TÌNH HUỐNG SỐ 538: NGƯỜI DÂN DÙNG BẪY ĐIỆN TỰ CHẾ ĐỂ DIỆT CHUỘT TRÊN RUỘNG LÚA LÀM CHẾT NGƯỜI QUA ĐƯỜNG: TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CHỦ RUỘNG?

TÌNH HUỐNG SỐ 538: NGƯỜI DÂN DÙNG BẪY ĐIỆN TỰ CHẾ ĐỂ DIỆT CHUỘT TRÊN RUỘNG LÚA LÀM CHẾT NGƯỜI QUA ĐƯỜNG: TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CHỦ RUỘNG?

Dùng điện để bẫy, diệt chuột bảo vệ mùa màng là thói quen của không ít nông dân, nhưng đây là hành vi tiềm ẩn nguy cơ chết người rất cao và bị pháp luật nghiêm cấm. Khi hậu quả chết người xảy ra, ranh giới giữa “tội giết người” và “tội vô ý làm chết người” nhiều khi rất mong manh, phụ thuộc vào từng tình tiết cụ thể của vụ việc. Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích tình huống thực tế dưới đây.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Ông Phạm Văn K (viết tắt ông K), xã M, tỉnh N, có 3 sào ruộng lúa thường xuyên bị chuột cắn phá gây thiệt hại nặng. Để diệt chuột, tối ngày 12/6/2026, ông K dùng dây điện trần đấu trực tiếp từ đường điện sinh hoạt 220V trong nhà, giăng vòng quanh bờ ruộng cách đường liên thôn khoảng 50 mét. Ông K có cắm 2 tấm biển ghi “NGUY HIỂM – CÓ ĐIỆN, CẤM LẠI GẦN” ở hai đầu bờ ruộng, đồng thời có thói quen cắm điện vào khoảng 22 giờ đêm và tự đặt báo thức để ngắt điện trước 5 giờ sáng hôm sau.

Đêm 12/6/2026, do quá mệt sau một ngày lao động, ông K ngủ quên, không ngắt điện đúng giờ như thường lệ. Khoảng 5 giờ 20 phút sáng 13/6/2026, anh Lê Văn H (viết tắt anh H), người cùng xã, đi tắt qua lối mòn nhỏ băng qua bờ ruộng của ông K để ra đồng làm việc — đây là lối đi tắt ít người sử dụng, không phải đường liên thôn chính — đã vướng phải dây điện trần và bị điện giật tử vong tại chỗ.

Gia đình anh H vô cùng đau xót và bức xúc, cho rằng ông K biết rõ giăng điện trên bờ ruộng là nguy hiểm đến tính mạng con người mà vẫn cố tình thực hiện, nên phải bị xử lý về “Tội giết người”. Trong khi đó, ông K trình bày mục đích duy nhất của việc giăng điện là để bảo vệ mùa màng, đã thực hiện các biện pháp phòng ngừa như cắm biển báo, đặt bẫy cách xa đường chính, có giờ giấc đóng – ngắt điện cụ thể, và hoàn toàn không biết, không lường trước được việc có người đi qua lối mòn vào thời điểm đó. Cơ quan Công an huyện đã khởi tố vụ án để điều tra làm rõ.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xác định lỗi – yếu tố then chốt để định tội

Đây là loại vụ việc mà pháp luật hình sự Việt Nam đòi hỏi phải phân tích rất kỹ yếu tố lỗi của người thực hiện hành vi, bởi cùng một hành vi khách quan (giăng điện gây chết người) nhưng có thể cấu thành hai tội danh hoàn toàn khác nhau về tính chất và mức hình phạt: “Tội giết người” (Điều 123 Bộ luật Hình sự) nếu lỗi là cố ý, hoặc “Tội vô ý làm chết người” (Điều 128 Bộ luật Hình sự) nếu lỗi là vô ý.

