Khi những viên thuốc giả được bán bằng niềm tin của người bệnh, hậu quả không chỉ là thiệt hại về tài sản mà có thể phải trả giá bằng chính tính mạng con người.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Một nhà thuốc có quy mô lớn bị phát hiện kinh doanh một số loại thuốc điều trị ung thư được giới thiệu là thuốc nhập khẩu từ nước ngoài. Tuy nhiên, số thuốc này không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp và có dấu hiệu là thuốc giả.

Một bệnh nhân ung thư sau khi mua và sử dụng thuốc tại nhà thuốc đã xuất hiện tình trạng nhiễm độc tủy xương, sức khỏe suy giảm nghiêm trọng và sau đó tử vong. Gia đình người bệnh cho rằng nhà thuốc đã cung cấp thuốc giả, không rõ nguồn gốc khiến việc điều trị bị ảnh hưởng và đề nghị cơ quan chức năng điều tra, làm rõ trách nhiệm của những người liên quan.

Vụ việc đặt ra vấn đề nghiêm trọng về nguồn gốc thuốc, trách nhiệm của cơ sở kinh doanh dược và trách nhiệm hình sự khi hành vi buôn bán thuốc giả gây hậu quả chết người.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định về hành vi sản xuất, buôn bán thuốc giả

Điều 194 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025) quy định về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh. Người thực hiện hành vi buôn bán thuốc giả có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự tùy thuộc vào tính chất, mức độ, hậu quả và các tình tiết cụ thể của vụ án. Quy định hiện hành cũng xác định trường hợp làm chết người là tình tiết thuộc khung hình phạt nghiêm khắc hơn.

2. Nguyên tắc xử lý hành vi buôn bán thuốc giả gây chết người

Theo Điều 194 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025):

” 1. Người nào sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 12 năm:

a) Có tổ chức;

b) Có tính chất chuyên nghiệp;

c) Tái phạm nguy hiểm;……”

Áp dụng vào tình huống:

• Cơ quan có thẩm quyền cần kiểm tra, thu giữ và bảo quản các mẫu thuốc có dấu hiệu giả để giám định.
• Làm rõ nguồn gốc, đường đi của thuốc, người cung cấp và người trực tiếp tổ chức kinh doanh.
• Xác định nhà thuốc có biết hoặc phải biết về nguồn gốc, tính hợp pháp và chất lượng của thuốc hay không.
• Đặc biệt, cần giám định để xác định nguyên nhân bệnh nhân bị nhiễm độc tủy xương và tử vong, từ đó làm rõ mối quan hệ nhân quả với việc sử dụng thuốc giả.
• Nếu đủ căn cứ xác định có hành vi buôn bán thuốc giả và hậu quả chết người có quan hệ nhân quả với hành vi đó thì người phạm tội có thể bị xử lý theo Điều 194 Bộ luật Hình sự. Theo quy định hiện hành, trường hợp làm chết người thuộc khung hình phạt từ 12 năm đến 20 năm tù.

Kết luận pháp lý: Hành vi buôn bán thuốc giả điều trị bệnh, đặc biệt khi được chứng minh có liên quan đến hậu quả làm chết người, là hành vi đặc biệt nghiêm trọng và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo pháp luật, sửa đổi, bổ sung. Việc xử lý cụ thể phải căn cứ vào kết quả điều tra, giám định và các chứng cứ của vụ án.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

• Sự tuyệt vọng tột cùng và nỗi oan ức của gia đình người bệnh: Với người đang điều trị ung thư, thuốc men gắn trực tiếp với hy vọng duy trì sự sống. Khi phát hiện thuốc mình sử dụng có thể là thuốc giả và người thân tử vong, gia đình dễ rơi vào trạng thái đau đớn, mất niềm tin và bức xúc.
• Trục lợi bất chính trên sinh mạng: Việc đặt lợi nhuận lên trên an toàn của người bệnh là biểu hiện đặc biệt nghiêm trọng về đạo đức kinh doanh trong lĩnh vực dược, bởi hậu quả có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người.
• Cần tăng cường giáo dục đạo đức nghề nghiệp và ý thức tuân thủ pháp luật cho người hành nghề dược, đặc biệt về trách nhiệm kiểm soát nguồn gốc và chất lượng thuốc.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

• Khi phát hiện thuốc có dấu hiệu giả, cơ quan có thẩm quyền cần tiến hành các biện pháp tố tụng phù hợp để kiểm tra, thu giữ, niêm phong và bảo quản vật chứng theo đúng trình tự pháp luật.
• Cơ quan điều tra có thể phối hợp với các cơ quan chuyên môn để xác minh nguồn gốc thuốc, kiểm tra chứng từ và làm rõ toàn bộ chuỗi cung ứng.
• Nếu có đủ căn cứ về dấu hiệu tội phạm, vụ việc có thể được khởi tố, điều tra theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự.
• Nhà thuốc cần được kiểm tra toàn diện về nguồn thuốc, sổ sách, chứng từ và trách nhiệm của từng cá nhân liên quan, tránh tình trạng chỉ xử lý phần ngọn mà bỏ lọt nguồn cung cấp thuốc giả.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

1. Bước 1 – Bảo vệ chứng cứ và ngăn chặn nguy cơ tiếp diễn: Nhanh chóng xác định, thu giữ và bảo quản các lô thuốc nghi giả theo đúng thẩm quyền; ngăn chặn việc tiếp tục lưu thông những sản phẩm có nguy cơ gây hại.
2. Bước 2 – Làm rõ nguồn gốc thuốc: Kiểm tra hóa đơn, chứng từ, hồ sơ nhập khẩu và toàn bộ quá trình cung ứng để xác định thuốc được đưa vào Việt Nam và đến nhà thuốc bằng con đường nào.
3. Bước 3 – Làm rõ nguyên nhân tử vong: Tiến hành giám định thuốc, hồ sơ bệnh án và các tài liệu y khoa cần thiết để xác định nguyên nhân tử vong và mối quan hệ giữa việc sử dụng thuốc với hậu quả xảy ra.
4. Bước 4 – Xử lý nghiêm minh và bảo vệ người bệnh: Nếu đủ căn cứ xác định hành vi phạm tội, cơ quan có thẩm quyền cần khởi tố, điều tra và xử lý những người có trách nhiệm theo quy định pháp luật; đồng thời xem xét quyền và lợi ích hợp pháp của gia đình người bệnh.

Thông điệp: Thuốc chữa bệnh không phải là một loại hàng hóa thông thường. Kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc thuốc, xử lý nghiêm thuốc giả và bảo vệ người bệnh chính là nền tảng giữ gìn đạo đức và niềm tin trong lĩnh vực y tế.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.