Tình trạng lạm thu dưới hình thức “xã hội hóa” hay “quỹ phụ huynh” tại các cơ sở giáo dục công lập từ lâu đã là vấn đề nhạy cảm gây bức xúc trong dư luận. Đáng ngại hơn, hành vi gây ép buộc, trả thù hoặc mượn danh nghĩa “chuyển trường tự nguyện” để ép học sinh rời trường khi phụ huynh đứng ra phản ánh sai phạm là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, đi ngược lại với môi trường giáo dục nhân văn.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Phát hiện khoản thu tiền mua và lắp đặt điều hòa cho lớp học có dấu hiệu lạm thu vượt quá quy định, phụ huynh em N.M (học sinh lớp 7 tại một trường THCS công lập) đã gửi đơn phản ánh, kiến nghị lên Phòng Giáo dục và Đào tạo.

Ngay sau khi Phòng Giáo dục nhận đơn và yêu cầu nhà trường báo cáo, Ban Giám hiệu nhà trường đã mời phụ huynh em N.M lên làm việc. Tại buổi làm việc, nhà trường thể hiện thái độ gay gắt, cho rằng phụ huynh “làm mất uy tín của trường”, từ đó gây áp lực tâm lý, gợi ý và yêu cầu phụ huynh làm đơn xin rút hồ sơ “tự nguyện” chuyển trường cho con. Lo sợ con bị phân biệt đối xử và trù dập trong quá trình học tập, phụ huynh rơi vào hoang mang, bế tắc và tiếp tục gửi đơn kêu cứu đến các cơ quan chức năng.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét dưới góc độ pháp lý, việc nhà trường ép buộc hoặc tạo áp lực khiến phụ huynh phải rút hồ sơ chuyển trường nhằm trả đũa việc phản ánh lạm thu là hành vi trái pháp luật nghiêm trọng, xâm phạm quyền được học tập của công dân và quyền khiếu nại, tố cáo được pháp luật bảo vệ.

1. Quy định về cấm hành vi đe dọa, trù dập người khiếu nại, phản ánh:

Theo Điều 12 Luật Khiếu nại 2011 (sửa đổi, bổ sung 2025), các hành vi bị cấm bao gồm: Cố ý op ép, cản trở, đe dọa, trả thù, trù dập người khiếu nại; bao che cho người bị khiếu nại; không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ trách nhiệm, nghĩa vụ trong giải quyết khiếu nại.

2. Nguyên tắc về quyền và nghĩa vụ học tập của học sinh:

Tại khoản 1 Điều 83 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung 2025) quy định người học có các quyền sau:

“ Điều 83. Quyền của người học

1. Được giáo dục, học tập để phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng của bản thân.”

Áp dụng vào tình huống:

• Học sinh hoàn toàn không có lỗi vi phạm kỷ luật. Việc ép buộc rời trường xâm phạm trực tiếp đến quyền học tập chính đáng của học sinh tại cơ sở giáo dục công lập theo quy định tại khoản 1 Điều 83 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung 2025).

Kết luận pháp lý: Hành vi mượn danh nghĩa “tự nguyện” để ép học sinh rút hồ sơ chuyển trường nhằm trả đũa đơn phản ánh lạm thu là hành vi vi phạm pháp luật giáo dục và pháp luật về khiếu nại. Theo Điều 12 Luật Khiếu nại 2011 (sửa đổi, bổ sung 2025) và khoản 1 Điều 83 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung 2025), nhà trường không có quyền hủy bỏ quyền học tập của học sinh, đồng thời cá nhân vi phạm có thể bị xem xét xử lý kỷ luật hoặc xử lý hành chính.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Trù dập học sinh, trốn tránh trách nhiệm giải trình công khai hành chính trái pháp luật là sự suy thoái nghiêm trọng về đạo đức nhà giáo và văn hóa quản trị học đường. Học sinh ở lứa tuổi THCS rất nhạy cảm với sự bất công. Việc chứng kiến cha mẹ bị áp lực và bản thân đứng trước nguy cơ bị đuổi khỏi trường chỉ vì gia đình nói lên sự thật sẽ để lại vết thương tâm lý sâu sắc, làm suy giảm niềm tin của trẻ vào tính công bằng và tính nhân văn của môi trường giáo dục.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Việc trốn tránh trách nhiệm giải trình công khai các khoản thu và chọn cách ứng xử trù dập phụ huynh thể hiện sự yếu kém trong quản trị rủi ro hành chính. Quy trình thanh tra của phòng giáo dục ép trường hủy quyết định trù dập nhận lại học sinh là bước can thiệp cấp thiết. Việc này giúp ngăn chặn hành vi lạm quyền của Ban Giám hiệu, bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người học, đồng thời khắc phục rủi ro khủng hoảng truyền thông và rủi ro pháp lý gây tổn hại nặng nề đến danh dự, thương hiệu (tài sản vô hình) của ngành giáo dục địa phương.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết triệt để tình huống, bảo vệ quyền lợi học sinh và khôi phục niềm tin giáo dục, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất 03 bước giải quyết:

1. Bước 1 – Phòng Giáo dục kích hoạt quy trình thanh tra, can thiệp khẩn cấp: Phòng Giáo dục và Đào tạo ra văn bản chỉ đạo khẩn, yêu cầu Ban Giám hiệu nhà trường hủy bỏ mọi yêu cầu/thỏa thuận rút hồ sơ ép buộc, đảm bảo em N.M tiếp tục học tập bình thường và không bị phân biệt đối xử.
2. Bước 2 – Minh bạch tài chính và xử lý trách nhiệm: Tiến hành thanh tra toàn diện khoản thu tiền điều hòa tại nhà trường. Yêu cầu Ban Giám hiệu giải trình công khai, hoàn trả các khoản thu trái quy định (nếu có), đồng thời xem xét hình thức xử lý kỷ luật đối với cá nhân có hành vi trù dập, gây áp lực với phụ huynh.
3. Bước 3 – Tổ chức đối thoại và phục hồi tâm lý: Nhà trường tổ chức họp công khai với phụ huynh để xin lỗi về thái độ ứng xử chưa chuẩn mực; phối hợp với bộ phận tư vấn tâm lý học đường hỗ trợ ổn định tâm lý cho em N.M, giúp em yên tâm tiếp tục học tập.

Thông điệp: Trường học phải là nơi thượng tôn pháp luật và bao bọc trẻ em, không thể biến học sinh thành nạn nhân của những sai phạm tài chính hay sự trả thù từ người lớn.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.