TÌNH HUỐNG 959: ĐỂ LẠI TẦM NHÌN TOÀN CẦU?

Trong kinh doanh, xây dựng được một doanh nghiệp phát triển đã khó, nhưng duy trì sự phát triển đó qua nhiều thế hệ còn khó hơn. Một doanh nghiệp có thể thành công nhờ sự nhạy bén của người sáng lập, song nếu mọi quyết định đều phụ thuộc vào một cá nhân thì sự thành công ấy chưa chắc kéo dài khi người đó rời khỏi vị trí điều hành. Đặc biệt, trong bối cảnh thị trường ngày càng mở rộng, doanh nghiệp không chỉ cần một chiến lược phát triển trước mắt mà còn phải có tầm nhìn dài hạn, khả năng thích ứng với thị trường quốc tế và kế hoạch kế thừa rõ ràng. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để người sáng lập không chỉ để lại một doanh nghiệp có giá trị mà còn xây dựng được nền tảng giúp doanh nghiệp tiếp tục phát triển trên phạm vi toàn cầu.

1. Tóm tắt tình huống

Một doanh nghiệp gia đình đã hoạt động ổn định trong nhiều năm và tạo dựng được chỗ đứng trên thị trường trong nước. Người sáng lập mong muốn đưa doanh nghiệp vươn ra thị trường quốc tế, xây dựng thương hiệu có khả năng cạnh tranh lâu dài và tạo nền tảng cho thế hệ kế tiếp tiếp tục phát triển sự nghiệp kinh doanh.

Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phụ thuộc khá nhiều vào kinh nghiệm, mối quan hệ và khả năng ra quyết định của người sáng lập. Hoạt động quản trị chưa được chuẩn hóa, chiến lược thị trường quốc tế còn chung chung, việc bảo vệ thương hiệu ở nước ngoài chưa được chú trọng đúng mức. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng chưa xác định rõ vai trò của thế hệ kế tiếp trong quá trình điều hành và phát triển.

Nếu không có sự chuẩn bị phù hợp, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn khi mở rộng hoạt động, phát sinh tranh chấp trong quá trình chuyển giao quyền quản lý hoặc đánh mất lợi thế cạnh tranh khi người sáng lập không còn trực tiếp điều hành.

2. Phân tích dưới góc độ pháp lý

2.1. Xây dựng tầm nhìn toàn cầu phải gắn với quyền tự chủ kinh doanh và định hướng phát triển dài hạn

Một doanh nghiệp muốn vươn ra thị trường quốc tế trước hết cần xác định rõ mục tiêu phát triển, thị trường hướng đến, nguồn lực cần huy động và phương thức triển khai. Việc mở rộng ra nước ngoài không nên chỉ xuất phát từ mong muốn tăng doanh thu mà cần dựa trên đánh giá về năng lực tài chính, sản phẩm, nhân sự và khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường mục tiêu.

Về phương diện pháp lý, Điều 7 Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 76/2025/QH15, ghi nhận quyền tự do kinh doanh trong những ngành, nghề mà luật không cấm, đồng thời quy định các quyền cơ bản của doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh. Đây là cơ sở để doanh nghiệp chủ động lựa chọn phương hướng phát triển, mở rộng quy mô và tìm kiếm cơ hội kinh doanh phù hợp với năng lực của mình.

Tuy nhiên, quyền tự chủ kinh doanh không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể bỏ qua các điều kiện pháp lý khi triển khai chiến lược. Chẳng hạn, nếu lựa chọn xuất khẩu hàng hóa, doanh nghiệp cần xác định mặt hàng, thị trường, phương thức giao dịch và những yêu cầu liên quan đến hoạt động xuất khẩu. Điều 27 và Điều 28 Luật Thương mại năm 2005 quy định về mua bán hàng hóa quốc tế và xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa. Các quy định này là cơ sở pháp lý để doanh nghiệp xem xét cách thức đưa sản phẩm ra thị trường nước ngoài, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu mở rộng doanh số.

Đối với hoạt động đầu tư ra nước ngoài, doanh nghiệp cần tiếp tục đối chiếu với Luật Đầu tư năm 2025, có hiệu lực từ ngày 01/3/2026, cùng các quy định có liên quan để xác định điều kiện và thủ tục áp dụng cho phương án đầu tư cụ thể.

