Việc chuyển trường là quyền học tập hợp pháp của học sinh khi đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn xuất hiện tình trạng một số cơ sở giáo dục cố tình giữ học bạ hoặc hồ sơ học sinh để gây sức ép buộc phụ huynh phải hoàn thành các khoản đóng góp ngoài học phí.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Một học sinh lớp 8 được gia đình làm thủ tục chuyển sang học tại một trường quốc tế. Sau khi hoàn tất hồ sơ chuyển trường, phụ huynh đến xin nhận học bạ thì nhà trường thông báo chỉ trả hồ sơ khi gia đình hoàn thành khoản tiền “quỹ xã hội hóa lắp camera” mà trường đã vận động trước đó.

Mặc dù đây là khoản đóng góp được thông báo là tự nguyện nhưng nhà trường vẫn từ chối bàn giao học bạ, khiến học sinh không thể hoàn tất thủ tục nhập học tại trường mới đúng thời hạn, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền học tập và kế hoạch học tập của em.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định về quyền lưu giữ tài sản theo Bộ luật Dân sự

Theo Điều 346 Bộ luật Dân sự năm 2015, quyền lưu giữ tài sản chỉ phát sinh khi: Một bên đang nắm giữ hợp pháp tài sản là đối tượng của hợp đồng song vụ và bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ thì bên đang giữ tài sản mới có quyền lưu giữ theo quy định của pháp luật.

2. Nguyên tắc bảo vệ quyền học tập của người học

Theo khoản 6 Điều 22 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), cơ sở giáo dục bị nghiêm cấm thực hiện hành vi:

“ Điều 22. Các hành vi bị nghiêm cấm trong cơ sở giáo dục

……

5. Ép buộc học sinh học thêm để thu tiền.

6. Lợi dụng việc tài trợ, ủng hộ giáo dục để ép buộc đóng góp tiền hoặc hiện vật.”

Áp dụng vào tình huống

• Khoản “quỹ xã hội hóa lắp camera” được xác định là khoản vận động đóng góp tự nguyện, không phải điều kiện bắt buộc để học sinh được chuyển trường. Học bạ là hồ sơ học tập của người học, được sử dụng để thực hiện các quyền học tập theo quy định của pháp luật. Việc găm giữ học bạ còn trực tiếp cản trở quyền chuyển trường và quyền tiếp tục học tập của học sinh.

Kết luận pháp lý: Nếu xác minh nhà trường cố tình không bàn giao học bạ chỉ vì phụ huynh chưa đóng khoản vận động tự nguyện thì hành vi này không có căn cứ pháp luật, không thuộc trường hợp được thực hiện quyền lưu giữ theo Điều 346 Bộ luật Dân sự năm 2015, đồng thời có dấu hiệu xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người học, trái với tinh thần bảo vệ người học được quy định tại khoản 6 Điều 22 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025).

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Đối với học sinh THCS, việc bị chậm chuyển trường, lo lắng không biết có được nhập học đúng hạn hay không dễ tạo tâm lý bất an, mặc cảm và mất niềm tin vào môi trường giáo dục. Trong khi đó, phụ huynh cũng dễ phát sinh bức xúc, dẫn đến mâu thuẫn kéo dài với nhà trường. Một cơ sở giáo dục văn minh cần giải quyết các vấn đề tài chính bằng đối thoại và đúng quy định, tuyệt đối không sử dụng hồ sơ học tập của học sinh như một công cụ gây sức ép.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Nếu xác định việc giữ học bạ không có căn cứ pháp luật, cơ quan quản lý cần yêu cầu nhà trường bàn giao học bạ vô điều kiện, chấm dứt ngay hành vi gây khó dễ trong thủ tục hành chính và xem xét trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan. Đồng thời, cần rà soát quy trình vận động tài trợ, bảo đảm mọi khoản đóng góp đều đúng nguyên tắc tự nguyện, công khai, minh bạch và không được gắn với bất kỳ quyền lợi học tập nào của học sinh.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để phòng ngừa các tình huống tương tự, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất 03 giải pháp:

1. Bước 1 – Tuyệt đối không gắn hồ sơ học tập với nghĩa vụ tài chính: Nhà trường phải bàn giao đầy đủ học bạ và hồ sơ học sinh đúng thời hạn theo quy định; mọi tranh chấp về các khoản đóng góp cần được giải quyết bằng cơ chế riêng, không làm ảnh hưởng đến quyền học tập của học sinh.
2. Bước 2 – Minh bạch hóa hoạt động xã hội hóa giáo dục: Mọi khoản tài trợ, đóng góp phải được vận động trên nguyên tắc tự nguyện, công khai, có sự thống nhất với phụ huynh và tuyệt đối không biến thành khoản thu bắt buộc hoặc điều kiện để giải quyết thủ tục hành chính.
3. Bước 3 – Tăng cường thanh tra và giám sát quản lý hồ sơ học sinh:Cơ quan quản lý giáo dục cần thường xuyên kiểm tra việc thực hiện các quy định về chuyển trường, quản lý học bạ và vận động tài trợ; xử lý nghiêm các trường hợp cố tình giữ hồ sơ nhằm gây áp lực đối với phụ huynh hoặc xâm phạm quyền học tập của người học.

Thông điệp: Học bạ là minh chứng cho quá trình học tập của học sinh, không phải là công cụ để thu hồi các khoản đóng góp. Mọi quyết định quản lý của nhà trường phải đặt quyền học tập và lợi ích tốt nhất của học sinh lên trên hết.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.