Cai nghiện là quá trình hỗ trợ con người phục hồi, không thể biến thành sự giam giữ và đối xử vô nhân đạo gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Một trung tâm trị liệu cai nghiện tư nhân tự phát tiếp nhận người có nhu cầu cai nghiện ma túy. Trong quá trình quản lý, một học viên có biểu hiện kích động và được nhân viên của cơ sở dùng dây xích khóa chặt chân vào giường để “ổn định” trong thời gian dài.

Học viên bị giữ trong tình trạng này liên tục khoảng một tuần, gần như không thể tự do di chuyển. Sau đó, gia đình phát hiện người bệnh bị tổn thương nghiêm trọng ở chi dưới, phải đưa đi cấp cứu và được xác định có tình trạng hoại tử cơ.

Gia đình cho rằng cơ sở đã tự ý dùng biện pháp cưỡng chế vượt quá giới hạn, xâm phạm nghiêm trọng thân thể, sức khỏe và quyền tự do của người đang cai nghiện nên trình báo cơ quan chức năng đề nghị điều tra, xử lý.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

     1. Quy định về quyền của người cai nghiện và hành vi bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật

Luật Phòng, chống ma túy 2025 nghiêm cấm kỳ thị người sử dụng trái phép chất ma túy, người cai nghiện ma túy và người sau cai nghiện ma túy. Quy định này thể hiện yêu cầu tôn trọng nhân phẩm, không phân biệt đối xử đối với người đang trong quá trình cai nghiện.

Trong khi đó, Điều 157 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025) quy định về tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật. Hành vi dùng dây xích khóa chân một người vào giường trong thời gian dài, nếu không có căn cứ pháp luật, có thể có dấu hiệu của hành vi bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật.

2. Nguyên tắc xử lý hành vi dùng biện pháp cưỡng chế trái pháp luật

Điều 157 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025) :

“ 1. Người nào bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 153 và Điều 377 của Bộ luật này, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:

a) Có tổ chức;

b) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;……..”

Áp dụng vào tình huống:

• Việc khóa chân học viên bằng dây xích trong thời gian kéo dài không thể mặc nhiên được xem là một biện pháp quản lý cai nghiện hợp pháp.
• Cơ quan có thẩm quyền cần xác minh cơ sở có được cấp phép và hoạt động đúng phạm vi pháp luật cho phép hay không.
• Cần làm rõ ai là người trực tiếp khóa chân, ai chỉ đạo và việc này có được thực hiện đối với những học viên khác hay không.
• Hồ sơ điều trị, kết quả giám định thương tích và các tài liệu y tế cần được thu thập để xác định mức độ tổn hại sức khỏe do hành vi gây ra.
• Nếu đủ căn cứ xác định hành vi bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật và có tình tiết gây tổn hại sức khỏe theo Điều 157 thì người thực hiện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định.

Kết luận pháp lý: Hành vi dùng dây xích khóa chặt chân người đang cai nghiện vào giường trong thời gian dài, nếu không có căn cứ pháp luật, có dấu hiệu xâm phạm quyền tự do thân thể và có thể bị xử lý hình sự theo Điều 157 Bộ luật Hình sự 2015. Việc người bị giữ bị hoại tử cơ chi dưới là hậu quả nghiêm trọng cần được giám định để làm căn cứ xác định trách nhiệm của những người liên quan.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

• Sự biến tướng nguy hại của dịch vụ cai nghiện chui: Cai nghiện vốn là quá trình hỗ trợ phục hồi sức khỏe và tái hòa nhập, nhưng nếu cơ sở hoạt động không đúng quy định thì người bệnh có thể trở thành đối tượng bị kiểm soát bằng các biện pháp bạo lực.
• Tổn thương thể xác và tinh thần nghiêm trọng: Việc bị khóa chân trong thời gian dài không chỉ gây nguy cơ tổn hại sức khỏe mà còn có thể tạo ra cảm giác sợ hãi, bất lực và mất niềm tin đối với quá trình điều trị.
• Giáo dục đạo đức nghề nghiệp phải đặt sự tôn trọng nhân phẩm, sức khỏe và quyền của người cai nghiện lên hàng đầu; tuyệt đối không lấy danh nghĩa “quản lý học viên” để biện minh cho hành vi đối xử tàn bạo hoặc trái pháp luật.

Về khía cạnh quản trị rủi ro

• Cần xác minh tư cách pháp lý, giấy phép và phạm vi hoạt động của cơ sở; đồng thời kiểm tra quy trình tiếp nhận, quản lý và chăm sóc người cai nghiện.
• Khi có dấu hiệu xâm phạm thân thể, cơ quan Công an có thẩm quyền cần kịp thời bảo vệ người bị hại, kiểm tra hiện trường, thu thập tài liệu và xử lý theo đúng trình tự pháp luật.
• Cần làm rõ trách nhiệm của người trực tiếp thực hiện và người quản lý, chỉ đạo nếu có.
• Trường hợp có đủ căn cứ về tội phạm, cơ quan tiến hành tố tụng có thể khởi tố vụ án, điều tra và xử lý người vi phạm theo quy định; không nên chỉ coi đây là một sai phạm nội bộ của cơ sở.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

1. Bước 1 – Bảo vệ người bị hại: Đưa học viên ra khỏi môi trường có nguy cơ tiếp tục bị xâm hại, đồng thời bảo đảm được khám và điều trị tổn thương sức khỏe kịp thời.
2. Bước 2 – Bảo toàn chứng cứ: Ghi nhận tình trạng sức khỏe, hình ảnh thương tích, hồ sơ điều trị, lời khai của người bị hại và những người biết sự việc; kiểm tra các tài liệu liên quan đến hoạt động của cơ sở.
3. Bước 3 – Điều tra và xác định trách nhiệm: Cơ quan Công an có thẩm quyền cần làm rõ người trực tiếp thực hiện, người chỉ đạo, phương thức quản lý học viên và mức độ tổn hại sức khỏe để xác định trách nhiệm pháp lý.
4. Bước 4 – Chấn chỉnh hoạt động cai nghiện: Kiểm tra điều kiện hoạt động của cơ sở, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm và tăng cường kiểm tra những cơ sở có dấu hiệu hoạt động cai nghiện trái quy định.

Thông điệp: Cai nghiện phải hướng tới phục hồi con người, không phải tước đoạt tự do và gây tổn thương thân thể.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.