Một startup công nghệ đang nghiên cứu một giải pháp kỹ thuật mới có giá trị thương mại cao. Tuy nhiên, startup chưa xây dựng quy trình bảo mật đối với hoạt động nghiên cứu, không phân loại thông tin mật, không giới hạn quyền truy cập và cũng không có thỏa thuận bảo mật riêng với nhân viên.

Trong quá trình làm việc, một nhân viên đã gửi tài liệu nghiên cứu, thông số kỹ thuật và kết quả thử nghiệm của startup cho một doanh nghiệp khác.

Sau đó, startup phát hiện thông tin nghiên cứu có nguy cơ bị sử dụng để phát triển sản phẩm cạnh tranh và cho rằng nhân viên đã làm lộ bí mật kinh doanh của mình.

Vậy việc startup không có quy trình bảo mật nghiên cứu có làm mất quyền đối với bí mật kinh doanh hay không? Khi thông tin nghiên cứu bị tiết lộ, startup có thể bảo vệ quyền của mình như thế nào?

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Startup A hoạt động trong lĩnh vực công nghệ và đang nghiên cứu một giải pháp kỹ thuật mới.

Trong quá trình nghiên cứu, startup tạo ra nhiều tài liệu có giá trị như thiết kế kỹ thuật, thông số sản phẩm, dữ liệu thử nghiệm, phương pháp vận hành và kết quả nghiên cứu.

Tuy nhiên, Startup A chưa xây dựng quy trình bảo mật nghiên cứu, chưa có hệ thống phân loại thông tin mật và chưa quy định rõ những nhân viên nào được tiếp cận tài liệu nghiên cứu.

Một nhân viên B sau đó đã cung cấp một số tài liệu nghiên cứu của startup cho Công ty C.

Startup A cho rằng các tài liệu này là bí mật kinh doanh và yêu cầu B chấm dứt việc tiết lộ, đồng thời yêu cầu Công ty C không được sử dụng các thông tin này.

Vấn đề pháp lý đặt ra là việc Startup A không có quy trình bảo mật nghiên cứu có khiến các thông tin nghiên cứu mất điều kiện được bảo hộ hay không.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Quy định của pháp luật

1.1. Điều kiện để thông tin được bảo hộ dưới danh nghĩa bí mật kinh doanh

Theo Điều 84 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, bí mật kinh doanh được bảo hộ nếu đáp ứng các điều kiện:

Một là, thông tin không phải là hiểu biết thông thường và không dễ dàng có được.

Hai là, khi được sử dụng trong kinh doanh, thông tin tạo cho người nắm giữ lợi thế so với người không nắm giữ hoặc không sử dụng thông tin đó.

Ba là, thông tin được chủ sở hữu bảo mật bằng các biện pháp cần thiết để không bị bộc lộ và không dễ dàng tiếp cận.

Đặc biệt, điều kiện thứ ba cho thấy việc chủ sở hữu thực tế áp dụng biện pháp bảo mật là một yếu tố quan trọng để xác định thông tin có đáp ứng điều kiện bảo hộ hay không.

1.2. Quyền đối với bí mật kinh doanh không phải đăng ký

Theo quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ, quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh được xác lập trên cơ sở đầu tư tài chính, trí tuệ hoặc bằng cách thức hợp pháp khác để tìm ra, tạo ra hoặc đạt được thông tin và bảo mật thông tin đó, mà không phải thực hiện thủ tục đăng ký.

Khi có tranh chấp, chủ thể có bí mật kinh doanh phải có khả năng chứng minh quyền của mình bằng các chứng cứ phù hợp.

1.3. Hành vi xâm phạm quyền đối với bí mật kinh doanh

Theo khoản 1 Điều 127 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, các hành vi có thể bị coi là xâm phạm quyền đối với bí mật kinh doanh bao gồm:

Điểm a khoản 1 Điều 127: Tiếp cận, thu thập thông tin thuộc bí mật kinh doanh bằng cách chống lại các biện pháp bảo mật của người kiểm soát hợp pháp.

