TÌNH HUỐNG 699: MỘT DOANH NGHIỆP THỰC PHẨM CHỨC NĂNG TỔ CHỨC MÔ HÌNH KINH DOANH ĐA CẤP LẬU, ÉP BUỘC NGƯỜI BỆNH HIỂM NGHÈO PHẢI MUA GÓI SÂM Y TẾ 50 TRIỆU HỨA HẸN CHỮA KHỎI UNG THƯ KHÔNG DAO KÉO?

Kinh doanh thực phẩm chức năng bằng những lời hứa chữa khỏi ung thư và khai thác sự tuyệt vọng của người bệnh có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng về pháp lý, tài sản và đạo đức kinh doanh.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Một doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm chức năng tổ chức mô hình bán hàng đa cấp không được cấp phép, tuyển cộng tác viên và nhân viên để tiếp cận người bệnh hiểm nghèo. Doanh nghiệp quảng bá gói sâm y tế trị giá 50 triệu đồng, tuyên bố sản phẩm có thể chữa khỏi ung thư mà không cần phẫu thuật, đồng thời gây áp lực buộc người bệnh hoặc gia đình phải mua sản phẩm.

Lợi dụng tâm lý lo sợ trước bệnh tật và mong muốn tìm kiếm phương pháp điều trị ít đau đớn, nhóm kinh doanh đưa ra những lời hứa về hiệu quả chữa bệnh không có căn cứ xác thực. Người bệnh có thể bị thiệt hại tài sản lớn, bỏ lỡ cơ hội điều trị phù hợp và chịu thêm tổn thương tâm lý.

Tình huống đặt ra vấn đề về dấu hiệu lừa đảo chiếm đoạt tài sản, hoạt động kinh doanh đa cấp trái phép, trách nhiệm của người tổ chức và những người tham gia. Việc xử lý cần dựa trên chứng cứ, kết quả điều tra và quy định pháp luật áp dụng.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1.Quy định về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025) quy định về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Hành vi dùng thủ đoạn gian dối nhằm làm cho người khác tin tưởng và giao tài sản để chiếm đoạt có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự khi đáp ứng các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Trong tình huống này, việc doanh nghiệp đưa ra lời hứa chữa khỏi ung thư, thu tiền gói sản phẩm 50 triệu đồng và tổ chức mô hình đa cấp không được cấp phép cần được xác minh độc lập. Không phải mọi sản phẩm không có hiệu quả điều trị hoặc mọi vi phạm kinh doanh đều mặc nhiên cấu thành tội lừa đảo.

2. Nguyên tắc xử lý hành vi gian dối chiếm đoạt tài sản

Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025):

“ 1. Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

a) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm;

b) Đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội quy định tại các điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 175 và 290 của Bộ luật này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;….”

Áp dụng vào tình huống

• Xác minh doanh nghiệp có đưa ra thông tin sai sự thật về khả năng chữa khỏi ung thư của sản phẩm hay không.
• Thu thập hợp đồng, hóa đơn, tin nhắn, tài liệu quảng cáo, video tư vấn và lời khai của người bệnh.
• Làm rõ việc thu 50 triệu đồng, cách thức vận hành mô hình đa cấp và dòng tiền liên quan.
• Xác định số người bị ảnh hưởng, tổng giá trị tài sản và vai trò của những cá nhân tham gia.

