TÌNH HUỐNG 832: HỘ GIA ĐÌNH KINH DOANH GIẾT MỔ GIA SÚC TỰ PHÁT TẠI NHÀ XẢ MÁU VÀ NỘI TẠNG ĐỘNG VẬT RA RÃNH NƯỚC CÔNG CỘNG?

TÌNH HUỐNG 832: HỘ GIA ĐÌNH KINH DOANH GIẾT MỔ GIA SÚC TỰ PHÁT TẠI NHÀ XẢ MÁU VÀ NỘI TẠNG ĐỘNG VẬT RA RÃNH NƯỚC CÔNG CỘNG?

Ở nhiều vùng nông thôn và ven đô, việc giết mổ gia súc ngay tại sân nhà để bán thịt cho bà con quanh xóm là chuyện đã quen từ lâu. Nhưng khi máu, lòng và nội tạng động vật theo rãnh nước chung chảy ra khu dân cư, thì một “nghề mưu sinh quen tay” đã trở thành nguồn ô nhiễm, mầm bệnh và mâu thuẫn xóm giềng.

Pháp luật có coi giết mổ “nhỏ lẻ, tự phát” là ngoại lệ được miễn trừ trách nhiệm hay không? Người dân bị ảnh hưởng cần làm gì để bảo vệ quyền lợi? Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích tình huống thực tế dưới đây.

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ (THE CASE)

Ông Nguyễn Văn A, trú tại xã X, tỉnh Y, tự mở “lò mổ” ngay trong khuôn viên nhà để giết mổ lợn, dê rồi bán thịt tại chợ xã. Ông không đăng ký kinh doanh giết mổ, không có người kiểm soát giết mổ, không có hố thu gom hay hệ thống xử lý chất thải. Mỗi sáng sớm, máu, lông, lòng và nội tạng bị xả thẳng xuống rãnh thoát nước công cộng trước cửa nhà.

Rãnh nước này dẫn về khu ruộng và ao của các hộ xung quanh. Mùi tanh hôi nồng nặc, ruồi nhặng bu đặc, nước rãnh đỏ sẫm và váng mỡ nổi lên. Bà Trần Thị B, nhà sát bên, nhiều lần góp ý nhưng ông A đáp: “Tôi làm nghề này mấy chục năm, nhà nào cũng vậy, có ai cấm đâu”. Bà B và nhiều hộ dân lo ngại dịch bệnh, muốn biết có thể yêu cầu xử lý như thế nào.

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

Quy mô nhỏ không phải là “vùng xám” của pháp luật. Hành vi của ông A cùng lúc vi phạm quy định của Luật Thú y và Luật Bảo vệ môi trường hiện hành.

2.1. Theo Luật Thú y (số 79/2015/QH13, đã được sửa đổi, bổ sung và hợp nhất mới nhất)

Điều 13 liệt kê những hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có:

Khoản 18: giết mổ động vật… “để kinh doanh không bảo đảm yêu cầu vệ sinh thú y”.

Khoản 7: “xả nước thải, chất thải mang mầm bệnh ra môi trường”.

Điều 64 quy định giết mổ động vật trên cạn để kinh doanh phải được kiểm soát giết mổ và về nguyên tắc thực hiện tại cơ sở giết mổ tập trung. Chỉ ở những nơi chưa có cơ sở tập trung (như vùng nông thôn, miền núi, hải đảo, vùng khó khăn) mới được giết mổ nhỏ lẻ, và vẫn phải đáp ứng yêu cầu vệ sinh thú y. Theo Điều 69, cơ sở giết mổ nhỏ lẻ phải có đủ nước sạch và có biện pháp thu gom, xử lý nước thải, chất thải bảo đảm an toàn dịch bệnh, đúng pháp luật về bảo vệ môi trường. Ngoài ra, Điều 21 yêu cầu đối xử nhân đạo, giảm thiểu đau đớn cho động vật trong quá trình giết mổ.

2.2. Theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020

Điều 6 nghiêm cấm xả nước thải, chất thải chưa được xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật ra môi trường. Điều 4 xác lập nguyên tắc người gây ô nhiễm phải chi trả, bồi thường thiệt hại, khắc phục và xử lý. Quan trọng nhất đối với người dân là Điều 133: bồi thường thiệt hại về môi trường được giải quyết trước hết bằng thương lượng, nếu không thành thì khởi kiện tại Tòa án; nghĩa vụ chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại thuộc về bên gây ô nhiễm, không phải bên bị hại.

