TÌNH HUỐNG SỐ 388: THIẾU SỰ CHUẨN BỊ VỀ THỦ TỤC HẢI QUAN TẠI NƯỚC NHẬP KHẨU?

TÌNH HUỐNG SỐ 388: THIẾU SỰ CHUẨN BỊ VỀ THỦ TỤC HẢI QUAN TẠI NƯỚC NHẬP KHẨU?

Thủ tục hải quan tại quốc gia nhập khẩu từ lâu đã được ví như “cánh cổng thông hành” quyết định sự thành bại của một giao dịch thương mại quốc tế. Dù sản phẩm có chất lượng vượt trội hay mức giá cạnh tranh đến đâu, mọi lợi thế kinh doanh đều có thể bị đứt gãy ngay tại biên giới nếu doanh nghiệp gặp vướng mắc về mặt pháp lý và chứng từ. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng phức tạp và các quốc gia liên tục thắt chặt quy định kỹ thuật, việc thiếu sự chuẩn bị kỹ lưỡng về thủ tục thông quan không chỉ là một sai sót kỹ thuật, mà đã trở thành rủi ro chiến lược nghiêm trọng. Tình trạng này khiến doanh nghiệp đối mặt với hàng loạt hệ lụy đắt đỏ như chi phí lưu kho bãi phát sinh, hàng hóa hư hỏng, bị xử phạt hành chính, hoặc nghiêm trọng hơn là bị từ chối nhập khẩu và tổn hại uy tín trên thị trường quốc tế. Việc nghiên cứu đề tài “Thủ tục hải quan tại nước nhập khẩu: Những rủi ro từ sự thiếu chuẩn bị và giải pháp nâng cao năng lực tuân thủ cho doanh nghiệp” mang ý nghĩa cấp thiết, giúp doanh nghiệp chủ động nhận diện rủi ro, tối ưu hóa quy trình xuất nhập khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn hội nhập sâu rộng hiện nay

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Công ty TNHH Nông sản X (trụ sở tại xã B, tỉnh C) do ông Nguyễn Văn A làm Giám đốc ký hợp đồng xuất khẩu 10 container măng cụt tươi sang thị trường Liên minh Châu Âu (EU) theo điều kiện CIF cảng Rotterdam (Incoterms 2020). Do là hợp đồng lớn đầu tiên, ông A tập trung toàn bộ nguồn lực vào khâu thu mua, đóng gói và vận chuyển sao cho kịp tiến độ giao hàng lên tàu.

Tuy nhiên, ông A cùng bộ phận xuất nhập khẩu đã chủ quan không cập nhật quy định mới về kiểm dịch thực vật và nhãn mác của thị trường EU. Khi 10 container măng cụt cập cảng Rotterdam (Hà Lan), Cơ quan kiểm dịch và Hải quan tại trạm kiểm soát biên giới (BCP) phát hiện lô hàng vi phạm hai lỗi nghiêm trọng:

Thiếu Chứng thư kiểm dịch thực vật (Phytosanitary Certificate) theo mẫu mới quy định tại Quy định (EU) 2016/2031.

Nhãn mác trên bao bì không ghi đầy đủ thông tin mã truy xuất nguồn gốc bằng ngôn ngữ bản địa theo Điều 9 & 15 Quy định (EU) No 1169/2011.

Hậu quả: Căn cứ Điều 47 & 66 Quy định (EU) 2017/625 (Official Controls Regulation), Hải quan Hà Lan đã ra quyết định tạm giữ toàn bộ lô hàng tại trạm BCP. Lô hàng măng cụt bị ách tắc hoàn toàn; chi phí lưu container, lưu kho tăng vọt mỗi ngày theo quy định cảng. Do măng cụt là nông sản tươi sống, nguy cơ hư hỏng toàn bộ lô hàng hiện hữu từng giờ, đẩy Công ty X đối mặt với nguy cơ phá sản và bồi thường thiệt hại lớn cho đối tác.

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Sự cố ách tắc hàng hóa tại hải quan nước nhập khẩu xuất phát từ sự thiếu chuẩn bị về mặt pháp lý tuân:

Trách nhiệm cung cấp chứng từ theo Incoterms 2020: Dù hợp đồng ký theo điều kiện CIF (người mua làm thủ tục thông quan nhập khẩu theo Mục B7), nhưng Mục A7 Incoterms 2020 quy định người bán có nghĩa vụ cung cấp đầy đủ thông tin, chứng từ gốc đáp ứng tiêu chuẩn nước nhập khẩu. Việc bên bán giao chứng từ không hợp lệ là vi phạm nghĩa vụ giao chứng từ quy định tại Điều 34 Luật Thương mại 2005.

