.
• Ở lớp kỹ thuật, hệ thống oxy y tế phải được quản lý theo toàn bộ vòng đời, từ thiết kế, lắp đặt, nghiệm thu, vận hành, kiểm tra, bảo trì đến thay thế. Việc kiểm tra độ kín, áp suất, tình trạng đường ống, van, thiết bị cảnh báo và các bộ phận liên quan phải được thực hiện theo tiêu chuẩn kỹ thuật, hướng dẫn chuyên môn và quy trình nội bộ áp dụng cho hệ thống. Không nên coi việc hệ thống vẫn cung cấp oxy bình thường là căn cứ duy nhất để kết luận hệ thống an toàn.
• Ở lớp quản lý, bệnh viện phải xác định rõ người chịu trách nhiệm đối với từng công đoạn. Mọi hoạt động bảo trì phải có kế hoạch, lịch thực hiện, biên bản nghiệm thu và hồ sơ lưu trữ. Đối với những hạng mục có nguy cơ cao, cần có cơ chế kiểm tra chéo và giám sát độc lập. Bệnh viện cũng phải bảo đảm có nguồn oxy dự phòng và phương án chuyển đổi nhanh khi nguồn oxy trung tâm gặp sự cố, đặc biệt tại khu hồi sức cấp cứu.
• Ở lớp pháp lý, hợp đồng với đơn vị bảo trì phải quy định cụ thể về tiêu chuẩn kỹ thuật, phạm vi công việc, chu kỳ kiểm tra, trách nhiệm cảnh báo, trách nhiệm khắc phục nguy cơ và trách nhiệm khi xảy ra sự cố. Đồng thời, nội quy, quy chế phân công nhiệm vụ của bệnh viện phải xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu, bộ phận kỹ thuật, bộ phận hậu cần và các đơn vị chuyên môn liên quan.
• Một biện pháp có ý nghĩa thực tế là bệnh viện cần thường xuyên tổ chức diễn tập tình huống mất nguồn oxy trung tâm. Nhân viên phải biết trong vài phút đầu tiên cần báo động, chuyển sang nguồn oxy dự phòng, ưu tiên bệnh nhân phụ thuộc máy thở, kiểm tra từng khu vực và thông báo cho bộ phận kỹ thuật. Khi quy trình được luyện tập thường xuyên, khả năng phản ứng của bệnh viện trước sự cố thực tế sẽ được nâng cao đáng kể.

KẾT LUẬN

• Vỡ đường ống oxy trung tâm làm ba bệnh nhân thở máy tử vong không chỉ là một sự cố kỹ thuật mà còn đặt ra vấn đề nghiêm trọng về quản trị an toàn người bệnh, trách nhiệm của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và trách nhiệm của những cá nhân được giao quản lý hệ thống.
• Về pháp lý, Điều 360 Bộ luật Hình sự có thể được xem xét nếu chứng minh đầy đủ hành vi thiếu trách nhiệm của người có chức vụ, quyền hạn, nhiệm vụ được giao, lỗi, hậu quả và quan hệ nhân quả. Tuy nhiên, không thể đồng nhất chức danh quản lý với trách nhiệm hình sự. Việc xác định trách nhiệm phải dựa trên chứng cứ khách quan và quá trình điều tra, giám định theo quy định pháp luật.
• Bài học quan trọng nhất từ sự cố là an toàn người bệnh phải được xây dựng từ cả ba phương diện: an toàn kỹ thuật – quản trị rủi ro – trách nhiệm pháp lý. Một hệ thống oxy an toàn không chỉ là hệ thống được lắp đặt đúng mà còn phải được kiểm tra, bảo trì, giám sát và chuẩn bị phương án ứng phó liên tục. Trong môi trường y tế, phòng ngừa một sự cố luôn có ý nghĩa hơn nhiều so với việc chỉ truy tìm trách nhiệm sau khi hậu quả đã xảy ra.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.