Kết luận pháp lý: Nếu có đủ căn cứ chứng minh người thực hiện đã dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản, hành vi có thể bị xem xét theo Điều 174 Bộ luật Hình sự. Việc khởi tố, điều tra và xử lý phải căn cứ vào chứng cứ hợp pháp, kết quả xác minh và quy định tố tụng có liên quan. Hoạt động kinh doanh đa cấp trái phép và vi phạm quy định về sản phẩm thực phẩm chức năng cũng cần được xem xét theo quy định chuyên ngành tương ứng.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Lợi dụng sự tuyệt vọng của người bệnh hiểm nghèo để đưa ra lời hứa chữa khỏi ung thư và gây áp lực mua sản phẩm là vấn đề nghiêm trọng về đạo đức kinh doanh, cần được xác minh và xử lý dựa trên hành vi cụ thể. Người bệnh cần được tiếp cận thông tin y tế trung thực, có cơ sở khoa học và được tôn trọng quyền tự quyết. Gia đình, nhân viên y tế và cộng đồng nên hỗ trợ người bệnh tiếp nhận tư vấn điều trị phù hợp, tránh để những lời quảng cáo thiếu căn cứ chi phối quyết định. Giáo dục đạo đức nghề nghiệp trong kinh doanh y tế phải đặt sự an toàn, nhân phẩm và quyền lợi người bệnh lên trên lợi ích doanh thu.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Doanh nghiệp có dấu hiệu tổ chức mô hình đa cấp lậu và thu tiền từ người bệnh cần được kiểm tra, xác minh theo thẩm quyền. Cơ quan điều tra có thể triển khai các biện pháp nghiệp vụ và tố tụng phù hợp để xác định đường dây, thu thập chứng cứ, làm rõ dòng tiền và trách nhiệm của từng cá nhân. Không nên khẳng định trước rằng đã có quyết định phục kích, triệt phá hoặc khởi tố khi chưa có thông tin xác thực về quá trình tố tụng. Đối với người bị hại, cần bảo quản chứng từ thanh toán, tài liệu quảng cáo, nội dung tư vấn và thông tin liên lạc để phục vụ việc trình báo, yêu cầu bảo vệ quyền lợi và giải quyết thiệt hại theo quy định pháp luật.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Bước 1 – Bảo vệ khẩn cấp quyền lợi người bệnh: Người bệnh và gia đình cần được khuyến nghị không tiếp tục giao tiền hoặc ký thêm hợp đồng khi có dấu hiệu bị ép buộc, đe dọa hoặc cung cấp thông tin chữa bệnh thiếu căn cứ. Ưu tiên tìm kiếm tư vấn từ cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền, không tự ý thay thế phác đồ điều trị bằng sản phẩm thực phẩm chức năng chưa được chứng minh hiệu quả. Khi có nguy cơ tiếp tục bị lừa đảo, cần lưu giữ bằng chứng và chủ động liên hệ cơ quan chức năng.

Bước 2 – Thu thập chứng cứ và bảo toàn thông tin: Người bệnh, gia đình và những người liên quan cần lưu lại hợp đồng mua hàng, hóa đơn, chuyển khoản, tin nhắn, bản ghi âm hoặc video được thu thập hợp pháp, tài liệu quảng cáo và thông tin người tư vấn. Các dữ liệu này giúp làm rõ lời hứa về công dụng, quá trình thuyết phục mua hàng, giá trị tài sản đã giao và những người có liên quan. Không nên tự ý xóa dữ liệu hoặc đăng tải thông tin chưa được kiểm chứng làm ảnh hưởng đến quá trình xác minh.

Bước 3 – Trình báo và xác minh đường dây kinh doanh: Cơ quan có thẩm quyền cần tiếp nhận, phân loại thông tin phản ánh, xác minh hoạt động kinh doanh đa cấp, nội dung quảng cáo, nguồn gốc sản phẩm và dấu hiệu chiếm đoạt tài sản. Nếu có căn cứ, cơ quan điều tra có thể áp dụng các biện pháp tố tụng phù hợp để làm rõ người tổ chức, phương thức hoạt động, dòng tiền và phạm vi thiệt hại. Việc khởi tố vụ án hoặc bị can phải tuân thủ điều kiện và trình tự pháp luật, không thể mặc nhiên xác định từ thông tin ban đầu.

Bước 4 – Xác định trách nhiệm và hỗ trợ người bị hại: Cần phân biệt trách nhiệm của doanh nghiệp, người quản lý, người trực tiếp tư vấn và các cá nhân khác dựa trên chứng cứ cụ thể. Đồng thời, cơ quan có thẩm quyền cần làm rõ thiệt hại tài sản, các khoản tiền đã giao và những quyền lợi hợp pháp mà người bị hại có thể yêu cầu. Việc hoàn trả tiền, bồi thường thiệt hại hoặc xử lý tài sản phải được thực hiện theo căn cứ pháp luật và quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Bước 5 – Phòng ngừa và xây dựng văn hóa kinh doanh có trách nhiệm: Các doanh nghiệp thực phẩm chức năng cần rà soát nội dung quảng cáo, quy trình tư vấn, chính sách bán hàng và cơ chế kiểm soát nhân viên. Tuyệt đối không sử dụng thông tin chữa bệnh thiếu căn cứ để tạo áp lực doanh số, không biến người bệnh thành đối tượng khai thác lợi nhuận. Cộng đồng cần tăng cường hiểu biết về phân biệt thực phẩm chức năng với thuốc điều trị, nhận diện các dấu hiệu kinh doanh đa cấp bất thường và chủ động kiểm chứng thông tin trước khi giao tài sản.

Thông điệp: Không một khoản lợi nhuận nào có thể biện minh cho việc khai thác nỗi đau và sự bế tắc của người bệnh. Một môi trường kinh doanh y tế có trách nhiệm phải được xây dựng trên nền tảng trung thực, tôn trọng nhân phẩm, bảo vệ tài sản và tuân thủ pháp luật.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.