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại: Chi phí lưu kho bãi và nguy cơ hàng hư hỏng do ách tắc phát sinh trực tiếp từ lỗi chứng từ của bên bán. Căn cứ Điều 351 và Điều 360 Bộ luật Dân sự 2015, bên bán phải chịu trách nhiệm bồi toàn bộ thiệt hại phát sinh cho bên mua.

Quyền cưỡng chế của Hải quan EU: Căn cứ Điều 66 Quy định (EU) 2017/625, cơ quan thẩm quyền nước nhập khẩu có toàn quyền giữ hàng, buộc tái xuất hoặc tiêu hủy lô hàng không tuân thủ quy chuẩn an toàn/kiểm dịch mà không chịu bất kỳ trách nhiệm bồi thường nào đối với doanh nghiệp xuất khẩu.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Khi hàng bị giữ tại cảng, khủng hoảng không chỉ ở khía cạnh pháp lý mà còn tàn phá bộ máy doanh nghiệp:

• Góc nhìn Tâm lý: Sự hoảng loạn của ông A dễ dẫn đến quyết định vội vàng hoặc đổ lỗi cho bộ phận xuất nhập khẩu. Đối tác EU cũng rơi vào tâm lý nghi ngại năng lực của Công ty X, dẫn đến nguy cơ đứt gãy quan hệ kinh doanh lâu dài.
• Góc nhìn Giáo dục & Đào tạo: Bài học đắt giá về “lỗ hổng tri thức”. Đội ngũ nhân sự thiếu kỹ năng cập nhật các Rào cản kỹ thuật trong thương mại (TBT) và Biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm (SPS) theo Chương 5 Hiệp định EVFTA.
• Góc nhìn Quản trị: Sự cố bộc lộ việc thiếu Quy trình ứng phó rủi ro khẩn cấp. Doanh nghiệp không xây dựng kịch bản cho tình huống hàng bị giữ, dẫn đến sự lúng túng trong phối hợp giữa bên bán, bên mua, hãng tàu và cơ quan kiểm dịch.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để xử lý triệt để bài toán “Hàng bị ách tắc” và ngăn ngừa rủi ro tương lai, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra bộ giải pháp 3 giai đoạn:

• Xử lý cấp bách tại chỗ (Giải cứu lô hàng ách tắc)

Kích hoạt cơ chế xử lý khẩn cấp: Lập Tổ công tác phản ứng nhanh do Giám đốc trực tiếp chỉ đạo, làm việc song song với đối tác EU và đại lý hải quan tại Rotterdam.

Khắc phục chứng từ hỏa tốc: Căn cứ Thông tư 33/2014/TT-BNNPTNT, liên hệ ngay với Cơ quan Kiểm dịch thực vật Việt Nam để xin cấp điều chỉnh Chứng thư kiểm dịch theo đúng mẫu Quy định (EU) 2016/2031 gửi bản mềm xác thực điện tử cho BCP Hà Lan. Đồng thời, xin phép Hải quan EU cho đưa hàng vào kho ngoại quan bảo quản lạnh để dán bổ sung nhãn phụ đạt chuẩn Quy định (EU) No 1169/2011 nhằm giải tỏa lô hàng.

Đàm phán chi phí: Áp dụng tinh thần hợp tác thương mại để thương lượng với hãng tàu xin giảm phạt trong thời gian chờ hoàn thiện hồ sơ.

• Xây dựng quy trình chuẩn hóa (Chìa khóa quản trị)

Chuẩn hóa quy trình xuất khẩu (SOP Import/Export): Thiết lập “Bảng kiểm tra tuân thủ” bắt buộc cho thị trường EU, đảm bảo đáp ứng đầy đủ quy định tại Luật Quản lý ngoại thương 2017 và các quy định kỹ thuật của nước nhập khẩu trước khi cho hàng rời cảng.

Gia cố hợp đồng mua bán: Bổ sung các điều khoản về nghĩa vụ hỗ trợ thông quan khẩn cấp, cơ chế phân chia chi phí rủi ro và điều khoản bất khả kháng/trở ngại khách quan theo chuẩn Incoterms 2020.

• Nâng tầm nhân sự & Văn hóa doanh nghiệp (Chìa khóa nhân văn)

Tổ chức đào tạo nội bộ: Đào tạo chuyên sâu cho nhân sự về các cam kết SPS/TBT trong EVFTA và quy định hải quan quốc tế.

Định hình tâm lý quản trị: Chuyển đổi văn hóa từ “bị động sửa sai” sang “chủ động kiểm soát rủi ro”. Biến sự cố thành bài học thực tiễn để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế cho doanh nghiệp.

THÔNG TIN LIÊN HỆ: Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.