TÌNH HUỐNG SỐ 540: DỰ ÁN KIÊN CỐ HÓA KÊNH MƯƠNG CỦA HUYỆN THI CÔNG LÀM ĐÀO SỚI, SỤT LÚN NGHIÊM TRỌNG BỜ TƯỜNG RÀO KIÊN CỐ CỦA HỘ DÂN VEN KÊNH: ÁP GIÁ ĐỀN BÙ BỒI HOÀN THẾ NÀO?

TÌNH HUỐNG SỐ 540: DỰ ÁN KIÊN CỐ HÓA KÊNH MƯƠNG CỦA HUYỆN THI CÔNG LÀM ĐÀO SỚI, SỤT LÚN NGHIÊM TRỌNG BỜ TƯỜNG RÀO KIÊN CỐ CỦA HỘ DÂN VEN KÊNH: ÁP GIÁ ĐỀN BÙ BỒI HOÀN THẾ NÀO?

Các dự án hạ tầng nông thôn như kiên cố hóa kênh mương nội đồng mang lại lợi ích to lớn cho sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, trong quá trình thi công, việc đưa máy móc cơ giới cỡ lớn đào sới lòng kênh rất dễ dẫn đến hiện tượng sụt lún, rạn nứt hoặc đổ sập các công trình kiến trúc của người dân sinh sống ven kênh. Trong thực tế, những tranh chấp về mức bồi thường, phương án bồi hoàn và thái độ xử lý của đơn vị thi công thường bùng phát thành các điểm nóng bức xúc tại địa phương.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích chi tiết tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn dưới góc độ pháp lý, tâm lý ứng xử và quản trị dự án.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Gia đình ông Nguyễn Văn A sinh sống ổn định tại bờ kênh chính thuộc xã B, huyện C. Năm 2022, ông A đã đầu tư hơn 150 triệu đồng để xây dựng một hệ thống bờ tường rào kiên cố dài 40m, móng đổ bê tông cốt thép, phía trên đổ cột gạch và rào lưới B40 để bảo vệ khuôn viên đất gia đình.

Tháng 03/2026, Ban Quản lý dự án (BQLDA) đầu tư xây dựng huyện C triển khai dự án “Kiên cố hóa kênh mương nội đồng”. Đơn vị thi công (Công ty X) đã đưa máy xúc công suất lớn vào múc bùn và mở rộng lòng kênh sát chân tường rào nhà ông A. Do quá trình đào móng sâu nhưng không có biện pháp cừ tràm hay cọc nhẫn chống sạt lún bệ đỡ, chỉ sau 3 ngày thi công, toàn bộ đoạn tường rào dài 25m của gia đình ông A bị rạn nứt nghiêm trọng, phần móng bị nghiêng đổ ra phía lòng kênh, nguy cơ sập hoàn toàn bất cứ lúc nào.

Quá bức xúc, ông A đã ra công trường yêu cầu dừng máy xúc. Đại diện đơn vị thi công giải thích rằng họ “làm đúng thiết kế của dự án” và cho rằng tường rào nhà ông A nằm trong hành lang bảo vệ công trình thủy lợi nên không chịu trách nhiệm bồi thường. Phía BQLDA huyện C thì cử cán bộ xuống ghi nhận nhưng chỉ đưa ra mức hỗ trợ “khắc phục rủi ro” mang tính tượng trưng là 15 triệu đồng (áp giá theo khung bồi thường vật kiến trúc cũ).

Ông A không đồng ý, cho rằng bờ tường rào của mình được xây dựng hoàn toàn trên đất đã được cấp Sổ đỏ từ năm 2015, trước khi có quy hoạch kênh mương. Sự việc căng thẳng kéo dài, ông A đe dọa sẽ làm đơn khiếu nại vượt cấp và chặn không cho dự án tiếp tục thi công.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ hộ, đồng thời giúp cơ quan nhà nước thực thi đúng quy định, chúng ta cần làm rõ các căn cứ pháp lý cốt lõi điều chỉnh hành vi này trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

Xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

Theo quy định của pháp luật dân sự, việc thi công công trình gây thiệt hại đến tài sản của chủ thể khác phải bị xử lý và bồi thường toàn bộ.

