Trong quá trình phát triển, startup thường tập trung vào sản phẩm, công nghệ, khách hàng và nguồn vốn mà chưa chú trọng đúng mức đến việc bảo hộ thương hiệu tại các thị trường nước ngoài.

Một startup có thể đã xây dựng được một thương hiệu có giá trị tại Việt Nam nhưng khi mở rộng sang Mỹ, Liên minh châu Âu hoặc các thị trường khác lại phát hiện tên thương hiệu hoặc logo của mình đã được chủ thể khác đăng ký trước.

Vấn đề ở đây không chỉ là nguy cơ bị mất quyền sử dụng tên thương hiệu mà còn có thể khiến startup phải thay đổi nhận diện, đổi tên sản phẩm, thu hồi hàng hóa hoặc phát sinh tranh chấp khi mở rộng kinh doanh.

Vậy pháp luật có cơ chế nào giúp startup bảo hộ nhãn hiệu tại nhiều quốc gia? Có tồn tại một “bằng bảo hộ thương hiệu toàn cầu” hay không? Startup Việt Nam có thể sử dụng Hệ thống Madrid như thế nào để mở rộng phạm vi bảo hộ?

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Startup X tại Việt Nam xây dựng một thương hiệu cho sản phẩm công nghệ của mình. Sau thời gian hoạt động trong nước, sản phẩm bắt đầu được khách hàng tại một số thị trường nước ngoài quan tâm.

Do muốn tiết kiệm chi phí, startup chỉ đăng ký nhãn hiệu tại Việt Nam mà chưa tiến hành bảo hộ tại các quốc gia dự kiến xuất khẩu.

Sau đó, khi chuẩn bị đưa sản phẩm vào thị trường Hoa Kỳ và một số quốc gia châu Âu, startup phát hiện dấu hiệu nhận diện của mình có khả năng trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu đã được chủ thể khác đăng ký tại một số thị trường.

Startup X cho rằng mình đã xây dựng thương hiệu trước và đã đăng ký tại Việt Nam nên đương nhiên phải được bảo vệ trên toàn thế giới.

Vậy quan điểm này có đúng không?

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Quy định của pháp luật

Theo khoản 3 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, quyền sở hữu công nghiệp đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý được xác lập trên cơ sở quyết định cấp văn bằng bảo hộ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc công nhận đăng ký quốc tế theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, trừ trường hợp quyền đối với nhãn hiệu nổi tiếng được xác lập trên cơ sở sử dụng.

Quy định này thể hiện một nguyên tắc quan trọng: quyền đối với nhãn hiệu không mặc nhiên có hiệu lực trên phạm vi toàn thế giới chỉ vì nhãn hiệu đó đã được đăng ký tại Việt Nam.

Về điều kiện bảo hộ, Điều 72 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định nhãn hiệu được bảo hộ nếu đáp ứng các điều kiện luật định, trong đó phải là dấu hiệu nhìn thấy được dưới dạng chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, hình ảnh, hình ba chiều hoặc sự kết hợp các yếu tố đó, có khả năng được nhận biết bằng một hoặc nhiều màu sắc; đồng thời phải có khả năng phân biệt hàng hóa, dịch vụ của chủ sở hữu nhãn hiệu với hàng hóa, dịch vụ của chủ thể khác.

Về quyền đăng ký, khoản 1 Điều 87 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định tổ chức, cá nhân có quyền đăng ký nhãn hiệu dùng cho hàng hóa do mình sản xuất hoặc dịch vụ do mình cung cấp.

Đối với nguyên tắc nộp đơn, Điều 90 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định nguyên tắc nộp đơn đầu tiên. Theo đó, trong trường hợp có nhiều đơn đăng ký các nhãn hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn cho các sản phẩm, dịch vụ trùng hoặc tương tự, văn bằng bảo hộ về nguyên tắc được cấp cho nhãn hiệu trong đơn hợp lệ có ngày ưu tiên hoặc ngày nộp đơn sớm nhất trong số các đơn đáp ứng điều kiện cấp văn bằng.

Như vậy, việc startup xây dựng và sử dụng thương hiệu trước tại Việt Nam không đồng nghĩa với việc startup đương nhiên có quyền đối với nhãn hiệu tại mọi quốc gia khác.

