TÌNH HUỐNG 520: NGƯỜI NHÀ BỆNH NHÂN TÂM THẦN ĐẬP PHÁ TRANG THIẾT BỊ MÁY SIÊU ÂM TRỊ GIÁ 1 TỶ ĐỒNG CỦA BỆNH VIỆN TRONG CƠN KÍCH ĐỘNG: QUY TRÌNH XÁC ĐỊNH NGHĨA VỤ ĐỀN BỒI TÀI SẢN?

NGƯỜI NHÀ BỆNH NHÂN TÂM THẦN ĐẬP PHÁ TRANG THIẾT BỊ MÁY SIÊU ÂM TRỊ GIÁ 1 TỶ ĐỒNG CỦA BỆNH VIỆN TRONG CƠN KÍCH ĐỘNG: QUY TRÌNH XÁC ĐỊNH NGHĨA VỤ ĐỀN BỒI TÀI SẢN?

Trong môi trường bệnh viện, có những rủi ro không xuất phát từ sai sót chuyên môn mà đến từ chính tình trạng kích động, mất kiểm soát của người bệnh hoặc người đi cùng. Khi một bệnh nhân có biểu hiện rối loạn tâm thần đập phá máy siêu âm trị giá khoảng 1 tỷ đồng, vấn đề đặt ra không chỉ là “ai phải trả tiền?”. Phía sau đó còn là câu chuyện về an toàn bệnh viện, trách nhiệm quản lý người bệnh và cách ứng xử nhân văn với người đang gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần.

Pháp luật không thể chỉ nhìn vào giá trị tài sản bị hư hỏng để buộc một cá nhân bồi thường ngay lập tức. Cần xác định tình trạng năng lực hành vi dân sự của người gây thiệt hại, nguyên nhân trực tiếp của hành vi, vai trò của người giám hộ hoặc người thân, cũng như trách nhiệm quản lý của chính cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Theo tôi, đây là một tình huống cần được giải quyết bằng cả hai yếu tố: bảo vệ tài sản của bệnh viện nhưng không biến người bệnh tâm thần thành đối tượng bị kỳ thị hoặc mặc nhiên gán toàn bộ trách nhiệm cho gia đình.

1. BỐI CẢNH THỰC TẾ

Giả sử tại một bệnh viện đa khoa, một người bệnh có tiền sử bệnh tâm thần được người nhà đưa đến khám. Trong quá trình chờ thăm khám, bệnh nhân rơi vào trạng thái kích động, có hành vi đập phá khu vực chẩn đoán hình ảnh và làm hỏng nghiêm trọng một máy siêu âm có giá trị khoảng 1 tỷ đồng.

Thiết bị bị hư hỏng khiến hoạt động khám chữa bệnh bị gián đoạn. Bệnh viện phải tạm ngừng sử dụng máy để kiểm tra, đánh giá mức độ tổn thất và có thể phải thuê thiết bị thay thế. Trong khi đó, người nhà bệnh nhân cho rằng người bệnh thực hiện hành vi trong lúc mất khả năng kiểm soát nên không thể đơn giản yêu cầu gia đình “đền ngay 1 tỷ đồng”.

Tình huống này dễ phát sinh căng thẳng. Bệnh viện lo ngại mất an toàn tài sản và ảnh hưởng hoạt động chuyên môn. Nhân viên y tế có thể lo lắng trước nguy cơ tiếp tục xảy ra hành vi kích động. Gia đình bệnh nhân lại có tâm lý mặc cảm, sợ bị quy trách nhiệm hoặc kỳ thị.

Điều cần tránh là giải quyết bằng cảm tính. Bệnh viện cần lập tức bảo đảm an toàn cho người bệnh, nhân viên y tế và những người xung quanh; đồng thời bảo vệ hiện trường, ghi nhận thiệt hại và thực hiện các thủ tục xác định trách nhiệm theo đúng pháp luật.

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ
2. Không phải cứ gây thiệt hại thì người bệnh hoặc gia đình đương nhiên phải bồi thường toàn bộ

Điều 586 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về năng lực chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại của cá nhân. Trường hợp người gây thiệt hại không có năng lực hành vi dân sự thì trách nhiệm bồi thường được xác định theo cơ chế riêng, trong đó có xem xét trách nhiệm của người giám hộ và tài sản của người được giám hộ.

Vì vậy, nếu bệnh nhân thực sự đang trong tình trạng mất năng lực hành vi dân sự và hành vi đập phá xảy ra do tình trạng bệnh lý, không thể chỉ dựa vào việc “người nhà đưa bệnh nhân đến bệnh viện” để kết luận người nhà phải bồi thường toàn bộ giá trị chiếc máy.