Điểm b khoản 1 Điều 127: Bộc lộ, sử dụng thông tin thuộc bí mật kinh doanh mà không được phép của chủ sở hữu.

Điểm c khoản 1 Điều 127: Vi phạm hợp đồng bảo mật hoặc thực hiện các hành vi như lừa gạt, xui khiến, mua chuộc, ép buộc, dụ dỗ, lợi dụng lòng tin của người có nghĩa vụ bảo mật để tiếp cận, thu thập hoặc làm bộc lộ bí mật kinh doanh.

Điểm đ khoản 1 Điều 127: Sử dụng hoặc bộc lộ bí mật kinh doanh dù đã biết hoặc có nghĩa vụ phải biết bí mật đó có được từ hành vi vi phạm.

Điểm e khoản 1 Điều 127: Không thực hiện nghĩa vụ bảo mật theo Điều 128 của Luật này.

1.4. Nghĩa vụ bảo mật trong quá trình xin cấp phép

Theo Điều 128 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, cơ quan có thẩm quyền và các chủ thể liên quan có nghĩa vụ bảo mật thông tin bí mật được cung cấp trong một số thủ tục theo quy định của pháp luật.

Quy định này thể hiện nguyên tắc chung của pháp luật sở hữu trí tuệ: thông tin có giá trị thương mại và được bảo mật phải được bảo vệ khỏi việc tiếp cận, sử dụng hoặc bộc lộ trái phép.

2. Áp dụng vào tình huống

Trong tình huống này, việc Startup A không xây dựng một văn bản có tên “quy trình bảo mật nghiên cứu” không đương nhiên làm mất quyền đối với thông tin nghiên cứu.

Pháp luật không đặt ra yêu cầu rằng startup bắt buộc phải có một văn bản nội bộ cụ thể mang tên như vậy.

Tuy nhiên, vấn đề quan trọng hơn là Startup A có thực sự áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo mật thông tin hay không.

Nếu Startup A xác định rõ tài liệu nghiên cứu là thông tin mật, giới hạn người được tiếp cận, sử dụng hệ thống tài khoản riêng, phân quyền truy cập, yêu cầu nhân viên ký thỏa thuận bảo mật, kiểm soát việc sao chép và lưu trữ tài liệu thì startup có cơ sở tốt hơn để chứng minh điều kiện tại khoản 3 Điều 84 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025.

Ngược lại, nếu startup để toàn bộ tài liệu nghiên cứu công khai trong hệ thống nội bộ, bất kỳ nhân viên nào cũng có thể truy cập, không có cảnh báo bảo mật, không có cơ chế kiểm soát việc sao chép và cũng không có thỏa thuận bảo mật thì startup sẽ gặp khó khăn trong việc chứng minh rằng mình đã áp dụng “các biện pháp cần thiết” để bảo mật thông tin.

Khi đó, việc Startup A cho rằng toàn bộ tài liệu nghiên cứu là bí mật kinh doanh không đồng nghĩa thông tin đó đương nhiên được bảo hộ với danh nghĩa bí mật kinh doanh.

Trong trường hợp nhân viên B đã được giao nghĩa vụ bảo mật nhưng vẫn tự ý tiết lộ thông tin cho Công ty C, hành vi này có thể bị xem xét theo điểm b, điểm c và điểm e khoản 1 Điều 127 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, tùy thuộc vào cách thức tiếp cận, tiết lộ và nghĩa vụ bảo mật của B.

Nếu Công ty C biết hoặc có nghĩa vụ phải biết thông tin mà mình nhận được là bí mật kinh doanh bị thu thập hoặc tiết lộ trái phép nhưng vẫn sử dụng thì Công ty C cũng có thể phát sinh trách nhiệm theo pháp luật sở hữu trí tuệ.

Do đó, việc không có quy trình bảo mật không đồng nghĩa startup chắc chắn mất quyền, nhưng càng thiếu các biện pháp bảo mật thực tế thì startup càng khó chứng minh điều kiện bảo hộ và bảo vệ mình khi tranh chấp xảy ra.

