TÌNH HUỐNG SỐ 541: BỆNH NHÂN BỊ LIỆT NỬA NGƯỜI SAU CHÂM CỨU TẠI CƠ SỞ Y HỌC CỔ TRUYỀN KHÔNG PHÉP: TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ CỦA NGƯỜI HÀNH NGHỀ

TÌNH HUỐNG SỐ 541: BỆNH NHÂN BỊ LIỆT NỬA NGƯỜI SAU CHÂM CỨU TẠI CƠ SỞ Y HỌC CỔ TRUYỀN KHÔNG PHÉP: TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ CỦA NGƯỜI HÀNH NGHỀ

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG

Một người tự xưng là “thầy lang” tổ chức phòng chẩn trị y học cổ truyền nhưng không có giấy phép hoạt động, đồng thời thực hiện châm cứu cho bệnh nhân để thu tiền. Sau buổi điều trị, bệnh nhân xuất hiện tình trạng liệt nửa người và phải nhập viện.

Vấn đề pháp lý đặt ra là: người thực hiện châm cứu có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay chỉ bị xử lý hành chính, dân sự? Quy trình xác định trách nhiệm được thực hiện như thế nào?

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Hành nghề không phép: vi phạm ngay từ điều kiện ban đầu

Theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 (được sửa đổi, bổ sung và hiện được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 26/VBHN-VPQH ngày 26/02/2026), người hành nghề phải đáp ứng điều kiện về giấy phép hành nghề và đăng ký hành nghề theo Điều 19; cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải có giấy phép hoạt động theo Điều 49.

Đáng chú ý, Điều 7 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 nghiêm cấm việc khám bệnh, chữa bệnh khi không đáp ứng điều kiện theo luật định, hành nghề ngoài phạm vi được phép và cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh khi cơ sở không có giấy phép hoạt động.

Vì vậy, trong tình huống này cần xác minh đồng thời hai vấn đề: người thực hiện châm cứu có giấy phép hành nghề, đăng ký hành nghề phù hợp hay không; và cơ sở có giấy phép hoạt động hay không. Việc tự xưng là “thầy lang”, “lương y” hoặc chữa bệnh theo kinh nghiệm gia truyền không đương nhiên thay thế các điều kiện hành nghề mà pháp luật quy định.

2. “Liệt nửa người” chưa đồng nghĩa với tội phạm hình sự

Căn cứ Điều 315 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017 (hiện được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH ngày 05/09/2025), người vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi hành vi và hậu quả đáp ứng các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo điều luật.

Khoản 1 Điều 315 quy định trường hợp gây tổn hại cho sức khỏe của một người với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên thuộc phạm vi xử lý hình sự; ngoài ra còn có các trường hợp về làm chết người, gây tổn hại cho nhiều người hoặc gây thiệt hại về tài sản theo các ngưỡng luật định.

Do đó, việc bệnh nhân bị liệt nửa người sau châm cứu mới chỉ là dữ kiện ban đầu. Không thể chỉ dựa vào trình tự thời gian để kết luận người hành nghề phạm tội.

Cơ quan có thẩm quyền phải làm rõ:

Hành vi vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh → hậu quả đạt ngưỡng Điều 315 → quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả → lỗi và các dấu hiệu cấu thành tội phạm khác.

Đặc biệt, cần có căn cứ y khoa để xác định tỷ lệ tổn thương cơ thể, cơ chế tổn thương và nguyên nhân, đồng thời loại trừ những nguyên nhân độc lập như đột quỵ, xuất huyết não, bệnh lý mạch máu hoặc bệnh nền.

3. Phải phân biệt sai sót chuyên môn với tai biến y khoa

Điều 100 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 quy định về việc xác định sai sót chuyên môn kỹ thuật. Việc một tai biến xảy ra không phải trong mọi trường hợp đều đồng nghĩa với việc người hành nghề có sai sót.