Cần có căn cứ để xác định tình trạng pháp lý của người bệnh và hoàn cảnh xảy ra thiệt hại. Ví dụ, nếu người bệnh đã được xác định mất năng lực hành vi dân sự và có người giám hộ, trách nhiệm của người giám hộ phải được xem xét theo quy định của Bộ luật Dân sự, đặc biệt là trách nhiệm quản lý, giám sát trong phạm vi pháp luật quy định.

Ngược lại, nếu người bệnh vẫn có năng lực chịu trách nhiệm dân sự thì hướng xác định nghĩa vụ bồi thường sẽ khác.

2. Thiệt hại về máy siêu âm phải được xác định bằng chứng cứ cụ thể

Bệnh viện không nên chỉ đưa ra một con số “máy trị giá 1 tỷ đồng” rồi yêu cầu gia đình thanh toán toàn bộ.

Cần xác định máy bị hư hỏng ở mức nào, có thể sửa chữa hay phải thay thế, chi phí sửa chữa hợp lý là bao nhiêu, giá trị còn lại của thiết bị tại thời điểm xảy ra thiệt hại và các thiệt hại thực tế khác nếu có.

Các tài liệu như hóa đơn mua máy, hợp đồng mua sắm, hồ sơ tài sản, biên bản kiểm kê, báo giá sửa chữa, kết luận kỹ thuật của đơn vị có chuyên môn và chứng từ về chi phí phát sinh sẽ có ý nghĩa quan trọng.

Nếu tranh chấp phát sinh, việc xác định thiệt hại cần dựa trên chứng cứ chứ không dựa vào cảm xúc của bất kỳ bên nào.

3. Điều 601 BLDS không phải căn cứ mặc nhiên áp dụng cho máy siêu âm

Điều 601 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra. Các trường hợp được điều luật điều chỉnh phải đáp ứng điều kiện về “nguồn nguy hiểm cao độ” theo quy định pháp luật.

Một chiếc máy siêu âm thông thường không vì việc có giá trị lớn mà đương nhiên trở thành nguồn nguy hiểm cao độ. Do đó, trong tình huống người bệnh đập phá máy siêu âm, không nên viện dẫn Điều 601 như căn cứ chính để yêu cầu gia đình bồi thường.

Đây là điểm rất đáng lưu ý trong thực tiễn tư vấn. Xác định sai căn cứ pháp lý có thể khiến toàn bộ hướng giải quyết tranh chấp bị lệch ngay từ đầu.

4. Luật Khám bệnh, chữa bệnh đặt ra yêu cầu bảo đảm an toàn trong cơ sở y tế

Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 xác lập các nguyên tắc về tôn trọng người bệnh, bảo đảm an toàn và thực hiện hoạt động khám bệnh, chữa bệnh theo đúng quy định chuyên môn. Luật cũng có quy định riêng đối với người bệnh bị mất năng lực hành vi dân sự, không có năng lực hành vi dân sự, hạn chế năng lực hành vi dân sự và người bệnh trong tình trạng đặc biệt.

Đối với bệnh nhân có biểu hiện tâm thần ở trạng thái kích động, vấn đề không chỉ nằm ở việc “ai phá hỏng tài sản”. Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cũng cần có quy trình tiếp nhận, đánh giá nguy cơ và xử trí phù hợp với tình trạng của người bệnh.

Nếu bệnh viện biết người bệnh có nguy cơ kích động nhưng bố trí người bệnh trong khu vực chứa thiết bị có giá trị cao mà không có biện pháp quản lý phù hợp, thì khi giải quyết tranh chấp cần xem xét đầy đủ hoàn cảnh phát sinh thiệt hại, thay vì mặc nhiên quy trách nhiệm cho gia đình.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

Một bệnh viện an toàn không có nghĩa là nơi không bao giờ xảy ra sự cố. Quan trọng hơn là bệnh viện có khả năng nhận diện và kiểm soát rủi ro trước khi sự cố xảy ra hay không.

Với người bệnh tâm thần, hành vi kích động có thể diễn biến rất nhanh. Một người vài phút trước còn tương đối bình thường nhưng sau đó có thể mất kiểm soát hành vi. Nếu bệnh viện thiếu cơ chế phân loại nguy cơ, để bệnh nhân đang kích động tiếp cận khu vực có máy móc đắt tiền, rủi ro tài sản và rủi ro đối với con người đều tăng lên.

Theo quan điểm của tôi, không nên xây dựng cách quản trị theo tư duy “bệnh nhân gây ra thì gia đình chịu”. Cách tiếp cận đó quá đơn giản.