3. Kết luận pháp lý

Startup không có quy trình bảo mật nghiên cứu không đương nhiên làm mất quyền đối với thông tin nghiên cứu.

Tuy nhiên, để thông tin được bảo hộ dưới danh nghĩa bí mật kinh doanh, startup phải chứng minh thông tin đáp ứng đầy đủ các điều kiện tại Điều 84 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, trong đó đặc biệt quan trọng là thông tin phải được chủ sở hữu áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo mật.

Vì vậy, startup không nên chỉ dựa vào việc tuyên bố “đây là thông tin mật”, mà phải có những biện pháp bảo mật thực tế và có khả năng chứng minh.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Trong startup công nghệ, thông tin nghiên cứu thường là tài sản có giá trị nhưng lại dễ bị xem nhẹ hơn tài sản hữu hình.

Một bản thiết kế, thuật toán, thông số kỹ thuật, kết quả thử nghiệm hoặc phương pháp sản xuất có thể là kết quả của hàng tháng hoặc hàng năm nghiên cứu.

Nếu doanh nghiệp không kiểm soát thông tin ngay từ đầu thì chỉ một lần gửi nhầm email, chia sẻ nhầm tệp hoặc nhân viên chuyển sang đối thủ cũng có thể khiến lợi thế công nghệ bị mất.

Đặc biệt, startup cần hiểu rằng bảo mật không chỉ là vấn đề của bộ phận pháp chế.

Đó là trách nhiệm của người sáng lập, bộ phận nghiên cứu và phát triển, nhân sự, công nghệ thông tin và từng nhân viên có quyền tiếp cận thông tin.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Thứ nhất, xây dựng quy chế bảo mật thông tin nghiên cứu

Startup cần xác định rõ loại thông tin nào là bí mật, ai được tiếp cận, ai được sao chép, ai được cung cấp cho bên thứ ba và trường hợp nào phải xin phép.

Thứ hai, ký thỏa thuận bảo mật với nhân sự

Đối với nhân viên nghiên cứu, startup nên quy định nghĩa vụ bảo mật trong hợp đồng lao động hoặc thỏa thuận bảo mật riêng, đồng thời quy định nghĩa vụ tiếp tục bảo mật sau khi người lao động nghỉ việc trong phạm vi pháp luật cho phép.

Thứ ba, áp dụng biện pháp bảo mật về kỹ thuật và quản trị

Startup nên phân quyền truy cập, mã hóa dữ liệu quan trọng, kiểm soát việc tải xuống và sao chép tài liệu, lưu nhật ký truy cập và hạn chế việc sử dụng thiết bị cá nhân đối với dữ liệu nghiên cứu quan trọng.

Đồng thời, startup cần lưu giữ chứng cứ về việc mình đã áp dụng các biện pháp bảo mật để khi tranh chấp xảy ra có thể chứng minh điều kiện bảo hộ theo Điều 84.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Bí mật kinh doanh không được bảo vệ chỉ bằng một câu “đây là bí mật”.

Giá trị pháp lý của bí mật kinh doanh phụ thuộc rất lớn vào việc doanh nghiệp có thực sự kiểm soát và bảo mật thông tin đó hay không.

Một startup có thể đầu tư hàng tỷ đồng cho nghiên cứu, nhưng nếu để dữ liệu nghiên cứu được truy cập tự do và không có biện pháp bảo mật phù hợp thì chính startup đang làm suy yếu khả năng bảo vệ tài sản trí tuệ của mình.

Vì vậy, quy trình bảo mật nghiên cứu không chỉ là công cụ quản trị mà còn là một phần của chiến lược bảo vệ bí mật kinh doanh.

THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN GIA

Không có quy trình bảo mật chưa chắc mất quyền, nhưng không có biện pháp bảo mật thì rất khó chứng minh bí mật kinh doanh được pháp luật bảo hộ.

Startup càng sớm xác định, phân loại và kiểm soát thông tin nghiên cứu thì càng tăng khả năng bảo vệ tài sản trí tuệ và giảm nguy cơ thông tin công nghệ bị đối thủ khai thác.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.