Một sai sót trong kiểm soát thuốc tưởng như chỉ diễn ra trong vài phút có thể trở thành hậu quả không thể đảo ngược đối với tính mạng người bệnh.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Tại một nhà thuốc thuộc cơ sở y tế, một bệnh nhân đến nhận thuốc điều trị huyết áp theo đơn. Trong quá trình cấp phát thuốc, dược sĩ phụ trách vừa kiểm tra đơn vừa sử dụng điện thoại để theo dõi và chốt đơn hàng ngoài giờ làm việc. Do thiếu tập trung, dược sĩ lấy nhầm thuốc hạ đường huyết thay cho thuốc huyết áp được kê trong đơn.

Bệnh nhân sử dụng thuốc theo hướng dẫn và sau đó xuất hiện tình trạng bất thường nghiêm trọng. Mặc dù được đưa đi cấp cứu, người bệnh không qua khỏi. Qua xác minh ban đầu, cơ quan chức năng nghi ngờ việc cấp phát nhầm thuốc có liên quan trực tiếp đến hậu quả tử vong.

Vụ việc đặt ra trách nhiệm của người dược sĩ trong việc tuân thủ quy trình cấp phát thuốc, trách nhiệm của cơ sở y tế trong kiểm soát an toàn thuốc và việc xác định lỗi cá nhân đối với người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định về trách nhiệm khi vô ý làm chết người do vi phạm quy tắc nghề nghiệp

Điều 129 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025) quy định về tội vô ý làm chết người do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính. Người có hành vi vô ý làm chết người do vi phạm quy tắc nghề nghiệp có thể bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm; trường hợp làm chết 02 người trở lên thì mức hình phạt được quy định cao hơn. Điều luật cũng cho phép áp dụng hình phạt bổ sung là cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Trong tình huống này, việc dược sĩ mất tập trung vì sử dụng điện thoại để chốt đơn không tự động đồng nghĩa với trách nhiệm hình sự. Cơ quan có thẩm quyền phải xác định quy trình cấp phát thuốc mà dược sĩ có nghĩa vụ tuân thủ, hành vi cụ thể đã vi phạm quy tắc nghề nghiệp như thế nào và việc cấp nhầm thuốc có thực sự là nguyên nhân dẫn đến tử vong hay không.

2. Nguyên tắc xác định trách nhiệm

Điều 129 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025):

“ 1. Người nào vô ý làm chết người do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

2. Phạm tội làm chết 02 người trở lên, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 12 năm.

3. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm”

Áp dụng vào tình huống

• Cần làm rõ đơn thuốc, loại thuốc được kê, loại thuốc thực tế đã cấp, hướng dẫn sử dụng, hồ sơ cấp phát, camera tại khu vực cấp thuốc và quy trình kiểm tra trước khi giao thuốc cho người bệnh. Đồng thời, cần có căn cứ chuyên môn để xác định việc sử dụng nhầm thuốc có quan hệ nhân quả với tình trạng tử vong.
• Nếu chứng minh được dược sĩ đã vô ý vi phạm quy tắc nghề nghiệp trong quá trình cấp thuốc, hành vi đó có quan hệ nhân quả với cái chết của bệnh nhân và đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu của Điều 129 thì có căn cứ xem xét trách nhiệm hình sự. Việc xác định trách nhiệm phải dựa trên chứng cứ cụ thể, không chỉ dựa vào việc dược sĩ có sử dụng điện thoại trong giờ làm việc.

Kết luận pháp lý: Nếu kết quả điều tra chứng minh việc cấp nhầm thuốc là do dược sĩ vi phạm quy tắc nghề nghiệp và trực tiếp dẫn đến tử vong của bệnh nhân, người này có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 129 Bộ luật Hình sự. Ngoài trách nhiệm hình sự nếu có, người vi phạm còn có thể phải chịu các trách nhiệm khác theo quy định pháp luật và quy chế của cơ sở y tế.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Đối với gia đình người bệnh, mất đi người thân vì một sai sót trong quá trình cấp thuốc có thể tạo ra cú sốc và sự mất niềm tin rất lớn. Cơ sở y tế cần có thái độ trung thực, cầu thị, chia sẻ với gia đình và phối hợp đầy đủ với cơ quan có thẩm quyền. Không nên che giấu sai sót, đổ lỗi cho người bệnh hoặc né tránh trách nhiệm khi sự việc chưa được xác minh.

Về đạo đức nghề nghiệp, người làm công tác dược phải đặt sự an toàn của người bệnh lên trên những hoạt động cá nhân. Việc sử dụng điện thoại để xử lý công việc riêng trong lúc thực hiện nhiệm vụ có thể làm giảm sự tập trung, đặc biệt khi công việc liên quan trực tiếp đến thuốc và tính mạng con người.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Sự cố không chỉ phản ánh lỗi của một cá nhân mà còn cho thấy yêu cầu phải xây dựng hệ thống kiểm soát thuốc nhiều lớp. Cơ sở y tế cần rà soát quy trình tiếp nhận đơn, lấy thuốc, kiểm tra tên thuốc, hàm lượng, số lượng và đối chiếu trước khi giao cho người bệnh.

Nếu chỉ dựa vào sự cẩn thận của một nhân viên thì nguy cơ sai sót vẫn tồn tại. Cơ sở cần thiết lập cơ chế kiểm tra chéo đối với những trường hợp có nguy cơ cao, quản lý việc sử dụng điện thoại tại vị trí cấp phát thuốc và thường xuyên đào tạo, đánh giá lại việc tuân thủ quy trình chuyên môn.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Bước 1 – Bảo vệ người bệnh và gia đình: Khi phát hiện khả năng cấp nhầm thuốc, cơ sở y tế phải ưu tiên xử trí y tế đối với người bệnh còn khả năng cứu chữa; đồng thời nhanh chóng thông báo cho người có trách nhiệm và lập hồ sơ sự cố đầy đủ.

Bước 2 – Bảo toàn hồ sơ và chứng cứ: Cần giữ nguyên đơn thuốc, phiếu lĩnh hoặc cấp phát thuốc, dữ liệu phần mềm, camera, thông tin lô thuốc và các tài liệu liên quan. Những chứng cứ này giúp xác định chính xác quá trình từ khi tiếp nhận đơn đến khi thuốc được giao cho bệnh nhân.

Bước 3 – Xác định nguyên nhân và trách nhiệm: Phải làm rõ dược sĩ có được giao nhiệm vụ cấp thuốc hay không, quy trình kiểm tra gồm những bước nào, người này đã bỏ qua bước nào và cơ sở có cơ chế kiểm tra chéo hay không. Nếu có nhiều người cùng tham gia quy trình, trách nhiệm của từng người phải được đánh giá riêng.

Bước 4 – Giám định nguyên nhân tử vong: Đây là bước đặc biệt quan trọng. Không thể chỉ dựa vào việc “cấp nhầm thuốc” để kết luận nguyên nhân tử vong. Cần có căn cứ chuyên môn, giám định và các tài liệu liên quan để xác định việc sử dụng nhầm thuốc có phải nguyên nhân dẫn đến cái chết hay không.

Thông điệp: Trong ngành y, một phút mất tập trung có thể tạo ra hậu quả mà cả cuộc đời cũng không thể sửa chữa.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.