Khi “hệ thống thông gió của trang trại” trở thành nguồn phát tán mùi hôi và bụi vào lớp học, đây không còn là chuyện khó chịu giữa hai nhà hàng xóm. Đó là vấn đề môi trường, sức khỏe học đường và trách nhiệm của người quản lý cơ sở chăn nuôi.

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Một trang trại chăn nuôi gà công nghiệp khép kín được xây dựng tại một khu vực nông thôn. Điều đáng nói là trang trại nằm sát vách một trường tiểu học. Để thông gió cho khu chuồng nuôi, trang trại lắp đặt hệ thống quạt hút công suất lớn. Các cửa xả của quạt hướng trực tiếp về phía khu lớp học. Mỗi khi quạt hoạt động, luồng khí từ chuồng nuôi mang theo mùi phân gà, mùi amoniac, bụi và lông gà phát tán sang khuôn viên trường.

Đặc biệt vào những thời điểm thời tiết ít gió, mùi hôi bị giữ lại trong khu vực trường học khiến học sinh khó chịu, ho, buồn nôn, đau đầu; giáo viên phải đóng kín cửa lớp. Phụ huynh nhiều lần phản ánh với nhà trường nhưng tình trạng không được giải quyết dứt điểm. Sự bức xúc ngày càng tăng. Một số phụ huynh yêu cầu: “Nếu trang trại không xử lý thì phải chuyển hướng quạt hút, không thể để trẻ em học tập trong luồng khí thải của chuồng gà.” Ban giám hiệu đứng trước một bài toán khó: “Làm thế nào để vừa bảo vệ sức khỏe học sinh, vừa xử lý đúng pháp luật mà không biến vụ việc thành xung đột giữa nhà trường và chủ trang trại?”

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

2.1. Khí thải chăn nuôi cũng là chất thải phải được xử lý

Một sai lầm phổ biến là chỉ chú ý đến phân gà và nước thải mà bỏ qua khí thải. Trong khi đó, khoản 1 Điều 59 Luật Chăn nuôi 2018 quy định về xử lý chất thải trong trang trại chăn nuôi: 

“1. Chất thải chăn nuôi bao gồm chất thải rắn có nguồn gốc hữu cơ, nước thảI chăn nuôi, khí thải và chất thải khác.”

Đặc biệt, khoản 4 Điều 59 Luật Chăn nuôi 2018 quy định: “4. Tổ chức, cá nhân sở hữu cơ sở chăn nuôi trang trại có trách nhiệm xử lý khí thải từ hoạt động chăn nuôi đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải chăn nuôi.”

Như vậy: “Quạt hút gió không phải là “đường ống miễn trách nhiệm”. Việc trang trại sử dụng hệ thống quạt để đưa khí từ chuồng nuôi ra ngoài không đồng nghĩa với việc chủ trang trại được quyền để luồng khí đó phát tán gây ảnh hưởng đến môi trường xung quanh.

2.2. Mùi hôi nồng nặc và bụi phát tán sang trường học có thể bị xử lý

Nghị định 45/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường có quy định riêng về thải bụi, khí thải có chứa các thông số môi trường thông thường vào môi trường. Theo Điều 20 Nghị định 45/2022/NĐ-CP quy định xử lý cả hành vi: “Thải chất gây mùi khó chịu, hôi thối vào môi trường”. Đồng thời quy định mức xử phạt đối với trường hợp bụi, khí thải vượt quy chuẩn kỹ thuật theo mức độ vượt và lưu lượng khí thải.

Điều này rất quan trọng đối với tình huống của trường tiểu học.