Điều 11 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định về vô ý phạm tội như sau:

“Điều 11. Vô ý phạm tội

Vô ý phạm tội là phạm tội trong những trường hợp sau đây:

1. Người phạm tội tuy thấy trước hành vi của mình có thể gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội nhưng cho rằng hậu quả đó sẽ không xảy ra hoặc có thể ngăn ngừa được;
2. Người phạm tội không thấy trước hành vi của mình có thể gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội, mặc dù phải thấy trước và có thể thấy trước hậu quả đó.”

Thực tiễn xét xử tại Việt Nam (được hướng dẫn tại Công văn số 81/2002/TANDTC của Tòa án nhân dân tối cao) đã phân biệt rất rõ hai trường hợp đối với hành vi dùng điện diệt chuột, chống súc vật phá hoại mùa màng: Nếu người sử dụng điện mắc điện ở nơi có nhiều người qua lại, biết rõ việc mắc điện là nguy hiểm đến tính mạng con người nhưng vẫn cố tình mắc hoặc có thái độ bỏ mặc hậu quả xảy ra thì bị xét xử về tội “Giết người”; ngược lại, nếu người mắc điện ở nơi họ tin tưởng không có người qua lại, đã thực hiện các biện pháp phòng ngừa như canh gác, cắm biển báo nguy hiểm và tin rằng hậu quả chết người sẽ không xảy ra, nhưng hậu quả vẫn xảy ra, thì bị xét xử về “Tội vô ý làm chết người” theo Điều 128 Bộ luật Hình sự.

Áp dụng vào tình huống của ông K

Đối chiếu với các tình tiết đã xác minh: (1) Ông K giăng điện tại bờ ruộng cách xa đường liên thôn chính khoảng 50 mét, không phải nơi có đông người qua lại thường xuyên; (2) Ông K đã cắm biển báo nguy hiểm rõ ràng ở hai đầu bờ ruộng; (3) Ông K có quy trình đóng – ngắt điện cố định vào ban đêm, thể hiện ý thức phòng ngừa hậu quả; (4) Nạn nhân đi qua lối mòn nhỏ, ít người sử dụng, vào thời điểm ông K tin rằng đã hết giờ cắm điện. Các tình tiết này cho thấy ông K không mong muốn và cũng không có thái độ bỏ mặc cho hậu quả chết người xảy ra, mà do chủ quan, quá tự tin vào các biện pháp phòng ngừa của mình (trong đó có việc ngủ quên, không ngắt điện đúng giờ) nên đã gây ra hậu quả chết người ngoài ý muốn.

Với các tình tiết như vậy, hành vi của ông K có đủ căn cứ để xem xét xử lý về Tội vô ý làm chết người theo Điều 128 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), quy định như sau:

“Điều 128. Tội vô ý làm chết người

1. Người nào vô ý làm chết người, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
2. Phạm tội làm chết 02 người trở lên, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm.”

Như vậy, với hậu quả làm chết 01 người, ông K có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 128, với khung hình phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Bên cạnh trách nhiệm hình sự, ông K còn phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng cho gia đình nạn nhân theo quy định của Bộ luật Dân sự (chi phí mai táng, tiền cấp dưỡng cho người mà nạn nhân có nghĩa vụ nuôi dưỡng, tổn thất tinh thần…), không phụ thuộc vào việc có bị xử lý hình sự hay không.