Như vậy, tầm nhìn toàn cầu cần được chuyển hóa thành kế hoạch kinh doanh có căn cứ, có lộ trình và phù hợp với pháp luật. Một chiến lược tốt không chỉ trả lời câu hỏi doanh nghiệp muốn đi đến đâu mà còn phải xác định doanh nghiệp sẽ đi bằng cách nào, cần chuẩn bị những gì và kiểm soát rủi ro ra sao.

2.2. Bảo vệ thương hiệu và tài sản trí tuệ là nền tảng để phát triển trên thị trường quốc tế

Khi doanh nghiệp bắt đầu tiếp cận thị trường nước ngoài, thương hiệu không còn đơn thuần là tên gọi giúp khách hàng nhận diện sản phẩm. Đây còn là tài sản có khả năng tạo ra lợi thế cạnh tranh, nâng cao giá trị doanh nghiệp và hỗ trợ việc xây dựng quan hệ với đối tác quốc tế.

Tuy nhiên, doanh nghiệp không nên cho rằng thương hiệu đã được sử dụng ổn định tại Việt Nam thì đương nhiên được bảo vệ ở mọi quốc gia. Theo Điều 6 và Điều 72 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, được sửa đổi, bổ sung qua các văn bản liên quan, việc xác lập quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu và điều kiện bảo hộ nhãn hiệu phải được xem xét theo quy định pháp luật. Vì vậy, trước khi thâm nhập một thị trường mới, doanh nghiệp cần kiểm tra khả năng đăng ký, tình trạng pháp lý của nhãn hiệu và phạm vi bảo hộ tại thị trường đó. Khi thực hiện, cần áp dụng quy định hiện hành của Luật Sở hữu trí tuệ, bao gồm những sửa đổi có hiệu lực từ ngày 01/4/2026.

Ví dụ, một doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh thực phẩm muốn đưa sản phẩm sang thị trường nước ngoài nhưng chưa kiểm tra khả năng đăng ký nhãn hiệu tại quốc gia đó. Nếu tên thương hiệu đã thuộc quyền của một chủ thể khác hoặc có nguy cơ gây nhầm lẫn, doanh nghiệp có thể phải thay đổi nhận diện sản phẩm, phát sinh chi phí và ảnh hưởng đến kế hoạch kinh doanh.

Do đó, doanh nghiệp cần chủ động rà soát nhãn hiệu, tên thương mại, kiểu dáng công nghiệp, bí mật kinh doanh và những tài sản trí tuệ có giá trị khác. Với từng thị trường, cần xác định hình thức bảo hộ phù hợp và xây dựng cơ chế theo dõi, xử lý khi phát hiện hành vi xâm phạm.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần quy định rõ quyền sở hữu và quyền sử dụng tài sản trí tuệ trong các hợp đồng với đối tác, nhà phân phối, đơn vị gia công và người lao động có liên quan. Việc này giúp hạn chế tình trạng thương hiệu hoặc bí quyết kinh doanh bị sử dụng vượt quá phạm vi cho phép.

Có thể thấy, bảo vệ tài sản trí tuệ không chỉ nhằm ngăn chặn hành vi xâm phạm mà còn là bước chuẩn bị cần thiết để doanh nghiệp phát triển bền vững. Một thương hiệu muốn tồn tại lâu dài phải được xây dựng bằng chất lượng sản phẩm, uy tín kinh doanh và cơ chế bảo vệ quyền lợi phù hợp.

2.3. Kế thừa doanh nghiệp phải gắn với cơ cấu quản trị và cơ chế chuyển giao rõ ràng

Trong doanh nghiệp gia đình, người sáng lập thường là người nắm giữ phần lớn kinh nghiệm, quan hệ khách hàng và quyền quyết định. Điều này có thể giúp doanh nghiệp vận hành nhanh chóng ở giai đoạn đầu, nhưng cũng tạo ra rủi ro nếu hoạt động quản trị phụ thuộc quá nhiều vào một cá nhân.

Khi doanh nghiệp phát triển, việc chuyển giao cho thế hệ kế tiếp không nên chỉ dựa trên quan hệ gia đình. Người kế nhiệm cần có năng lực chuyên môn, hiểu biết về thị trường, khả năng quản trị và sự chuẩn bị phù hợp với vị trí được giao. Đồng thời, doanh nghiệp cần xác định rõ sự khác biệt giữa quyền sở hữu vốn, quyền quản lý và trách nhiệm điều hành.