Không nhất thiết phải chờ đến khi xảy ra một “sự cố môi trường lớn”. Nếu cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, lấy mẫu, đo đạc và xác định hành vi phát tán mùi, bụi, khí thải vi phạm quy định thì chủ trang trại có thể bị xử lý theo pháp luật về bảo vệ môi trường. Ngoài tiền phạt, trong những trường hợp thuộc điều kiện áp dụng, Nghị định 45/2022/NĐ-CP còn quy định các biện pháp như:

• buộc khắc phục tình trạng ô nhiễm;
• buộc chi trả chi phí đo đạc, phân tích mẫu;
• trường hợp nghiêm trọng có thể đình chỉ hoạt động của nguồn phát sinh chất thải gây ô nhiễm theo thời hạn luật định.

2.3. Vị trí trang trại sát trường học phải được kiểm tra riêng

Việc trang trại nằm sát trường tiểu học không nên chỉ được đánh giá bằng câu: “Trang trại đã được cấp phép rồi nên được quyền hoạt động”. Cần kiểm tra đồng thời:

1. Hồ sơ địa điểm xây dựng trang trại;
2. Quy hoạch và mục đích sử dụng đất;
3. Hồ sơ môi trường của cơ sở;
4. Quy mô chăn nuôi;
5. Công trình xử lý chất thải;
6. Hệ thống thông gió, xử lý khí thải;
7. Khoảng cách và điều kiện vệ sinh thú y;
8. Thực tế phát sinh mùi, bụi và ảnh hưởng đến khu vực trường học.

Đối với điều kiện an toàn sinh học của trang trại gia cầm, QCVN 01-15:2010/BNNPTNT từng quy định trang trại gia cầm phải xây dựng cách biệt, cách xa trường học, bệnh viện, chợ, công sở và khu dân cư đông người ít nhất 100 m. Tuy nhiên, do tình trạng hiệu lực của quy chuẩn này cần được kiểm tra theo văn bản hiện hành tại thời điểm xử lý, không nên chỉ dựa vào con số 100 m để kết luận vi phạm.

2.4. Nhà trường có quyền yêu cầu bảo vệ môi trường học đường

Nhà trường không phải là cơ quan xử phạt môi trường nhưng nhà trường không phải bất lực. Khi có hiện tượng mùi hôi và bụi từ trang trại phát tán vào lớp học, Ban giám hiệu cần:

Một là, lập biên bản ghi nhận sự việc theo từng thời điểm.

Hai là, ghi nhận tình trạng mùi, bụi, hướng gió, thời gian quạt hoạt động.

Ba là, tiếp nhận phản ánh của giáo viên, phụ huynh và học sinh theo cách phù hợp.

Bốn là, gửi văn bản đề nghị chủ trang trại kiểm tra và khắc phục.

Năm là, nếu không được giải quyết, nhà trường có thể gửi kiến nghị đến UBND cấp có thẩm quyền và cơ quan chuyên môn về môi trường để kiểm tra, đo đạc và xử lý.

Nếu có dấu hiệu ô nhiễm, cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu cơ sở thực hiện các biện pháp khắc phục theo quy định.

2.5. “Đổi hướng quạt hút” có thể là giải pháp kỹ thuật, nhưng phải đặt trong quy trình pháp lý

Phụ huynh có thể yêu cầu: “Chuyển hướng toàn bộ quạt hút sang phía khác.” Nhưng về mặt pháp lý, không nên hiểu rằng chỉ cần phụ huynh hoặc Ban giám hiệu yêu cầu là trang trại bắt buộc phải tháo quạt và quay sang hướng khác. Cách xử lý đúng là: Phản ánh → kiểm tra → đo đạc/xác định nguồn phát thải → xác định vi phạm → yêu cầu khắc phục → giám sát kết quả.

Trong quá trình khắc phục, đổi hướng cửa xả/quạt hút, nâng cao vị trí xả, lắp thiết bị xử lý khí, cải tạo hệ thống lọc hoặc điều chỉnh hệ thống thông gió có thể là những giải pháp kỹ thuật phù hợp. Nhưng: Không được “đổi hướng quạt” theo kiểu chuyển ô nhiễm từ trường học sang nhà dân khác.