Do đó, cần đánh giá cụ thể người thực hiện đã:

• thực hiện đúng quy trình chuyên môn hay chưa;
• đánh giá tình trạng người bệnh trước khi châm cứu hay chưa;
• thực hiện kỹ thuật trong phạm vi chuyên môn hay không;
• theo dõi người bệnh sau thủ thuật hay không;
• phát hiện và xử trí biến cố kịp thời hay không.

Đối với trường hợp có tranh chấp về sai sót chuyên môn kỹ thuật, cơ chế Hội đồng chuyên môn được quy định tại Điều 101 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định vấn đề chuyên môn theo quy định pháp luật.

4. Chứng cứ là cơ sở để xác định trách nhiệm

Việc giải quyết vụ việc cần tập trung vào bốn nhóm chứng cứ:

Thứ nhất, chứng cứ về người hành nghề: giấy phép hành nghề, đăng ký hành nghề và phạm vi hành nghề.

Thứ hai, chứng cứ về cơ sở: giấy phép hoạt động, địa điểm và phạm vi hoạt động chuyên môn.

Thứ ba, chứng cứ y khoa: bệnh án, kết quả chẩn đoán hình ảnh, hồ sơ điều trị, hồ sơ phục hồi chức năng, kết quả giám định và tỷ lệ tổn thương cơ thể.

Thứ tư, chứng cứ về hành vi: lời khai, camera, tin nhắn, quảng cáo, phiếu thu

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Đằng sau một vụ việc y khoa nghiêm trọng không chỉ là câu chuyện của một cá nhân vi phạm. Tâm lý tin vào “thầy lang có kinh nghiệm”, truyền miệng hoặc quảng cáo chữa bệnh nhanh có thể khiến người dân bỏ qua những dấu hiệu quan trọng như giấy phép hành nghề, giấy phép hoạt động và phạm vi chuyên môn.

Do đó, phòng ngừa phải bắt đầu từ khả năng nhận diện của người bệnh. Người dân cần được hướng dẫn kiểm tra người hành nghề và cơ sở trước khi điều trị; cơ quan quản lý cần tăng cường phát hiện cơ sở hoạt động không phép, đặc biệt những nơi quảng cáo quá mức hoặc cung cấp dịch vụ điều trị bệnh nặng vượt quá khả năng chuyên môn.

Thông điệp quản trị cần chuyển từ “xử lý sau khi có hậu quả” sang “ngăn ngừa trước khi hậu quả xảy ra”.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Một cơ chế xử lý hiệu quả cần bảo đảm bốn yêu cầu:

Một là, đúng pháp luật: phân định rõ trách nhiệm hành chính, dân sự và hình sự; không hình sự hóa khi chưa đủ căn cứ.

Hai là, dựa trên chứng cứ: đặc biệt coi trọng hồ sơ y tế, giám định tổn thương cơ thể, chứng cứ về giấy phép và dữ liệu giao dịch.

Ba là, bảo vệ người bệnh: ưu tiên cấp cứu, điều trị và phục hồi chức năng, đồng thời bảo toàn chứng cứ phục vụ điều tra.

Bốn là, phòng ngừa xã hội: tăng khả năng kiểm tra giấy phép, nâng cao nhận thức pháp luật và kiểm soát cơ sở khám chữa bệnh không phép.

KẾT LUẬN

Vụ việc bệnh nhân bị liệt sau châm cứu tại cơ sở y học cổ truyền không phép đặt ra yêu cầu phải xử lý đúng người, đúng hành vi và đúng căn cứ pháp luật. Cơ sở không phép là dấu hiệu vi phạm đáng lưu ý, nhưng trách nhiệm hình sự theo Điều 315 BLHS chỉ được xác định khi cơ quan có thẩm quyền chứng minh đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm, đặc biệt là hậu quả, quan hệ nhân quả và lỗi.

Một hệ thống pháp luật hiệu quả không chỉ nhằm xử lý người hành nghề trái phép sau khi tai biến xảy ra, mà quan trọng hơn là ngăn chặn dịch vụ y tế không phép trước khi một người bệnh phải trả giá bằng sức khỏe của mình.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.