Một bệnh viện chuyên nghiệp phải đặt ra câu hỏi trước đó: bệnh nhân này có dấu hiệu nguy cơ gì? Ai chịu trách nhiệm theo dõi? Khu vực nào cần hạn chế tiếp cận? Nhân viên nào được huy động khi bệnh nhân kích động? Khi nào cần chuyển người bệnh đến chuyên khoa tâm thần?

Đây cũng là vấn đề giáo dục sức khỏe cộng đồng. Gia đình có người mắc bệnh tâm thần cần được hướng dẫn nhận diện dấu hiệu kích động, nguy cơ gây hại và cách phối hợp với cơ sở y tế. Bản thân người bệnh cần được đối xử với sự tôn trọng, không bị gắn nhãn là “người nguy hiểm” chỉ vì chẩn đoán bệnh.

Ở chiều ngược lại, sự cảm thông không đồng nghĩa với bỏ qua thiệt hại. Tài sản của bệnh viện cũng là nguồn lực phục vụ nhiều người bệnh khác. Một thiết bị trị giá hàng trăm triệu hoặc hàng tỷ đồng bị phá hỏng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chẩn đoán, điều trị của rất nhiều bệnh nhân.

Do đó, quản trị tốt phải đứng ở giữa hai yêu cầu: nhân văn với người bệnh và nghiêm túc với trách nhiệm tài sản.

1. KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Từ góc nhìn pháp lý, tâm lý và quản trị, tôi cho rằng khi sự cố xảy ra, bệnh viện và gia đình nên ưu tiên một quy trình rõ ràng thay vì tranh cãi ngay về tiền.

Trước hết, cơ sở y tế cần bảo đảm an toàn cho người bệnh và những người xung quanh, đồng thời lập biên bản sự việc ngay tại thời điểm xảy ra. Nội dung cần ghi nhận diễn biến, người chứng kiến, tình trạng thiết bị, hình ảnh hiện trường và các tài liệu liên quan.

Tiếp đó, bệnh viện cần đánh giá chính xác thiệt hại. Nếu máy có thể sửa chữa thì cần xác định chi phí sửa chữa hợp lý; nếu phải thay thế thì phải có căn cứ về giá trị và tình trạng của thiết bị. Không nên tự đưa ra một mức bồi thường thiếu cơ sở.

Về phía gia đình, cần cung cấp hồ sơ bệnh án, tài liệu liên quan đến tình trạng tâm thần và tình trạng năng lực hành vi dân sự của người bệnh nếu có. Đây là những dữ liệu quan trọng để xác định trách nhiệm dân sự.

Nếu các bên không thống nhất được, tranh chấp có thể được giải quyết theo cơ chế pháp luật về bồi thường thiệt hại và tố tụng dân sự. Khi cần thiết, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét, thu thập và đánh giá các chứng cứ liên quan.

Tôi đặc biệt lưu ý: không nên biến một vụ việc liên quan đến bệnh tâm thần thành một cuộc quy kết đạo đức đối với gia đình người bệnh. Nhưng cũng không nên dùng tình trạng bệnh lý để mặc nhiên phủ nhận quyền tài sản hợp pháp của bệnh viện.

Cách giải quyết đúng phải dựa trên chứng cứ, tình trạng pháp lý của người gây thiệt hại, trách nhiệm của người giám hộ nếu có, mức độ thiệt hại thực tế và cả điều kiện phát sinh sự cố.

1. THÔNG ĐIỆP PHÁP LUẬT

Một sự cố tài sản trong bệnh viện có thể bắt đầu từ vài phút mất kiểm soát, nhưng cách xử lý nó lại phản ánh chất lượng quản trị của cả một cơ sở y tế.

Bệnh viện cần bảo vệ người bệnh, nhân viên và tài sản. Gia đình cần phối hợp với cơ sở y tế và thực hiện nghĩa vụ theo pháp luật nếu có căn cứ phát sinh trách nhiệm. Còn cộng đồng cần nhìn nhận bệnh tâm thần bằng thái độ hiểu biết thay vì kỳ thị.

Đặc biệt, cần nhớ rằng không phải mọi trường hợp người bệnh gây thiệt hại đều dẫn đến việc người thân phải tự động bồi thường toàn bộ. Trách nhiệm phải được xác định trên cơ sở Bộ luật Dân sự và các quy định pháp luật có liên quan.

Pháp luật bảo vệ tài sản. Đồng thời, pháp luật cũng bảo vệ con người và những người đang ở trong tình trạng bệnh lý đặc biệt. Hai mục tiêu này không loại trừ nhau.

 

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.