Về chế tài, hộ gia đình, hộ kinh doanh vi phạm bị xử phạt hành chính như đối với cá nhân theo nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường (hiện là Nghị định số 45/2022/NĐ-CP; cần đối chiếu văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm xử lý), kèm biện pháp buộc khắc phục hậu quả. Nếu ô nhiễm nghiêm trọng và đủ yếu tố cấu thành, người vi phạm có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội gây ô nhiễm môi trường (Điều 235 Bộ luật Hình sự).

Áp dụng vào tình huống

• Hành vi của ông A: giết mổ để kinh doanh không có kiểm soát giết mổ, không thu gom, xử lý chất thải, xả máu và nội tạng ra rãnh công cộng là vi phạm cả hai luật nêu trên.
• Lập luận “nhà nào cũng làm”: không có giá trị pháp lý. Thói quen lâu năm không thay thế được điều kiện vệ sinh thú y và nghĩa vụ bảo vệ môi trường.
• Quyền của bà B và các hộ dân: phản ánh với thú y xã, Ủy ban nhân dân xã; yêu cầu chấm dứt, khắc phục; thương lượng bồi thường nếu có thiệt hại về ao, ruộng, sức khỏe; khởi kiện khi thương lượng không thành.

Kết luận pháp lý

Giết mổ tự phát, xả chất thải ra rãnh công cộng là hành vi trái pháp luật dù ở quy mô hộ gia đình. Người dân có đầy đủ cơ sở pháp lý để yêu cầu chấm dứt và khắc phục, còn người kinh doanh phải chịu trách nhiệm hành chính, dân sự và trong trường hợp nghiêm trọng có thể cả hình sự.

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Đằng sau “lò mổ” tự phát thường là một gia đình mưu sinh bằng vốn liếng và tay nghề sẵn có. Ông A không hẳn cố tình gây hại, mà thiếu hiểu biết rằng máu và nội tạng là chất thải mang mầm bệnh, chỉ cần một con vật nhiễm bệnh là cả khu dân cư có thể bị ảnh hưởng. Tâm lý “làm từ xưa không sao” khiến người ta khó chấp nhận bị nhắc nhở, dễ phòng thủ khi bị hàng xóm phản ánh trực tiếp.

Về phía người dân, nếu bức xúc kéo dài mà không có kênh giải quyết, mâu thuẫn dễ leo thang thành cãi vã, đe dọa, thậm chí phá hoại. Vì vậy cần tiếp cận hai chiều: nghiêm minh về pháp luật nhưng nhân văn về cách làm.

Dưới góc độ quản trị cộng đồng, chính quyền cơ sở, thú y xã, tổ hòa giải và các tổ chức đoàn thể cần chủ động tuyên truyền, vận động hộ giết mổ chuyển sang cơ sở tập trung hoặc đáp ứng điều kiện thu gom, xử lý chất thải. Đồng thời cần có lộ trình, hỗ trợ thông tin để người làm nghề không bị đẩy vào đường cùng, nhưng cũng không để ô nhiễm kéo dài.

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Bước 1 – Dừng xả thải ngay, bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Ông A cần ngừng xả máu, nội tạng ra rãnh công cộng, tạm thời thu gom chất thải vào dụng cụ kín, xử lý hợp vệ sinh và làm vệ sinh, khử trùng khu vực bị ô nhiễm.

Bước 2 – Phản ánh, ghi nhận và hòa giải đúng kênh. Bà B và các hộ dân nên ghi lại bằng hình ảnh, video, thời gian xả thải; gửi kiến nghị bằng văn bản tới Ủy ban nhân dân xã, thú y xã; đề nghị tổ hòa giải ở cơ sở tổ chức đối thoại. Cơ quan có thẩm quyền sẽ kiểm tra, lập biên bản, xử phạt và buộc khắc phục hậu quả khi có vi phạm.

Bước 3 – Chuyển đổi hợp pháp và giải quyết bồi thường. Ông A nên đưa hoạt động giết mổ về cơ sở giết mổ tập trung hoặc hoàn thiện điều kiện vệ sinh thú y, xử lý chất thải theo quy định. Nếu có thiệt hại cụ thể về ao, ruộng, sức khỏe, hai bên thương lượng bồi thường; trường hợp không đạt kết quả, người bị thiệt hại có quyền khởi kiện tại Tòa án.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.