1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Một số hộ dân được giao khoán đất rừng trong khu vực rừng đặc dụng để sản xuất, chăm sóc và bảo vệ rừng. Tuy nhiên, thay vì thực hiện đúng nghĩa vụ bảo vệ tài nguyên rừng, một người đã lợi dụng việc thường xuyên ra vào khu vực rừng để đặt bẫy bắt động vật hoang dã.

Đáng chú ý, các cá thể bị bắt là những loài động vật nguy cấp, quý, hiếm như tê tê và gà tiền, sau đó được mang ra ngoài bán cho các nhà hàng chuyên kinh doanh đặc sản nhằm thu lợi. Hành vi này không còn đơn thuần là “săn bắt thú rừng để cải thiện thu nhập”. Khi đối tượng chủ động đặt bẫy, bắt động vật quý hiếm rồi đưa đi tiêu thụ, hành vi có thể chuyển từ vi phạm hành chính sang trách nhiệm hình sự về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm.

Vấn đề đặt ra là: người nhận khoán rừng có thể bị phạt tù bao nhiêu năm và Hạt Kiểm lâm có được khởi tố, bắt giữ người vi phạm hay không?

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

2.1. Nhận khoán rừng không đồng nghĩa với được quyền săn bắt động vật

Việc được giao khoán, nhận khoán hoặc được phép hoạt động trong khu vực rừng không làm phát sinh quyền sở hữu đối với động vật hoang dã.

Theo Điều 9 Luật Lâm nghiệp 2017, các hành vi săn, bắt, nuôi, nhốt, giết, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán động vật rừng trái quy định pháp luật đều bị nghiêm cấm.

Vì vậy, người nhận khoán đất rừng có nghĩa vụ bảo vệ rừng và tài nguyên rừng, chứ không được coi khu vực nhận khoán là “nguồn thú rừng riêng” để khai thác, đặt bẫy hoặc mua bán.

2.2. Tê tê và gà tiền đều là nhóm động vật được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt

Tê tê Java, tê tê vàng và gà tiền mặt đỏ đều thuộc nhóm động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm Nhóm IB theo danh mục pháp luật về quản lý động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm. Đặc biệt, gà tiền mặt đỏ (Polyplectron germaini) thuộc Nhóm IB và còn nằm trong danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ.

Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng khi xác định trách nhiệm hình sự, bởi hành vi săn bắt, giết, vận chuyển hoặc buôn bán trái phép động vật Nhóm IB có thể bị xử lý theo Điều 244 Bộ luật Hình sự 2015

2.3. Mức án phạt tù có thể rất nghiêm khắc

Theo Điều 244 BLHS 2015, người vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm Nhóm IB có thể bị xử lý hình sự.

Khung cơ bản: Phạt tiền từ 1 tỷ đồng đến 4 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm khi thuộc trường hợp luật định, trong đó có hành vi săn bắt, giết, nuôi, nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật Nhóm IB với số lượng đạt ngưỡng luật định.

Khung tăng nặng: Có thể bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm nếu thuộc các trường hợp tăng nặng như có tổ chức, sử dụng công cụ hoặc phương tiện săn bắt bị cấm, săn bắt trong khu vực bị cấm, tái phạm nguy hiểm hoặc đạt số lượng động vật theo mức luật định.

Khung cao nhất: Có thể bị phạt tù từ 10 năm đến 15 năm trong các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, chẳng hạn số lượng động vật đạt mức rất lớn theo Điều 244.

Như vậy, câu trả lời cho câu hỏi “bẫy bắt tê tê, gà tiền đem bán nhà hàng có thể bị bao nhiêu năm tù?” là: “Có thể từ 01 năm đến 05 năm, 05 năm đến 10 năm hoặc cao nhất đến 15 năm tù, tùy thuộc số lượng cá thể, loài, công cụ săn bắt, địa điểm, tình tiết tăng nặng và các điều kiện cụ thể của Điều 244 BLHS.”

Không thể chỉ căn cứ vào việc “có bắt động vật quý hiếm” để xác định ngay mức án cụ thể.

2.4. Hành vi bán cho nhà hàng làm tính chất vụ việc nghiêm trọng hơn

Nếu người nhận khoán không chỉ bắt động vật mà còn đưa động vật đi bán cho nhà hàng, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ phải làm rõ toàn bộ chuỗi hành vi: “đặt bẫy → bắt động vật → vận chuyển → giao bán → thu tiền.”

Đây là căn cứ quan trọng để đánh giá mục đích thương mại và mức độ nguy hiểm của hành vi. Đối với nhà hàng, nếu biết rõ nguồn gốc bất hợp pháp mà vẫn mua, tàng trữ hoặc tiêu thụ động vật thuộc diện được pháp luật bảo vệ thì người mua cũng có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý tương ứng, không phải chỉ người trực tiếp đặt bẫy.

KẾT LUẬN PHÁP LÝ

Người nhận khoán đất rừng đặc dụng không có quyền tự ý đặt bẫy săn bắt động vật hoang dã. Nếu đối tượng săn bắt tê tê, gà tiền hoặc các loài động vật Nhóm IB rồi đem bán cho nhà hàng, hành vi có thể bị xử lý hình sự về Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm theo Điều 244 BLHS.

Tùy số lượng cá thể và tình tiết của vụ án, người phạm tội có thể đối mặt với 01–05 năm tù, 05–10 năm tù, thậm chí 10–15 năm tù. Ngoài ra còn có thể bị phạt tiền từ 100 triệu đến 400 triệu đồng và các hình phạt bổ sung khác theo luật.

