TÌNH HUỐNG 833: CÁC TÀU THUYỀN ĐÁNH CÁ NEO ĐẬU TẠI CẢNG TỰ Ý SÚC RỬA HẦM TÀU XẢ DẦU CẶN ĐEN SÌ RA MẶT NƯỚC BIỂN?

TÌNH HUỐNG 833: CÁC TÀU THUYỀN ĐÁNH CÁ NEO ĐẬU TẠI CẢNG TỰ Ý SÚC RỬA HẦM TÀU XẢ DẦU CẶN ĐEN SÌ RA MẶT NƯỚC BIỂN?

Với ngư dân, con tàu là cơ nghiệp, còn vùng nước cảng cá và mặt biển là “ruộng đồng” nuôi sống cả cộng đồng. Thế nhưng mỗi khi tàu cập cảng nghỉ ngơi, việc tranh thủ súc rửa hầm tàu rồi xả luôn dầu cặn đen sì xuống nước vẫn xảy ra, gây ô nhiễm vùng nước cảng và những vùng biển ven bờ.

Hành vi này vi phạm những quy định nào của pháp luật? Ai chịu trách nhiệm và người dân bị ảnh hưởng có thể làm gì? Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích tình huống thực tế dưới đây.

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ (THE CASE)

Sau chuyến biển dài ngày, nhiều tàu cá của ngư dân xã X, tỉnh Y, trong đó có tàu của ông Nguyễn Văn A, neo đậu tại cảng cá. Để tiết kiệm thời gian và chi phí thuê đơn vị thu gom, một số chủ tàu tự ý súc rửa hầm tàu, buồng máy ngay tại vùng nước cảng, bơm xả cặn dầu đen sì xuống mặt nước. Váng dầu loang thành từng mảng, bám vào thân tàu, cầu cảng và dạt vào bãi ven bờ.

Ông Trần Văn B, hộ nuôi hàu gần cửa cảng, phát hiện hàu chết hàng loạt, nước đục và nồng mùi dầu. Khi ông B phản ánh, ông A cho rằng: “Cảng chung của bà con, tàu nào cũng rửa như vậy, dầu cặn có đáng gì so với biển rộng”. Ông B muốn biết ai phải chịu trách nhiệm và đòi bồi thường bằng cách nào.

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

Biển rộng không phải là “chỗ để đổ”. Hành vi xả dầu cặn tại cảng vi phạm đồng thời Luật Thủy sản và Luật Bảo vệ môi trường hiện hành.

2.1. Theo Luật Thủy sản năm 2017 (đã được sửa đổi, bổ sung và hợp nhất mới nhất năm 2026)

Điều 7 liệt kê các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động thủy sản, trong đó có hành vi:

“xả chất thải không đúng nơi quy định trong khu vực cảng cá”, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá.

Cảng cá theo luật gồm cả vùng nước cảng cá (vùng nước trước cầu cảng, khu neo đậu, luồng vào cảng). Như vậy việc xả dầu cặn xuống vùng nước cảng là xả chất thải không đúng nơi quy định, dù tàu chỉ neo đậu tạm thời. Luật cũng đặt hoạt động thủy sản trong yêu cầu bảo vệ, phát triển bền vững nguồn lợi thủy sản và môi trường sinh thái, nên chủ tàu cá có trách nhiệm quản lý chất thải phát sinh từ tàu của mình.

2.2. Theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020

Điều 6 nghiêm cấm xả chất thải chưa được xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường ra môi trường, trong đó có môi trường nước. Dầu cặn từ hầm tàu, buồng máy là chất thải có tính chất nguy hại, phải được phân loại, lưu giữ an toàn và chuyển giao cho đơn vị có chức năng thu gom, xử lý theo pháp luật về bảo vệ môi trường, tuyệt đối không được xả xuống nước. Điều 4 xác lập nguyên tắc người gây ô nhiễm phải chi trả, bồi thường thiệt hại, khắc phục và xử lý.

Điều 133 quy định bồi thường thiệt hại về môi trường được giải quyết trước hết bằng thương lượng, nếu không thành thì khởi kiện tại Tòa án. Đáng chú ý, nghĩa vụ chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại thuộc về bên gây ô nhiễm, nên người nuôi trồng như ông B được bảo vệ đáng kể về mặt chứng cứ.

