TÌNH HUỐNG 694: BỆNH NHÂN TỬ VONG DO SỐC MẤT MÁU CẤP SAU MỔ NỘI SOI DẠ DÀY TẠI PHÒNG KHÁM CHUYÊN KHOA TƯ NHÂN VƯỢT PHÉP CHỈ ĐƯỢC KHÁM LÂM SÀNG: QUY TRÌNH TỐ TỤNG XỬ LÝ HÌNH SỰ?

Khi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thực hiện kỹ thuật vượt quá phạm vi được cấp phép, ranh giới giữa sai phạm chuyên môn và trách nhiệm hình sự cần được làm rõ bằng chứng cứ và quy trình tố tụng.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Một phòng khám chuyên khoa tư nhân được cấp phép hoạt động với phạm vi chỉ khám lâm sàng nhưng đã tự ý thực hiện phẫu thuật nội soi dạ dày cho bệnh nhân. Sau ca mổ, người bệnh bị sốc mất máu cấp và tử vong. Sự việc đặt ra nghi vấn về hành vi hành nghề vượt phạm vi chuyên môn, công tác bảo đảm an toàn phẫu thuật và trách nhiệm của người thực hiện cũng như người quản lý cơ sở.

Gia đình người bệnh đề nghị cơ quan có thẩm quyền điều tra, làm rõ nguyên nhân tử vong, trách nhiệm của phòng khám và những cá nhân có liên quan. Việc xử lý cần dựa trên hồ sơ bệnh án, quy trình kỹ thuật, phạm vi hoạt động được cấp phép và kết quả giám định chuyên môn.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

     1.Quy định về hành vi vi phạm quy định khám bệnh, chữa bệnh

Điều 315 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định về tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế, cấp phát, bán thuốc hoặc dịch vụ y tế khác. Trường hợp người có trách nhiệm thực hiện hoạt động khám bệnh, chữa bệnh vi phạm quy định chuyên môn, quy định về điều kiện hành nghề và gây hậu quả nghiêm trọng thì có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.

Trong tình huống này, việc phòng khám chỉ được phép khám lâm sàng nhưng vẫn thực hiện phẫu thuật nội soi là tình tiết cần được xác minh để làm rõ phạm vi giấy phép, người thực hiện và quy trình chuyên môn.

2. Nguyên tắc xử lý trách nhiệm hình sự

Điều 315 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025):

“ Điều 315. Tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế, cấp phát, bán thuốc hoặc dịch vụ y tế khác

1.Người nào vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế, cấp phát, bán thuốc hoặc dịch vụ y tế khác thuộc một trong các trường hợp sau đây, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 259 của Bộ luật này, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

a) Làm chết người;

b) Gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

c) Gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;……….”

Áp dụng vào tình huống:

• Cần xác minh phạm vi hoạt động được cấp phép của phòng khám và người trực tiếp thực hiện phẫu thuật.
• Làm rõ quy trình phẫu thuật, tình trạng chảy máu, nguyên nhân sốc mất máu và nguyên nhân tử vong.
• Thu thập hồ sơ bệnh án, giấy phép hoạt động, hồ sơ chuyên môn, kết luận giám định và lời khai của những người liên quan.
• Xác định trách nhiệm của cá nhân trực tiếp thực hiện và những người có liên quan nếu có căn cứ.

Kết luận pháp lý: Nếu có đủ căn cứ xác định người thực hiện hoặc người có trách nhiệm đã vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, thực hiện kỹ thuật vượt phạm vi được phép và hành vi đó có quan hệ nhân quả với việc bệnh nhân tử vong, thì có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 315 Bộ luật Hình sự. Việc truy cứu cụ thể phải căn cứ vào kết quả điều tra, giám định và chứng cứ được thu thập hợp pháp