Về tố tụng, Kiểm lâm có thẩm quyền khởi tố vụ án và tiến hành hoạt động điều tra ban đầu trong phạm vi được pháp luật giao, nhưng không thể hiểu đơn giản rằng “Hạt Kiểm lâm khởi tố là được bắt giam ngay”. Việc bắt, tạm giam phải tuân thủ đầy đủ căn cứ, thẩm quyền và trình tự của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Thông điệp quan trọng nhất không chỉ là “đi săn thú rừng có thể đi tù”, mà phải là: “Bảo vệ rừng đặc dụng là bảo vệ cả hệ sinh thái; người nhận khoán rừng trước hết là người giữ rừng, không phải người khai thác thú rừng.”

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

3.1. Đừng biến người giữ rừng thành người khai thác rừng

Một trong những nguy cơ lớn nhất của công tác bảo vệ rừng là tình trạng người dân sống gần rừng nhưng chưa nhận thức đầy đủ rằng: “Bảo vệ rừng không chỉ là giữ cây – mà còn là giữ từng cá thể động vật, từng mắt xích của hệ sinh thái.”

Một con tê tê bị bắt không chỉ mất đi một cá thể. Một quần thể gà tiền bị săn bắt liên tục có thể làm suy giảm khả năng sinh sản và phá vỡ cân bằng sinh thái của cả khu vực.

3.2. Cần thay đổi tư duy “thú rừng là đặc sản”

Việc một số nhà hàng quảng bá thịt thú rừng như một loại “đặc sản quý” vô tình tạo ra thị trường tiêu thụ cho hành vi săn bắt. Nếu còn người sẵn sàng trả tiền để ăn động vật hoang dã thì sẽ còn người đặt bẫy trong rừng để kiếm tiền.

Do đó, bảo vệ động vật hoang dã phải được thực hiện đồng thời ở hai đầu của thị trường: “Người săn bắt → người mua, người tiêu thụ.”

3.3. Giáo dục người nhận khoán phải đi trước xử phạt

Đối với các hộ nhận khoán rừng, chủ rừng và Hạt Kiểm lâm cần thường xuyên tuyên truyền:

• Loài nào bị nghiêm cấm săn bắt;
• Loài nào thuộc Nhóm IB, IIB;
• Những loại bẫy, công cụ săn bắt nào bị cấm;
• Khu vực nào là khu vực bảo vệ nghiêm ngặt;
• Khi phát hiện động vật hoang dã mắc bẫy phải xử lý và báo cáo như thế nào;
• Hậu quả hình sự của việc săn bắt và mua bán động vật quý hiếm.

Đặc biệt, cần giúp người dân hiểu rằng: “Nhận khoán để bảo vệ rừng không phải là nhận khoán quyền khai thác động vật trong rừng.”

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Bước 1: Kiểm tra và lập hồ sơ hiện trường: Khi phát hiện dấu hiệu đặt bẫy, lực lượng Kiểm lâm cần bảo vệ hiện trường, ghi nhận vị trí, số lượng bẫy, phương tiện, tang vật và dấu vết liên quan.

Bước 2: Thu giữ và xác định tang vật: Các cá thể động vật, bộ phận cơ thể, bẫy, phương tiện vận chuyển và các tài liệu liên quan cần được thu giữ, bảo quản theo đúng quy định.

Đặc biệt, phải giám định, xác định chính xác loài động vật, bởi việc xác định có thuộc Nhóm IB, Phụ lục CITES hoặc danh mục loài ưu tiên bảo vệ hay không có ý nghĩa trực tiếp đối với việc định tội và xác định khung hình phạt.

Bước 3: Làm rõ số lượng và chuỗi tiêu thụ

Cơ quan chức năng cần xác định:

• Người này đã bắt bao nhiêu cá thể?
• Bắt trong bao lâu?
• Bắt một lần hay nhiều lần?
• Có sử dụng bẫy hoặc công cụ bị cấm không?
• Địa điểm có phải khu vực cấm săn bắt không?
• Đã bán cho những nhà hàng nào?
• Thu lợi bao nhiêu?
• Nhà hàng có biết rõ nguồn gốc bất hợp pháp hay không?

Bước 4: Hạt Kiểm lâm khởi tố khi có đủ dấu hiệu tội phạm

Theo Điều 164 Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành, Kiểm lâm là cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Khi phát hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm thuộc lĩnh vực, địa bàn quản lý, Kiểm lâm có thể quyết định khởi tố vụ án theo thẩm quyền và tiến hành hoạt động điều tra ban đầu.

Đối với tội phạm nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng, sau khi khởi tố vụ án và tiến hành hoạt động điều tra ban đầu, hồ sơ phải được chuyển cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền trong thời hạn luật định.

Bước 5: Không phải cứ khởi tố là “bắt giam”

Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý.

“Khởi tố vụ án, khởi tố bị can và tạm giam là ba vấn đề khác nhau.”

Việc tạm giam chỉ được áp dụng khi có căn cứ theo Bộ luật Tố tụng hình sự, chẳng hạn người phạm tội thuộc trường hợp cần thiết phải ngăn chặn việc bỏ trốn, tiếp tục phạm tội hoặc tiêu hủy chứng cứ.

Lệnh bắt bị can để tạm giam thuộc thẩm quyền của những chủ thể được Điều 113 BLTTHS quy định; không phải Hạt Kiểm lâm muốn là có thể tự mình ra lệnh bắt bị can để tạm giam.

Trong trường hợp vụ án do Kiểm lâm khởi tố thuộc nhóm tội phạm nghiêm trọng trở lên, Kiểm lâm chủ yếu thực hiện hoạt động điều tra ban đầu rồi chuyển hồ sơ cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền để tiếp tục điều tra theo luật.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.

Từ khoá: Tư vấn; Luật đất đai; Bộ luật dân sự; Giải pháp.