Điều 605 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về Bồi thường thiệt hại do nhà cửa, công trình xây dựng khác gây ra:  

“Chủ sở hữu, người chiếm hữu, người được giao quản lý, sử dụng nhà cửa, công trình xây dựng khác phải bồi thường thiệt hại do nhà cửa, công trình xây dựng đó gây ra cho người khác.  

Khi người thi công có lỗi trong việc để nhà cửa, công trình xây dựng khác gây thiệt hại thì phải liên đới bồi thường.”  

Ngoài ra, Điều 589 Bộ luật Dân sự năm 2015 cũng quy định rõ về Thiệt hại do tài sản bị xâm phạm:  

“Thiệt hại do tài sản bị xâm phạm bao gồm:  

Tài sản bị mất, bị hủy hoại hoặc bị hư hỏng.  

Lợi ích gắn liền với việc khai thác, sử dụng tài sản bị mất, bị giảm sút.  

Chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại.

Thiệt hại khác do luật quy định.”

Như vậy, Công ty X (đơn vị thi công) và BQLDA huyện C không thể thoái thác trách nhiệm bằng lý do “thi công đúng thiết kế”. Nếu quy trình thi công không đảm bảo an toàn kỹ thuật làm ảnh hưởng đến công trình lân cận, các đơn vị này có nghĩa vụ liên đới bồi thường toàn bộ chi phí khắc phục, xây mới lại bờ tường rào trả lại trạng thái ban đầu cho hộ ông A.

An toàn trong thi công công trình xây dựng

Đơn vị thi công có nghĩa vụ tuân thủ nghiêm ngặt quy chuẩn kỹ thuật an toàn đối với các công trình lân cận theo quy định tại khoản 2 Điều 115 Luật Xây dựng năm 2014 (sửa đổi, bổ sung năm 2020):

“2. Nhà thầu thi công xây dựng có trách nhiệm:

a) Bảo đảm an toàn cho công trình, người lao động trên công trường và an toàn cho người, công trình lân cận;

b) Che chắn, đặt biển báo, chỉ dẫn nguy hiểm tại hiện trường thi công;

c) Lập phương án, biện pháp thi công an toàn…”

Việc đào chân kênh mà không đóng cọc chống sạt lún gây nứt tường rào của dân là hành vi vi phạm quy chuẩn an toàn thi công. Việc BQLDA huyện áp giá đền bù 15 triệu đồng dựa trên mức giá hỗ trợ vật kiến trúc bồi thường giải phóng mặt bằng là áp dụng sai bản chất pháp lý. Đây là bồi thường thiệt hại do hành vi vi phạm/sự cố thi công gây ra, chứ không phải là đền bù giải phóng mặt bằng theo đơn giá nhà nước. Do đó, giá trị bồi thường phải căn cứ vào dự toán khôi phục thực tế tại thời điểm xảy ra sự cố.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Tâm lý bức xúc của chủ hộ và nguyên nhân sâu xa

Sự bức xúc của ông Nguyễn Văn A không đơn thuần chỉ nằm ở số tiền 150 triệu đồng bị đe dọa mất trắng. Sự phẫn nộ bùng phát từ tâm lý bị coi thường:

Thái độ đổ lỗi của đơn vị thi công: Lập luận “xây trên hành lang bảo vệ” khi chưa kiểm tra Sổ đỏ của dân khiến ông A cảm thấy bị xâm phạm quyền sở hữu hợp pháp.

Tâm lý phòng thủ tài sản: Tường rào là ranh giới an ninh của gia đình. Khi rào sập, gia đình cảm thấy mất an toàn về tài sản lẫn sinh hoạt.

Mất niềm tin vào ban quản lý: Việc BQLDA đưa ra con số 15 triệu đồng tượng trưng làm tăng thêm sự nghi ngờ về tính minh bạch và trách nhiệm của cán bộ công quyền.

Quản trị rủi ro tài sản và hòa giải xóm giềng

Dưới góc độ quản trị rủi ro tài sản cá nhân và dự án cộng đồng:

Đối với người dân: Việc xây dựng các công trình kiên cố ven sông, kênh mương luôn ẩn chứa rủi ro địa chất. Chủ hộ cần lưu giữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ, hình ảnh từ khi xây dựng để làm căn cứ pháp lý khi có sự cố.