Để mở rộng bảo hộ ra nước ngoài, startup có thể lựa chọn đăng ký trực tiếp tại từng quốc gia hoặc sử dụng các cơ chế đăng ký quốc tế phù hợp.

Một trong những cơ chế quan trọng là Hệ thống Madrid về đăng ký quốc tế nhãn hiệu.

Theo WIPO, Hệ thống Madrid cho phép chủ sở hữu nộp một đơn đăng ký quốc tế để yêu cầu bảo hộ nhãn hiệu tại nhiều thành viên được chỉ định. Hiện hệ thống cho phép tìm kiếm bảo hộ tại tối đa 133 quốc gia thành viên trong một đơn. Tuy nhiên, đây không phải là một văn bằng bảo hộ có hiệu lực tự động trên toàn thế giới.

Theo quy trình của Hệ thống Madrid, WIPO thực hiện việc kiểm tra về mặt hình thức và ghi nhận đăng ký quốc tế; sau đó, cơ quan sở hữu trí tuệ của từng quốc gia hoặc thành viên được chỉ định sẽ tiến hành thẩm định nội dung theo pháp luật trong nước của mình và có thể chấp nhận hoặc từ chối bảo hộ tại lãnh thổ đó.

Do đó, phạm vi bảo hộ thực tế của một đăng ký quốc tế phụ thuộc vào quyết định của từng quốc gia hoặc vùng lãnh thổ được chỉ định.

WIPO cũng xác nhận rằng việc từ chối bảo hộ tại một thành viên không làm mất hiệu lực bảo hộ tại các thành viên khác nơi nhãn hiệu được bảo hộ.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, để sử dụng Hệ thống Madrid, doanh nghiệp phải có mối liên hệ phù hợp với một thành viên của Hệ thống Madrid và phải có hoặc đã nộp đơn đăng ký nhãn hiệu cơ sở tại cơ quan sở hữu trí tuệ của thành viên đó. WIPO gọi đây là “basic mark”.

2. Áp dụng vào tình huống

Đối với Startup X, việc đã đăng ký nhãn hiệu tại Việt Nam chỉ tạo cơ sở bảo hộ theo phạm vi mà pháp luật Việt Nam quy định.

Startup X không thể mặc nhiên cho rằng nhãn hiệu đã được đăng ký tại Việt Nam thì sẽ tự động được bảo hộ tại Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu hoặc mọi quốc gia khác.

Nếu startup dự kiến mở rộng hoạt động kinh doanh ra nước ngoài, startup cần xác định trước các thị trường mục tiêu và tiến hành tra cứu khả năng đăng ký nhãn hiệu tại những thị trường đó.

Ví dụ, nếu Startup X dự kiến bán sản phẩm tại Hoa Kỳ, việc nhãn hiệu đã được đăng ký tại Việt Nam không thay thế cho việc xem xét điều kiện bảo hộ tại Hoa Kỳ.

Tương tự, nếu startup muốn mở rộng sang các quốc gia thuộc Liên minh châu Âu, startup cần xác định cơ chế bảo hộ phù hợp với phạm vi thị trường mà mình hướng tới.

Startup có thể lựa chọn đăng ký trực tiếp tại từng quốc gia hoặc sử dụng Hệ thống Madrid để thực hiện thủ tục tập trung hơn.

Tuy nhiên, sử dụng Hệ thống Madrid không có nghĩa WIPO sẽ tự động cấp cho startup một “thương hiệu toàn cầu”.

Quy trình thực tế là startup nộp đơn quốc tế thông qua cơ quan có thẩm quyền của nước xuất xứ; WIPO kiểm tra về mặt hình thức, ghi nhận đăng ký quốc tế và thông báo cho các cơ quan sở hữu trí tuệ của những thành viên được chỉ định. Sau đó, từng cơ quan tiến hành thẩm định nội dung theo pháp luật quốc gia của mình.

Do đó, startup có thể được bảo hộ tại quốc gia này nhưng bị từ chối toàn bộ hoặc một phần tại quốc gia khác.

