Trong nhiều gia đình Việt Nam, cha mẹ sẵn sàng trao cho con mảnh đất quý giá nhất với mong muốn con cái ổn định cuộc sống, phụng dưỡng tuổi già. Thế nhưng, không ít trường hợp sau khi được sang tên quyền sử dụng đất, người con lại thay đổi thái độ, thậm chí đuổi chính cha mẹ ra khỏi ngôi nhà của mình. Vậy pháp luật có cho phép cha mẹ đòi lại mảnh đất đã cho hay không? 

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Hộ ông Nguyễn Văn A và bà Trần Thị B, trú tại xã B, tỉnh C, có một thửa đất ở rộng gần 500 m² đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Năm 2021, vì thương con trai là anh Nguyễn Văn C mới lập gia đình, ông bà quyết định làm thủ tục tặng cho toàn bộ quyền sử dụng đất để con xây nhà, với mong muốn sau này con sẽ chăm sóc cha mẹ lúc tuổi già. Việc tặng cho được lập thành hợp đồng có công chứng và đã đăng ký sang tên cho anh C theo quy định.

Sau khi đứng tên trên Giấy chứng nhận, anh C xây nhà mới. Tuy nhiên, chỉ vài năm sau, mâu thuẫn gia đình ngày càng gay gắt. Anh C nhiều lần xúc phạm cha mẹ, không thực hiện việc phụng dưỡng như đã hứa, thậm chí yêu cầu cha mẹ dọn ra khỏi căn nhà đang ở với lý do đất đã thuộc quyền sở hữu của mình.

Không còn nơi nương tựa, ông A và bà B phải chuyển sang sống nhờ người thân. Quá đau lòng trước hành vi của con trai, ông bà mong muốn lấy lại mảnh đất đã cho vì cho rằng việc tặng cho xuất phát từ niềm tin con sẽ hiếu thảo và chăm sóc cha mẹ.

Ông bà băn khoăn:

Sau khi đã hoàn tất thủ tục tặng cho và sang tên quyền sử dụng đất, cha mẹ có quyền đòi lại đất nếu người con bất hiếu, không thực hiện nghĩa vụ phụng dưỡng, thậm chí đuổi cha mẹ ra khỏi nhà hay không?

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

Việc cha mẹ tặng cho quyền sử dụng đất cho con là giao dịch dân sự được điều chỉnh bởi Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Đất đai năm 2024 và Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014.

Theo Điều 457 Bộ luật Dân sự năm 2015, hợp đồng tặng cho tài sản là sự thỏa thuận theo đó bên tặng cho chuyển quyền sở hữu tài sản cho bên được tặng mà không yêu cầu đền bù.

Đối với quyền sử dụng đất, việc tặng cho phải được lập thành văn bản, công chứng hoặc chứng thực và đăng ký biến động theo quy định của Luật Đất đai năm 2024 thì mới phát sinh hiệu lực đối với người thứ ba.

Điểm đặc biệt cần lưu ý là pháp luật cho phép tồn tại hợp đồng tặng cho có điều kiện.

Theo Điều 462 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên tặng cho có thể yêu cầu bên được tặng cho thực hiện một hoặc nhiều nghĩa vụ trước hoặc sau khi tặng cho. Nếu bên được tặng cho không thực hiện điều kiện đã cam kết thì bên tặng cho có quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ, yêu cầu bồi thường thiệt hại và trong nhiều trường hợp có quyền yêu cầu Tòa án hủy giao dịch hoặc buộc hoàn trả tài sản theo quy định của pháp luật.

Trong thực tiễn xét xử, nếu cha mẹ chứng minh được việc tặng cho đất gắn với điều kiện như:

• Có nghĩa vụ phụng dưỡng cha mẹ;
• Chăm sóc cha mẹ đến cuối đời;
• Không được đuổi cha mẹ khỏi nơi ở;
• Bảo đảm chỗ ở ổn định cho cha mẹ;

nhưng người con cố ý vi phạm thì đây là căn cứ rất quan trọng để Tòa án xem xét.

Ngược lại, nếu hợp đồng chỉ ghi nhận việc tặng cho không kèm điều kiện, không có tài liệu, nhân chứng hoặc chứng cứ chứng minh hai bên có thỏa thuận về nghĩa vụ phụng dưỡng thì việc đòi lại đất sẽ rất khó khăn. Hành vi bất hiếu về mặt đạo đức chưa mặc nhiên làm chấm dứt hiệu lực của hợp đồng tặng cho đã hoàn thành.

Ngoài ra, theo Điều 70 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, con có nghĩa vụ kính trọng, chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ; trường hợp trốn tránh nghĩa vụ còn có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật.