Luật Doanh nghiệp năm 2020, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 76/2025/QH15, quy định về tổ chức quản lý và hoạt động của các loại hình doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp cần lựa chọn cơ cấu quản trị phù hợp với loại hình đã đăng ký, đồng thời thực hiện đúng thẩm quyền của các cơ quan và chức danh quản lý theo luật và điều lệ doanh nghiệp.

Chẳng hạn, trong công ty có nhiều thành viên hoặc cổ đông là người trong gia đình, việc chuyển giao quyền điều hành cho một người con không đồng nghĩa với việc người đó đương nhiên có toàn bộ quyền quyết định đối với doanh nghiệp. Quyền và nghĩa vụ của từng thành viên, cổ đông, cũng như thẩm quyền của người quản lý, phải được xác định trên cơ sở pháp luật, điều lệ và các quyết định hợp lệ của doanh nghiệp.

Vì vậy, người sáng lập nên xây dựng kế hoạch kế nhiệm từ sớm, trong đó xác định tiêu chí lựa chọn người kế nhiệm, lộ trình đào tạo, phạm vi quyền hạn và cơ chế đánh giá kết quả công việc. Nếu có việc chuyển nhượng phần vốn góp, cổ phần hoặc chuyển giao quyền sở hữu, doanh nghiệp cần xem xét điều kiện và thủ tục tương ứng với loại hình doanh nghiệp, đồng thời thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý liên quan.

Một cơ chế kế thừa rõ ràng sẽ giúp giảm nguy cơ tranh chấp nội bộ, hạn chế gián đoạn hoạt động và bảo đảm doanh nghiệp tiếp tục vận hành ngay cả khi người sáng lập rút khỏi vị trí điều hành.

2.4. Chiến lược toàn cầu cần đi cùng cơ chế kiểm soát rủi ro pháp lý

Mở rộng hoạt động ra nước ngoài đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải đối diện với nhiều vấn đề mới, từ lựa chọn đối tác, đàm phán hợp đồng, phương thức thanh toán đến quy định về hàng hóa và nghĩa vụ tại thị trường mục tiêu. Nếu chỉ chú trọng cơ hội lợi nhuận mà không đánh giá đầy đủ rủi ro, doanh nghiệp có thể phải gánh chịu tổn thất lớn.

Trong giao dịch mua bán hàng hóa quốc tế, doanh nghiệp cần xác định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng, bao gồm chất lượng hàng hóa, thời hạn giao hàng, phương thức thanh toán, trách nhiệm khi vi phạm và phương thức giải quyết tranh chấp. Các quy định của Luật Thương mại năm 2005 về mua bán hàng hóa quốc tế là cơ sở pháp lý trong nước quan trọng để doanh nghiệp xây dựng và thực hiện giao dịch. Đối với hợp đồng có yếu tố nước ngoài, doanh nghiệp còn cần xác định luật áp dụng, cơ quan giải quyết tranh chấp và các điều khoản phù hợp với giao dịch cụ thể.

Chẳng hạn, nếu doanh nghiệp ký hợp đồng phân phối độc quyền tại một quốc gia nhưng không quy định rõ phạm vi lãnh thổ, thời hạn độc quyền, chỉ tiêu doanh số và điều kiện chấm dứt hợp đồng, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn khi muốn thay đổi đối tác hoặc mở rộng hệ thống phân phối.

Để hạn chế rủi ro, doanh nghiệp nên đánh giá pháp lý đối với đối tác trước khi ký kết, rà soát kỹ các điều khoản hợp đồng và xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ. Đối với giao dịch có giá trị lớn hoặc thị trường có yêu cầu pháp lý phức tạp, việc tham vấn chuyên gia pháp lý tại Việt Nam và tại quốc gia liên quan là cần thiết.

Như vậy, chiến lược toàn cầu không chỉ là câu chuyện mở rộng thị trường mà còn là khả năng nhận diện, phân bổ và kiểm soát rủi ro trong suốt quá trình hoạt động. Doanh nghiệp càng có kế hoạch dài hạn thì càng cần xây dựng hệ thống quản trị pháp lý tương xứng.