Trong tình huống Startup X phát hiện một chủ thể khác đã đăng ký nhãn hiệu tương tự tại thị trường mục tiêu, khả năng bảo hộ của Startup X sẽ phải được xem xét theo pháp luật của chính thị trường đó và các quy định liên quan đến quyền ưu tiên, khả năng phân biệt, dấu hiệu trùng hoặc tương tự và các căn cứ từ chối tương ứng.

Vì vậy, việc đăng ký sớm tại các thị trường dự kiến kinh doanh có ý nghĩa rất quan trọng.

Startup cũng cần lưu ý rằng “thương hiệu” là cách gọi phổ biến trong kinh doanh, còn đối tượng pháp lý được đăng ký và bảo hộ trong trường hợp này là nhãn hiệu.

Không phải mọi yếu tố tạo nên thương hiệu đều được bảo hộ bằng một cơ chế duy nhất. Tên gọi, logo, thiết kế, slogan, bao bì, tác phẩm quảng cáo và các thành phần khác có thể thuộc những đối tượng quyền sở hữu trí tuệ khác nhau và cần được xác định cơ chế bảo hộ tương ứng.

3. Kết luận pháp lý

Không tồn tại một “bằng bảo hộ thương hiệu toàn cầu” có hiệu lực tự động tại mọi quốc gia.

Startup muốn bảo hộ nhãn hiệu ở nước ngoài phải xác định từng thị trường cần bảo hộ và lựa chọn phương thức đăng ký phù hợp.

Hệ thống Madrid giúp doanh nghiệp đơn giản hóa việc nộp và quản lý đăng ký quốc tế tại nhiều thị trường, nhưng mỗi quốc gia hoặc vùng lãnh thổ được chỉ định vẫn có quyền xem xét và quyết định việc bảo hộ theo pháp luật của mình.

Do đó, vấn đề không phải là startup có “bảo hộ thương hiệu toàn cầu” hay không, mà là startup đã xác định đúng thị trường mục tiêu và thiết lập quyền đối với nhãn hiệu tại những thị trường đó hay chưa.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Ở góc độ tâm lý quản trị, startup thường ưu tiên sản phẩm, doanh thu và tăng trưởng thị trường trước mắt. Trong giai đoạn đầu, chi phí dành cho sở hữu trí tuệ dễ bị xem là khoản chi chưa tạo ra doanh thu trực tiếp.

Tâm lý này có thể dẫn đến việc startup chỉ đăng ký nhãn hiệu tại thị trường trong nước và chờ đến khi sản phẩm thành công mới tiến hành bảo hộ ở nước ngoài.

Tuy nhiên, khi startup đã bắt đầu quảng bá sản phẩm tại thị trường quốc tế, việc bảo hộ nhãn hiệu trở thành một vấn đề quản trị rủi ro quan trọng.

Về phía đội ngũ sáng lập, cần nhận thức rằng nhãn hiệu không chỉ là tên gọi hoặc logo để nhận diện sản phẩm mà còn có thể trở thành tài sản có giá trị của doanh nghiệp.

Nếu quyền đối với nhãn hiệu không được thiết lập tại thị trường mục tiêu, startup có thể gặp khó khăn khi mở rộng kinh doanh, ký hợp đồng phân phối hoặc xử lý hành vi sử dụng dấu hiệu tương tự của chủ thể khác.

Về quản trị, việc bảo hộ cũng cần được thực hiện theo chiến lược thay vì đăng ký một cách dàn trải.

Startup cần xác định thị trường hiện tại, thị trường có kế hoạch gia nhập, sản phẩm và dịch vụ cần bảo hộ, ngân sách sở hữu trí tuệ và thời điểm nộp đơn.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Bước 1: Xác định thị trường mục tiêu

Startup cần lập danh sách những quốc gia hoặc khu vực dự kiến kinh doanh sản phẩm trong ngắn hạn và trung hạn.

Không nhất thiết phải đăng ký tại mọi quốc gia trên thế giới. Việc lựa chọn nên tập trung vào những thị trường mà startup đang hoặc có kế hoạch kinh doanh, sản xuất, phân phối hoặc nhượng quyền.