Về chế tài, chủ tàu cá, hộ gia đình vi phạm bị xử phạt hành chính như đối với cá nhân theo nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản và lĩnh vực bảo vệ môi trường đang có hiệu lực, kèm biện pháp buộc khắc phục hậu quả (như vớt dầu, làm sạch vùng nước). Nếu ô nhiễm nghiêm trọng và đủ yếu tố cấu thành, người vi phạm có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội gây ô nhiễm môi trường (Điều 235 Bộ luật Hình sự). Mức phạt cụ thể cần đối chiếu văn bản hiện hành tại thời điểm xử lý.

Áp dụng vào tình huống

• Hành vi của ông A và các chủ tàu: súc rửa hầm tàu, xả dầu cặn xuống vùng nước cảng là vi phạm cả quy định cấm xả chất thải trong khu vực cảng cá và quy định bảo vệ môi trường.
• Lập luận “tàu nào cũng rửa, biển rộng”: không có giá trị pháp lý. Nhiều người cùng vi phạm không làm cho hành vi trở nên hợp pháp, mà còn làm mức độ ô nhiễm nặng hơn.
• Quyền của ông B: phản ánh với Ban quản lý cảng cá, Ủy ban nhân dân xã và cơ quan chuyên môn; yêu cầu chấm dứt, khắc phục; thương lượng bồi thường thiệt hại về hàu; khởi kiện khi không thỏa thuận được.

Kết luận pháp lý

Xả dầu cặn từ hầm tàu ra vùng nước cảng, mặt biển là hành vi trái pháp luật, bất kể quy mô. Chủ tàu phải chấm dứt, khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại và có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí chịu trách nhiệm hình sự khi hậu quả nghiêm trọng.

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Phần lớn ngư dân không cố ý hủy hoại biển, vốn là nguồn sống của chính họ. Việc xả dầu cặn thường xuất phát từ tâm lý ngại tốn kém, thiếu nơi tiếp nhận chất thải ở cảng, cộng thêm thói quen “ai cũng làm” khiến cái sai trở nên bình thường. Khi cảng không có điểm thu gom thuận tiện, việc yêu cầu tuân thủ nghiêm là khó khả thi.

Về phía người nuôi trồng, thiệt hại trực tiếp đến sinh kế dễ dẫn đến bức xúc, tranh cãi giữa các hộ trong cùng cộng đồng làng biển. Vì vậy cần cách tiếp cận hai chiều: nghiêm minh về pháp luật, nhân văn về cách làm.

Dưới góc độ quản trị, Ban quản lý cảng cá và chính quyền địa phương cần bảo đảm có điểm tiếp nhận dầu thải, nước thải tàu với chi phí hợp lý, tuyên truyền, tập huấn cho chủ tàu và có quy chế kiểm tra, xử lý minh bạch. Tổ chức hội nghề cá có thể xây dựng cam kết cộng đồng và nêu gương các tàu thực hiện tốt.

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Bước 1 – Ngừng xả thải và xử lý sự cố ngay. Các chủ tàu dừng việc súc rửa xả dầu cặn tại cảng, thu gom váng dầu bằng vật liệu chuyên dụng, báo ngay cho Ban quản lý cảng cá để phối hợp khắc phục, tránh dầu lan ra vùng nuôi trồng.

Bước 2 – Ghi nhận chứng cứ và phản ánh đúng kênh. Ông B nên chụp ảnh, quay video, ghi thời gian, vị trí váng dầu và số lượng hàu bị thiệt hại; lập kiến nghị bằng văn bản gửi Ban quản lý cảng cá, Ủy ban nhân dân xã, cơ quan quản lý thủy sản và môi trường. Cơ quan có thẩm quyền sẽ kiểm tra, lập biên bản, xử phạt và buộc khắc phục hậu quả.

Bước 3 – Chuyển giao chất thải hợp pháp và giải quyết bồi thường. Từ nay, chủ tàu ký hợp đồng chuyển giao dầu cặn, nước thải lẫn dầu cho đơn vị có chức năng thu gom, xử lý. Thiệt hại của ông B nên được thương lượng bồi thường trên cơ sở thống kê cụ thể; nếu không thỏa thuận được, ông B có quyền khởi kiện tại Tòa án.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.