Mục tiêu pháp luật không phải là: “Đẩy mùi hôi sang chỗ khác.” Mà là: “Xử lý nguồn phát sinh để giảm hoặc loại bỏ tác động gây ô nhiễm.”

2.6. Trách nhiệm bồi thường nếu gây thiệt hại

Nếu hành vi vi phạm môi trường gây ra thiệt hại thực tế cho trường học hoặc cá nhân thì còn có thể đặt vấn đề về trách nhiệm dân sự. Luật Bảo vệ môi trường 2020 xác định tranh chấp về môi trường có thể bao gồm tranh chấp về:

• nguyên nhân gây ô nhiễm;
• trách nhiệm xử lý, khắc phục hậu quả;
• bồi thường thiệt hại về môi trường.

Do đó, nếu có thiệt hại được chứng minh bằng chứng cứ hợp pháp, người bị thiệt hại có thể xem xét yêu cầu bồi thường theo quy định pháp luật dân sự và pháp luật về môi trường.

KẾT LUẬN PHÁP LÝ

Trang trại chăn nuôi không được lấy lý do “đã có hệ thống quạt thông gió” để mặc nhiên phát tán khí thải, mùi hôi và bụi gây ảnh hưởng đến môi trường xung quanh. Điều 59 Luật Chăn nuôi 2018 đặt trách nhiệm xử lý khí thải đối với cơ sở chăn nuôi trang trại; Nghị định 45/2022/NĐ-CP quy định chế tài đối với hành vi thải chất gây mùi khó chịu, hôi thối và bụi, khí thải vi phạm quy chuẩn.

Vì vậy, Ban giám hiệu không nên tự mình “ép” trại gà bằng đối đầu, mà cần biến sự phẫn nộ của phụ huynh thành một hồ sơ phản ánh có chứng cứ: ghi nhận hiện trạng → yêu cầu trang trại khắc phục → đề nghị cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, đo đạc → xác định vi phạm → yêu cầu áp dụng biện pháp khắc phục. Nếu đổi hướng quạt là giải pháp phù hợp thì phải thực hiện theo hướng xử lý nguồn phát thải, không được đơn giản là chuyển mùi hôi từ trường học sang khu dân cư khác.

Bảo vệ sức khỏe học sinh không phải là “ưu tiên hơn quyền kinh doanh của trang trại”, mà là yêu cầu để hoạt động chăn nuôi được thực hiện đúng pháp luật và không gây tác động môi trường bất hợp pháp đến cộng đồng.

 

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Vấn đề lớn nhất trong tình huống này không chỉ là mùi hôi. Đó là niềm tin của phụ huynh vào nhà trường. Khi cha mẹ gửi con đến trường, họ mặc nhiên đặt ra một kỳ vọng rất đơn giản: “Con mình phải được học trong một môi trường an toàn.” Nếu mỗi buổi sáng phụ huynh nhìn thấy con bước vào lớp rồi phải đóng kín cửa vì mùi phân gà, họ sẽ không chỉ hỏi: “Trang trại có vi phạm không?”

Mà sẽ hỏi: “Nhà trường đang làm gì để bảo vệ con tôi?”

Đây chính là lúc Ban giám hiệu phải chuyển từ tư duy “xử lý một vụ phản ánh” sang “điều phối một cuộc khủng hoảng”. Ban giám hiệu nên thực hiện 4 việc:

1. Không phủ nhận sự bức xúc của phụ huynh: Không nên nói: “Mùi một chút thôi, chịu khó đóng cửa.” Bởi câu nói này có thể khiến phụ huynh cảm thấy nhà trường đang xem nhẹ sức khỏe học sinh.

2. Không kích động đối đầu với trang trại: Nhà trường không nên biến học sinh và phụ huynh thành lực lượng gây áp lực trực tiếp. Thay vào đó: “Nhà trường ghi nhận → lập hồ sơ → làm việc bằng văn bản → đề nghị cơ quan có thẩm quyền kiểm tra.”