Bước 2: Tra cứu nhãn hiệu trước khi mở rộng thị trường

Trước khi đầu tư lớn vào một thị trường nước ngoài, startup nên tra cứu các nhãn hiệu đã đăng ký hoặc đang chờ đăng ký có dấu hiệu trùng hoặc tương tự.

Việc tra cứu trước có thể giúp phát hiện nguy cơ xung đột quyền và hạn chế tình trạng đầu tư vào một thương hiệu nhưng sau đó phải thay đổi tên hoặc nhận diện.

Bước 3: Lựa chọn phương thức đăng ký

Startup có thể cân nhắc đăng ký trực tiếp tại từng quốc gia hoặc sử dụng Hệ thống Madrid nếu đáp ứng điều kiện và phương thức này phù hợp với chiến lược của mình.

Hệ thống Madrid cho phép doanh nghiệp tập trung hóa nhiều khâu về đơn đăng ký và quản lý, nhưng không loại bỏ quá trình thẩm định theo pháp luật của từng quốc gia được chỉ định.

Bước 4: Xác định đúng nhóm hàng hóa, dịch vụ

Startup cần xác định chính xác hàng hóa, dịch vụ mà nhãn hiệu được sử dụng và phạm vi bảo hộ cần thiết.

Nếu đăng ký quá hẹp, doanh nghiệp có thể không bảo vệ được những hoạt động kinh doanh quan trọng. Nếu đăng ký quá rộng, chi phí và yêu cầu quản lý có thể tăng lên.

Bước 5: Xây dựng chiến lược quản trị nhãn hiệu dài hạn

Sau khi được bảo hộ, startup cần tiếp tục theo dõi việc sử dụng nhãn hiệu, thời hạn bảo hộ, các yêu cầu duy trì, gia hạn và nguy cơ xâm phạm tại các thị trường mục tiêu.

Đồng thời, doanh nghiệp nên xây dựng cơ chế thống nhất việc sử dụng logo, tên thương mại, bao bì, nhận diện và các yếu tố thương hiệu để hạn chế nguy cơ làm suy yếu khả năng bảo hộ.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

ThS. Nguyễn Hữu Long cho rằng startup không nên hiểu “bảo hộ thương hiệu toàn cầu” theo nghĩa có một văn bằng duy nhất bảo vệ thương hiệu ở tất cả các quốc gia.

Về mặt pháp lý, nhãn hiệu có tính chất lãnh thổ. Việc đăng ký tại Việt Nam không tự động tạo ra quyền đối với nhãn hiệu tại Hoa Kỳ, châu Âu hay các thị trường khác.

Hệ thống Madrid tạo điều kiện để doanh nghiệp thực hiện thủ tục đăng ký quốc tế tập trung và yêu cầu bảo hộ tại nhiều thị trường, nhưng quyền bảo hộ cuối cùng tại từng thị trường vẫn phụ thuộc vào pháp luật và quyết định của cơ quan sở hữu trí tuệ tương ứng.

Vì vậy, startup cần chuyển từ tư duy “đăng ký thương hiệu một lần cho toàn thế giới” sang tư duy “xây dựng chiến lược bảo hộ nhãn hiệu theo từng thị trường mục tiêu”.

Đây là cách tiếp cận phù hợp hơn với bản chất lãnh thổ của quyền sở hữu công nghiệp và với quá trình mở rộng kinh doanh quốc tế.

THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN GIA

Một thương hiệu có thể được xây dựng toàn cầu, nhưng quyền đối với nhãn hiệu phải được bảo hộ theo từng thị trường.

Startup càng có kế hoạch mở rộng ra nước ngoài càng cần chủ động tra cứu và đăng ký nhãn hiệu sớm tại những thị trường mục tiêu.

Hệ thống Madrid có thể giúp doanh nghiệp đơn giản hóa việc yêu cầu bảo hộ tại nhiều quốc gia, nhưng không phải là “tấm bằng thương hiệu toàn cầu” bảo đảm quyền bảo hộ ở mọi nơi.

Bảo hộ nhãn hiệu không nên là bước đi sau khi startup đã thành công ở nước ngoài, mà cần được tính toán ngay từ khi doanh nghiệp xây dựng chiến lược mở rộng thị trường.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.