3. Góc nhìn từ tâm lý học, giáo dục và quản trị

3.1. Người sáng lập cần thay đổi tư duy từ điều hành trực tiếp sang xây dựng hệ thống

Trong giai đoạn đầu, người sáng lập thường trực tiếp giải quyết nhiều vấn đề vì hiểu rõ sản phẩm, khách hàng và cách vận hành. Tuy nhiên, khi doanh nghiệp phát triển, cách quản lý dựa chủ yếu vào kinh nghiệm cá nhân có thể trở thành giới hạn.

Về mặt tâm lý, người sáng lập đôi khi khó giao quyền vì lo ngại người khác không thể làm tốt như mình. Điều này có thể khiến nhân sự cấp dưới thiếu cơ hội phát triển, còn thế hệ kế tiếp không được rèn luyện khả năng ra quyết định. Nếu tình trạng kéo dài, doanh nghiệp dễ rơi vào thế bị động khi người sáng lập không thể tiếp tục điều hành.

Vì vậy, người sáng lập cần chuyển dần từ việc trực tiếp xử lý mọi công việc sang xây dựng quy trình, đào tạo nhân sự và tạo điều kiện để đội ngũ quản lý phát huy năng lực. Việc giao quyền nên đi kèm với tiêu chí đánh giá, trách nhiệm giải trình và cơ chế giám sát phù hợp.

3.2. Thế hệ kế tiếp cần được chuẩn bị về năng lực, không chỉ được trao quyền

Một người có quan hệ gia đình với chủ doanh nghiệp không đương nhiên có đủ năng lực để điều hành. Nếu việc kế nhiệm chỉ dựa vào vị trí trong gia đình mà thiếu tiêu chí đánh giá khách quan, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong quản trị và làm giảm niềm tin của người lao động.

Do đó, thế hệ kế tiếp cần được tiếp cận công việc từ thực tế, có thời gian tích lũy kinh nghiệm và được đánh giá dựa trên kết quả. Những nội dung cần chú trọng bao gồm quản trị tài chính, phát triển thị trường, quản lý nhân sự, đàm phán và hiểu biết về môi trường kinh doanh quốc tế.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp nên khuyến khích người kế nhiệm học hỏi từ chuyên gia, đối tác và đội ngũ nhân sự giàu kinh nghiệm. Quá trình chuyển giao sẽ hiệu quả hơn nếu được thực hiện từng bước, thay vì thay đổi toàn bộ cơ cấu điều hành trong thời gian ngắn.

3.3. Di sản doanh nghiệp không chỉ là tài sản mà còn là giá trị và văn hóa

Một doanh nghiệp có thể sở hữu nhà xưởng, máy móc, vốn và thương hiệu, nhưng những yếu tố này chưa đủ để bảo đảm sự tồn tại lâu dài. Cách doanh nghiệp đối xử với khách hàng, người lao động và đối tác cũng góp phần tạo nên giá trị của doanh nghiệp.

Nếu người sáng lập muốn để lại một di sản có ý nghĩa, cần xây dựng văn hóa kinh doanh dựa trên sự minh bạch, trách nhiệm và uy tín. Những giá trị này cần được thể hiện trong cách tuyển dụng, đánh giá nhân sự, giải quyết khiếu nại, thực hiện hợp đồng và xử lý sai sót.

Khi văn hóa doanh nghiệp được duy trì bằng quy trình và hành vi thực tế, doanh nghiệp sẽ ít phụ thuộc hơn vào tính cách của một cá nhân. Đây cũng là nền tảng giúp thương hiệu giữ được sự nhất quán khi mở rộng sang các thị trường khác nhau.

4. Giải pháp xây dựng tầm nhìn toàn cầu và bảo đảm tính kế thừa

Thứ nhất, xây dựng chiến lược phát triển có lộ trình cụ thể. Doanh nghiệp cần xác định mục tiêu dài hạn, thị trường ưu tiên, nhóm khách hàng, nguồn lực tài chính và năng lực cần bổ sung. Việc mở rộng nên được thực hiện theo từng giai đoạn, có tiêu chí đánh giá để kịp thời điều chỉnh khi thị trường thay đổi.

Thứ hai, chủ động bảo vệ thương hiệu và tài sản trí tuệ. Trước khi đưa sản phẩm ra nước ngoài, doanh nghiệp cần rà soát nhãn hiệu, đánh giá khả năng đăng ký bảo hộ và xác định phạm vi bảo vệ phù hợp. Đồng thời, cần kiểm soát việc sử dụng thương hiệu, bí mật kinh doanh và thông tin nội bộ trong các quan hệ hợp tác.