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Việc đặt lợi ích kinh tế lên trên an toàn người bệnh, nếu được chứng minh, phản ánh sự suy giảm nghiêm trọng về đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm bảo vệ tính mạng con người. Người bệnh thường đặt niềm tin vào cơ sở y tế và đội ngũ chuyên môn, vì vậy mọi hành vi cố tình vượt phạm vi được phép cần được nhìn nhận nghiêm túc. Gia đình nạn nhân có thể trải qua cú sốc, đau buồn và mất niềm tin vào hoạt động khám chữa bệnh. Bệnh viện, phòng khám và cơ quan quản lý cần ứng xử minh bạch, tôn trọng gia đình, đồng thời giáo dục nhân viên về đạo đức nghề nghiệp, nghĩa vụ chuyên môn và hậu quả của việc xem nhẹ an toàn người bệnh.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Phòng khám thực hiện phẫu thuật vượt phạm vi hoạt động được cấp phép đặt ra nguy cơ lớn về quản trị chất lượng, nhân lực, thiết bị và quy trình cấp cứu. Cần rà soát điều kiện cấp phép, danh mục kỹ thuật, năng lực nhân sự, hệ thống kiểm soát biến chứng và cơ chế chuyển tuyến. Sở Y tế có thể kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính hoặc áp dụng biện pháp đình chỉ, thu hồi giấy phép theo đúng căn cứ và thẩm quyền pháp luật; không mặc nhiên áp dụng hình thức “rút phép vĩnh viễn”. Khi có dấu hiệu tội phạm, hồ sơ và chứng cứ phải được chuyển đến cơ quan điều tra có thẩm quyền theo quy định. Điều 315 Bộ luật Hình sự quy định trường hợp vi phạm quy định khám bệnh, chữa bệnh làm chết người có thể bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm; khung hình phạt cụ thể phải căn cứ vào tình tiết vụ án.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Bước 1 – Cấp cứu, bảo vệ người bệnh và bảo toàn hiện trường

Ngay khi phát hiện sự cố, cơ sở y tế cần ưu tiên cứu chữa, đồng thời bảo vệ hiện trường liên quan đến ca phẫu thuật. Hồ sơ bệnh án, dữ liệu theo dõi, kết quả xét nghiệm, hình ảnh nội soi, danh mục thuốc và vật tư sử dụng cần được bảo quản. Nếu người bệnh đã tử vong, việc khám nghiệm, giám định pháp y và thu thập chứng cứ phải được tiến hành theo thẩm quyền, bảo đảm không làm mất dấu vết có giá trị điều tra.

Bước 2 – Kiểm tra phạm vi hoạt động và xác định trách nhiệm

Cần làm rõ giấy phép hoạt động của phòng khám, phạm vi kỹ thuật được phê duyệt, người trực tiếp phẫu thuật, người phụ trách chuyên môn và quy trình chuẩn bị, thực hiện ca mổ. Cơ quan chức năng cần xác định việc thực hiện nội soi dạ dày có vượt phạm vi được phép hay không, tình trạng chuyên môn của người thực hiện và nguyên nhân gây sốc mất máu cấp. Không nên chỉ quy kết trách nhiệm cho một cá nhân khi chưa đánh giá vai trò của người quản lý và các bộ phận liên quan.

Bước 3 – Khởi tố, điều tra và xem xét biện pháp tố tụng

Khi có dấu hiệu tội phạm, cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, kiểm tra, xác minh nguồn tin về tội phạm theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Nếu đủ căn cứ, việc khởi tố vụ án, khởi tố bị can và áp dụng biện pháp ngăn chặn phải tuân thủ điều kiện, trình tự và thẩm quyền luật định. Trường hợp hành vi có dấu hiệu vi phạm quy định khám bệnh, chữa bệnh dẫn đến chết người, Điều 315 Bộ luật Hình sự là căn cứ cần được xem xét. Cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh hành vi vi phạm, hậu quả và mối quan hệ nhân quả, đồng thời bảo đảm quyền bào chữa và các quyền tố tụng hợp pháp của người bị buộc tội.

Bước 4 – Xử lý cơ sở và phòng ngừa tái diễn

Sở Y tế cần đánh giá toàn diện điều kiện hoạt động của phòng khám, việc tuân thủ phạm vi chuyên môn và các nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn người bệnh. Nếu phát hiện vi phạm, việc đình chỉ hoạt động, xử phạt hoặc thu hồi giấy phép phải dựa trên căn cứ pháp luật và đúng thẩm quyền. Phòng khám cần xây dựng cơ chế kiểm soát kỹ thuật, phê duyệt thủ thuật, hội chẩn, chuyển tuyến cấp cứu và giám sát chuyên môn. Đồng thời, phải minh bạch trong thông tin với gia đình người bệnh, phối hợp giải quyết các quyền lợi hợp pháp và thực hiện bồi thường thiệt hại nếu có căn cứ. Một hệ thống y tế an toàn không thể chỉ dựa vào xử phạt sau khi xảy ra tử vong, mà phải hình thành văn hóa phòng ngừa, trách nhiệm giải trình và kiểm soát rủi ro ngay từ trước khi thực hiện thủ thuật.

Thông điệp: Phạm vi hành nghề không chỉ là giới hạn trên giấy phép mà còn là hàng rào bảo vệ tính mạng người bệnh. Mọi quyết định điều trị phải đặt an toàn, năng lực chuyên môn và trách nhiệm pháp lý lên hàng đầu.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.