Đối với Ban QLDA huyện: Thiếu khâu khảo sát hiện trạng trước khi bấm máy. Một quy trình quản trị dự án chuẩn mực bắt buộc phải lập biên bản ghi nhận hiện trạng các công trình lân cận ranh giới thi công trước khi triển khai cơ giới.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết triệt để xung đột, đảm bảo tiến độ dự án kênh mương của huyện nhưng vẫn bảo vệ trọn vẹn quyền lợi hợp pháp cho hộ dân, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đề xuất quy trình xử lý 3 bước chuẩn mực:

Bước 1: Lập biên bản tổn thất công trình kiến trúc (Quy trình kỹ thuật – Pháp lý)

Ông Nguyễn Văn A cần giữ nguyên hiện trạng, không tự ý tháo dỡ và làm đơn yêu cầu gấp gửi UBND xã B và BQLDA huyện C. Các bên phải tiến hành lập Biên bản ghi nhận sự cố hiện trạng với đầy đủ các nội dung:

Đo đạc chính xác chiều dài, chiều cao, kết cấu móng, cột, gạch, lưới thép của đoạn tường rào bị sạt lún (25m).

Chụp ảnh, quay video làm bằng chứng chi tiết các vết nứt, độ nghiêng sạt trượt hướng về phía lòng kênh.

Xác nhận vị trí tường rào hoàn toàn nằm trong ranh giới Sổ đỏ đã cấp cho gia đình ông A (để loại bỏ luận điểm vi phạm hành lang bảo vệ thủy lợi).

Thành phần ký biên bản: Chủ hộ, Đại diện BQLDA huyện, Chỉ huy trưởng công trình Công ty X, Đại diện Địa chính – Tư pháp xã B và Trưởng thôn.

Bước 2: Thỏa thuận bồi hoàn theo phương pháp “Khôi phục nguyên trạng” (Giải pháp Quản trị – Tài chính)

Thay vì tranh cãi về đơn giá bồi thường nhà nước hay tư nhân, hai bên nên thống nhất áp dụng một trong hai phương án bồi hoàn thực tế:

Phương án 1 (Nhà thầu tự khắc phục): Công ty X sử dụng lực lượng, máy móc và vật tư để tự thi công xây dựng lại toàn bộ 25m tường rào mới theo đúng quy cách, chất lượng móng bê tông cốt thép như công trình cũ của ông A. Quá trình xây dựng có sự giám sát của ông A.

Phương án 2 (Bồi thường bằng tiền theo dự toán xây mới): Hai bên thỏa thuận thuê một đơn vị tư vấn thiết kế/xây dựng độc lập lập dự toán kinh phí phá dỡ, gia cố móng cọc nhẫn chống sạt và xây lại 25m tường rào. Số tiền bồi thường phải tương đương với giá trị thị trường thực tế (dự kiến dao động từ 80 – 100 triệu đồng), do phía nhà thầu và BQLDA chi trả.

Bước 3: Hòa giải nhân văn và ký cam kết thi công an toàn (Giải pháp Tâm lý – Xã hội)

BQLDA huyện C và lãnh đạo xã B cần tổ chức buổi làm việc thiện chí tại trụ sở UBND xã:

Đại diện đơn vị thi công công khai xin lỗi hộ ông A về thái độ ứng xử thiếu chuẩn mực của cán bộ công trường ban đầu.

Ban QLDA cam kết bổ sung ngay biện pháp kỹ thuật (đóng cừ tràm/gia cố vách ta-luy kênh) trước khi tiếp tục múc sâu lòng kênh đối với các đoạn còn lại chạy qua đất của hộ ông A và các hộ dân xung quanh.

Lập bản cam kết bằng văn bản có xác nhận của UBND xã, quy định rõ thời hạn hoàn thành việc xây lại tường rào (không quá 30 ngày) để gia đình ông A an tâm ổn định cuộc sống.

Để tiếp tục tìm hiểu sâu hơn về các quy định bồi thường và an toàn thi công công trình, bạn có thể tham khảo thêm:

Xem quy định về hành lang bảo vệ công trình thủy lợi

Tìm hiểu thủ tục khởi kiện bồi thường thiệt hại công trình

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.