Thứ ba, hoàn thiện cơ cấu quản trị và kế hoạch kế nhiệm. Doanh nghiệp cần xác định rõ quyền hạn, trách nhiệm của người quản lý; xây dựng tiêu chí lựa chọn người kế nhiệm và tổ chức đào tạo theo lộ trình. Các thay đổi về thành viên, cổ đông, người đại diện hoặc cơ cấu quản lý phải được thực hiện đúng quy định pháp luật và điều lệ doanh nghiệp.

Thứ tư, tăng cường kiểm soát rủi ro pháp lý trong giao dịch quốc tế. Doanh nghiệp cần xây dựng quy trình rà soát đối tác, kiểm tra hợp đồng, quản lý thanh toán và xử lý vi phạm. Với mỗi thị trường, cần tìm hiểu những quy định liên quan đến sản phẩm, hoạt động xuất khẩu hoặc đầu tư để tránh triển khai kế hoạch khi chưa đáp ứng điều kiện cần thiết.

Thứ năm, xây dựng văn hóa doanh nghiệp gắn với trách nhiệm và uy tín. Người sáng lập nên xác định những giá trị cốt lõi mà doanh nghiệp muốn duy trì qua nhiều thế hệ, sau đó chuyển các giá trị này thành quy tắc ứng xử và tiêu chuẩn vận hành cụ thể. Đây là cách để di sản doanh nghiệp được tiếp nối trong thực tiễn, thay vì chỉ tồn tại dưới dạng khẩu hiệu.

5. Quan điểm chuyên gia

Theo góc nhìn chuyên gia, tầm nhìn toàn cầu không nhất thiết có nghĩa là doanh nghiệp phải nhanh chóng mở chi nhánh ở nhiều quốc gia hoặc đầu tư với quy mô lớn. Điều quan trọng hơn là doanh nghiệp có khả năng tạo ra giá trị bền vững, thích ứng với sự thay đổi của thị trường và duy trì hoạt động ổn định khi cơ cấu lãnh đạo thay đổi.

Người sáng lập cần nhìn nhận rằng thành công của doanh nghiệp không chỉ được đo bằng quy mô tài sản hay doanh thu tại thời điểm hiện tại. Một doanh nghiệp thực sự có nền tảng vững chắc phải có đội ngũ đủ năng lực, hệ thống quản trị minh bạch, tài sản trí tuệ được bảo vệ và chiến lược phát triển có thể tiếp nối.

Đặc biệt, việc chuyển giao doanh nghiệp nên được xem là một quá trình chuẩn bị lâu dài, không phải quyết định chỉ thực hiện khi người sáng lập muốn nghỉ ngơi hoặc không còn đủ khả năng điều hành. Khi thế hệ kế tiếp được đào tạo bài bản, quyền hạn được phân định rõ ràng và các vấn đề pháp lý được xử lý từ sớm, doanh nghiệp sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi hơn để tiếp tục phát triển.

Di sản lớn nhất mà người sáng lập để lại không chỉ là một doanh nghiệp đang hoạt động, mà là một tổ chức có đủ năng lực để tự vận hành, đổi mới và phát triển sau khi người sáng lập không còn trực tiếp dẫn dắt.

Kết luận

Xây dựng tầm nhìn toàn cầu là quá trình kết hợp giữa chiến lược kinh doanh, quản trị doanh nghiệp và sự chuẩn bị về pháp lý. Doanh nghiệp cần chủ động lựa chọn thị trường, bảo vệ thương hiệu, kiểm soát rủi ro trong giao dịch quốc tế và xây dựng cơ chế kế thừa phù hợp. Những yếu tố này không thể hoàn thiện trong một thời gian ngắn mà đòi hỏi sự chuẩn bị có hệ thống và cam kết lâu dài từ người sáng lập.

Khi chiến lược phát triển được gắn với nền tảng pháp lý vững chắc, đội ngũ kế nhiệm có đủ năng lực và văn hóa doanh nghiệp được duy trì ổn định, doanh nghiệp mới có thể vượt qua giới hạn của một cá nhân hay một thế hệ. Đó cũng là cách biến thành quả kinh doanh hiện tại thành một di sản có khả năng tiếp tục tạo ra giá trị trong tương lai.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.