3. Bảo vệ học sinh ngay trong thời gian chờ xử lý: Nếu mùi xuất hiện nghiêm trọng vào một số khung giờ, Ban giám hiệu có thể chủ động bố trí lớp học, đóng/mở cửa phù hợp, điều chỉnh hoạt động ngoài trời hoặc thực hiện các biện pháp bảo đảm môi trường học tập trong phạm vi điều kiện của trường.

4. Công khai tiến độ xử lý với phụ huynh: Phụ huynh không nhất thiết đòi hỏi nhà trường phải giải quyết trong một ngày. Điều họ cần là: “Nhà trường đã tiếp nhận – đã làm việc – đã kiến nghị – đang chờ kiểm tra – đây là kết quả.” Sự minh bạch sẽ làm giảm rất nhiều nguy cơ bùng phát xung đột.

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Theo Chuyên gia Nguyễn Hữu Long, trong tình huống này, Ban giám hiệu không nên tự biến mình thành “cơ quan xử phạt”. Thay vào đó, hãy xây dựng một hồ sơ chứng cứ đủ mạnh để buộc vấn đề được xử lý bằng pháp luật.

Bước 1 – Ghi nhận hiện trạng

Nhà trường lập hồ sơ:

• thời điểm mùi xuất hiện;
• thời gian quạt hoạt động;
• hướng gió;
• vị trí cửa xả;
• mức độ ảnh hưởng trong lớp;
• hình ảnh/video hiện trạng;
• phản ánh của giáo viên;
• phản ánh của phụ huynh.

Bước 2 – Làm việc trực tiếp với trang trại

Ban giám hiệu có thể mời chủ trang trại làm việc và đề nghị: “kiểm tra hệ thống quạt hút – cửa xả – hệ thống xử lý khí thải – hướng phát tán.”

Nếu chủ trang trại thiện chí, có thể thống nhất ngay giải pháp kỹ thuật như: “đổi hướng cửa xả, nâng vị trí xả, bố trí hệ thống lọc/xử lý mùi hoặc cải tạo hệ thống thông gió.” Nhưng phải bảo đảm giải pháp không chuyển ô nhiễm sang khu vực khác.

Bước 3 – Gửi kiến nghị đến cơ quan có thẩm quyền

Nếu trang trại không hợp tác hoặc tình trạng tiếp diễn, nhà trường cần gửi văn bản đề nghị cơ quan có thẩm quyền:

• kiểm tra hồ sơ pháp lý của trang trại;
• kiểm tra điều kiện môi trường;
• kiểm tra hệ thống xử lý khí thải;
• đo đạc, lấy mẫu khi cần thiết;
• xác định mức độ ô nhiễm;
• xử lý vi phạm nếu có.

Bước 4 – Yêu cầu biện pháp khắc phục

Nếu kết quả kiểm tra xác định có vi phạm, cơ sở phải thực hiện biện pháp khắc phục theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, có thể đặt ra: “JKhắc phục ô nhiễm → cải tạo hệ thống xử lý → điều chỉnh hệ thống xả → thực hiện biện pháp kỹ thuật khác → thậm chí đình chỉ nguồn phát sinh chất thải trong trường hợp pháp luật cho phép.”

Nghị định 45/2022/NĐ-CP quy định cả biện pháp buộc khắc phục tình trạng ô nhiễm và, đối với một số trường hợp vi phạm nghiêm trọng, đình chỉ hoạt động của nguồn phát sinh chất thải gây ô nhiễm.

Bước 5 – Kiểm tra lại sau khắc phục

Không nên dừng lại ở câu: “Trang trại đã đổi hướng quạt rồi.” Mà cần kiểm tra: “Sau khi đổi hướng, mùi còn vào trường học không?”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.

Từ khoá: Tư vấn; Luật đất đai; Bộ luật dân sự; Giải pháp.