Cần lưu ý, kết luận về tội danh cuối cùng phải căn cứ vào kết quả điều tra, khám nghiệm hiện trường và các chứng cứ khách quan khác (lời khai nhân chứng về thời điểm, tần suất người qua lại lối mòn; đặc điểm, độ rõ của biển báo; thời gian thực tế ông K cắm và ngắt điện…), do cơ quan tiến hành tố tụng xác minh, không thể chỉ dựa vào lời trình bày một chiều của người liên quan.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý

Đối với ông K, tâm lý chủ đạo là sự chủ quan, quá tự tin vào các biện pháp phòng ngừa do chính mình đặt ra, xen lẫn nỗi lo mất mùa vì nạn chuột phá hoại — một áp lực kinh tế rất thực tế đối với người nông dân. Chính sự chủ quan ấy đã khiến ông không lường hết được rủi ro khi bản thân có thể mệt mỏi, ngủ quên. Đối với gia đình nạn nhân, cú sốc mất người thân đột ngột, phi lý (chỉ vì đi làm đồng qua một lối mòn quen thuộc) dễ đẩy sự đau buồn thành phẫn nộ, mong muốn quy kết mức tội nặng nhất cho người gây ra hậu quả.

Về khía cạnh Giáo dục và Quản trị an toàn cộng đồng

Vụ việc là hồi chuông cảnh báo về nhận thức pháp luật của một bộ phận người dân nông thôn: sử dụng điện sinh hoạt để bẫy, bắt động vật là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm dưới mọi hình thức, bởi dòng điện là nguồn nguy hiểm cao độ, không thể kiểm soát tuyệt đối bằng biển báo hay ý thức chủ quan của một cá nhân. Đây cũng là bài học về quản trị rủi ro ở cấp cộng đồng: chính quyền xã, hội nông dân cần đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn các biện pháp diệt chuột an toàn (bẫy cơ học, thuốc sinh học được phép sử dụng), đồng thời rà soát, cảnh báo sớm những khu vực có nguy cơ người dân tự ý dùng điện bẫy chuột, chống trộm để ngăn chặn hậu quả đau lòng tương tự.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để xử lý vụ việc thấu tình đạt lý, vừa bảo đảm nghiêm minh của pháp luật vừa xoa dịu mất mát của gia đình nạn nhân, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đề xuất phương án như sau:

Bước 1 – Hợp tác đầy đủ với cơ quan điều tra: Ông K và gia đình cần chủ động cung cấp toàn bộ chứng cứ khách quan (thời gian, tần suất cắm/ngắt điện, hình ảnh biển báo, xác nhận của người dân về mức độ vắng vẻ của lối mòn…) để cơ quan tố tụng có căn cứ đầy đủ, chính xác xác định đúng bản chất lỗi vô ý, tránh bị quy kết oan sang tội danh nặng hơn.

Bước 2 – Chủ động khắc phục hậu quả, bồi thường dân sự: Song song với quá trình tố tụng hình sự, ông K nên chủ động, thành khẩn thăm hỏi, hỗ trợ chi phí mai táng và bồi thường thiệt hại cho gia đình nạn nhân theo quy định của Bộ luật Dân sự càng sớm càng tốt. Đây vừa là nghĩa vụ pháp lý, vừa là hành động nhân văn thể hiện sự ăn năn, đồng thời là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự được pháp luật ghi nhận.

Bước 3 – Rút kinh nghiệm và cảnh báo cộng đồng: Chính quyền xã M cần lấy vụ việc làm bài học tuyên truyền sâu rộng tới toàn thể người dân về việc tuyệt đối không dùng điện sinh hoạt, điện lưới để bẫy, bắt động vật dưới bất kỳ hình thức và biện pháp phòng ngừa nào, đồng thời khuyến khích các biện pháp diệt chuột an toàn thay thế, tránh những cái chết oan uổng và những phiên tòa đau lòng như trường hợp của ông K.

Sự việc là lời nhắc nhở rằng, dù xuất phát từ mục đích chính đáng là bảo vệ mùa màng, bất kỳ hành vi nào tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm đến tính mạng con người cũng đều phải được cân nhắc, phòng ngừa ở mức cao nhất — bởi khi hậu quả chết người đã xảy ra, không có sự phòng ngừa nào, dù cẩn thận đến đâu, có thể bù đắp được.

 

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về pháp lý hình sự hoặc an toàn cộng đồng, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.