Do đó, trong từng vụ việc, cần đánh giá đồng thời:

• Nội dung hợp đồng tặng cho;
• Ý chí của các bên khi giao kết;
• Chứng cứ về điều kiện tặng cho;
• Hành vi vi phạm của người con;
• Mức độ ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của cha mẹ.

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Đau đớn nhất trong những vụ tranh chấp đất đai không phải là giá trị của mảnh đất, mà là sự đổ vỡ của tình thân.

Nhiều bậc cha mẹ dành cả cuộc đời tích cóp để tạo dựng tài sản với mong muốn con cái có cuộc sống tốt hơn. Khi quyết định sang tên đất, họ thường đặt niềm tin vào tình cảm gia đình hơn là những điều khoản pháp lý. Đến khi phát sinh mâu thuẫn, họ vừa mất tài sản, vừa chịu tổn thương tinh thần vì cảm giác bị chính người thân ruột thịt phản bội.

Ở chiều ngược lại, không ít người con sau khi sở hữu tài sản đã dần thay đổi cách ứng xử do áp lực kinh tế, mâu thuẫn hôn nhân hoặc ảnh hưởng từ các mối quan hệ khác. Nếu những xung đột này không được giải quyết kịp thời, chúng có thể dẫn đến những hành vi cực đoan, làm rạn nứt tình cảm gia đình và đẩy tranh chấp lên Tòa án.

Từ góc độ quản trị gia đình, việc tặng cho tài sản có giá trị lớn cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Nếu cha mẹ mong muốn con có nghĩa vụ phụng dưỡng hoặc bảo đảm chỗ ở cho mình, những nội dung này nên được thể hiện rõ trong hợp đồng tặng cho để vừa bảo đảm giá trị pháp lý, vừa hạn chế tranh chấp về sau.

Pháp luật có thể phân định đúng – sai, nhưng chỉ sự thấu hiểu và đối thoại mới có thể hàn gắn những vết nứt trong gia đình.

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Theo Chuyên gia Nguyễn Hữu Long, khi xảy ra trường hợp người con bất hiếu sau khi được tặng cho quyền sử dụng đất, cha mẹ không nên chỉ hành động theo cảm xúc mà cần thực hiện đúng trình tự pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Thứ nhất, ưu tiên hòa giải trong phạm vi gia đình với sự tham gia của người thân, tổ hòa giải ở cơ sở hoặc các tổ chức đoàn thể. Nhiều mâu thuẫn có thể được tháo gỡ nếu các bên được lắng nghe và nhìn nhận lại trách nhiệm của mình.

Thứ hai, rà soát toàn bộ hồ sơ pháp lý gồm hợp đồng tặng cho, văn bản công chứng, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và các tài liệu thể hiện điều kiện tặng cho. Đồng thời thu thập chứng cứ như tin nhắn, ghi âm, người làm chứng hoặc các tài liệu chứng minh việc người con đã cam kết phụng dưỡng cha mẹ nhưng không thực hiện.

Thứ ba, nếu hòa giải không đạt kết quả và có căn cứ chứng minh đây là hợp đồng tặng cho có điều kiện, cha mẹ có thể gửi văn bản yêu cầu người con thực hiện đúng nghĩa vụ hoặc hoàn trả tài sản. Trường hợp vẫn không được giải quyết, có quyền khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền, yêu cầu tuyên bố hậu quả pháp lý của việc vi phạm điều kiện tặng cho, buộc hoàn trả quyền sử dụng đất hoặc giải quyết theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Thứ tư, đối với các gia đình có ý định tặng cho tài sản trong tương lai, nên lựa chọn phương án lập hợp đồng tặng cho có điều kiện với nội dung rõ ràng về nghĩa vụ phụng dưỡng, quyền lưu cư hoặc quyền sử dụng nhà đất của cha mẹ. Việc quy định cụ thể ngay từ đầu sẽ giúp giảm thiểu tranh chấp và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của các bên.

Thông điệp từ chuyên gia: “Tình thân không thể được đo bằng giá trị của một mảnh đất. Tuy nhiên, khi lòng hiếu thảo không còn được gìn giữ, pháp luật sẽ trở thành “lá chắn” để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của những người đã dành cả cuộc đời hy sinh vì con cái. Điều quan trọng nhất vẫn là biết kết hợp giữa giá trị đạo đức gia đình với sự thận trọng trong việc xác lập các giao dịch về tài sản, để yêu thương không trở thành nguồn cơn của những tranh chấp đau lòng.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.

Từ khoá: Tư vấn; Luật đất đai; Bộ luật dân sự; Giải pháp.