TÌNH HUỐNG 540: STARTUP KHÔNG CÓ BIÊN BẢN BÀN GIAO THIẾT KẾ KHI NHÂN VIÊN NGHỈ VIỆC

TÌNH HUỐNG 540: STARTUP KHÔNG CÓ BIÊN BẢN BÀN GIAO THIẾT KẾ KHI NHÂN VIÊN NGHỈ VIỆC

Trong giai đoạn khởi nghiệp, tài sản của một startup không chỉ nằm ở máy móc, hàng hóa hay vốn đầu tư mà còn bao gồm các tài sản trí tuệ như logo, bộ nhận diện thương hiệu, bản thiết kế và các dấu hiệu dùng để nhận diện sản phẩm. Tuy nhiên, việc không xác lập rõ quyền đối với những tài sản này ngay từ đầu có thể khiến doanh nghiệp gặp khó khăn khi nhân sự nghỉ việc hoặc phát sinh tranh chấp. Đặc biệt, nếu startup sử dụng một thiết kế làm nhãn hiệu nhưng không tra cứu khả năng đăng ký trước khi đưa vào kinh doanh, rủi ro tranh chấp tài sản trí tuệ có thể phát sinh ngay khi thương hiệu bắt đầu được khai thác.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây dưới góc độ pháp lý liên quan để làm rõ quy trình, từ đó đưa ra bài học hữu ích.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Startup A thuê nhân viên thiết kế B xây dựng logo và bộ nhận diện cho sản phẩm. Trong quá trình làm việc, B trực tiếp thiết kế logo, lưu trữ các file gốc và gửi bản hoàn thiện cho startup sử dụng. Tuy nhiên, hai bên không lập biên bản bàn giao thiết kế, hợp đồng lao động cũng không quy định cụ thể về việc bàn giao file thiết kế, quyền sử dụng và quyền tài sản đối với sản phẩm do B tạo ra.

Sau khi B nghỉ việc, startup A tiếp tục sử dụng logo để kinh doanh nhưng mới phát hiện một dấu hiệu tương tự hoặc trùng với nhãn hiệu đã được chủ thể khác đăng ký. Trước đó, startup chưa thực hiện tra cứu nhãn hiệu và cũng chưa tiến hành đăng ký bảo hộ. Khi tranh chấp phát sinh, A vừa khó chứng minh đầy đủ quá trình tiếp nhận, quản lý tài sản thiết kế từ B, vừa có nguy cơ phải thay đổi nhận diện thương hiệu hoặc chấm dứt việc sử dụng dấu hiệu đang tranh chấp.

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Dưới góc độ Luật Sở hữu trí tuệ 2005 sửa đổi, bổ sung 2025, cần phân biệt quyền đối với bản thiết kế và quyền đối với nhãn hiệu. Việc nhân viên trực tiếp tạo ra logo không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp mặc nhiên có đầy đủ quyền đối với mọi phương diện của tài sản trí tuệ đó nếu hợp đồng và hồ sơ nội bộ không xác định rõ quyền, nghĩa vụ của các bên.

Đối với nhãn hiệu, pháp luật quy định điều kiện bảo hộ và cơ chế xác lập quyền thông qua đăng ký; quyền đăng ký nhãn hiệu thuộc về các chủ thể đáp ứng điều kiện theo Luật Sở hữu trí tuệ 2005 sửa đổi, bổ sung 2025. Vì vậy, việc startup sử dụng một logo trong thực tế không thay thế cho việc kiểm tra khả năng đăng ký và tình trạng bảo hộ của nhãn hiệu.

Trong tình huống trên, việc không tra cứu trước khi sử dụng khiến startup có thể đầu tư đáng kể vào bao bì, quảng cáo, website và sản phẩm nhưng sau đó mới phát hiện dấu hiệu của mình xung đột với quyền của chủ thể khác. Đồng thời, việc không có biên bản bàn giao khiến doanh nghiệp khó chứng minh đầy đủ nguồn gốc, phạm vi bàn giao và tình trạng quản lý các file thiết kế khi nhân viên nghỉ việc. Rủi ro ở đây không chỉ là mất một file thiết kế mà có thể trở thành tranh chấp về chính tài sản trí tuệ đang được doanh nghiệp khai thác.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Vấn đề không nên được nhìn nhận đơn thuần là lỗi của nhân viên hoặc doanh nghiệp. Với startup, quan hệ lao động thường linh hoạt, nhưng chính sự linh hoạt đó dễ dẫn đến tâm lý “làm xong là dùng được”, bỏ qua các bước xác lập quyền và bàn giao tài sản trí tuệ.

Doanh nghiệp cần xây dựng nhận thức rằng mọi thiết kế, file gốc, tài khoản quản lý thương hiệu và dữ liệu sáng tạo đều cần được quản trị như một loại tài sản. Khi nhân viên nghỉ việc, bàn giao không nên chỉ dừng ở máy tính, hồ sơ hay công việc đang thực hiện mà phải bao gồm cả tài sản trí tuệ đã được tạo ra trong quá trình làm việc.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia

Startup A nên xây dựng quy trình quản trị tài sản trí tuệ ngay từ khi bắt đầu dự án: 

(1) quy định rõ trong hợp đồng hoặc thỏa thuận về quyền đối với thiết kế do nhân viên tạo ra;

(2) lập biên bản bàn giao khi hoàn thành thiết kế và khi nhân viên nghỉ việc, trong đó ghi nhận file gốc, file chỉnh sửa và các tài liệu liên quan; 

(3) thực hiện tra cứu nhãn hiệu trước khi quyết định sử dụng và đầu tư thương mại; 

(4) đánh giá khả năng đăng ký và tiến hành đăng ký bảo hộ đối với dấu hiệu đáp ứng điều kiện; 

(5) phân quyền quản lý file và dữ liệu thương hiệu để tránh phụ thuộc vào một cá nhân.

Góc nhìn chuyên gia:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại:

Website: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.